تجمع کالا در مرزها | قادری: توسعه مسیرهای جایگزین باید سیاستی بلندمدت باشد | مسیرهای تجارت خارجی را متنوع کنیم
به گزارش اقتصادنیوز، تجارت خارجی ایران در حال ورود به مرحلهای است که دیگر نمیتوان ریسکهای آن را فقط با میزان صادرات و واردات سنجید؛ مسیر رسیدن کالا، محل توقف آن، هزینه جابهجایی و حتی میزان تمرکز کالا در یک نقطه، به بخشی از معادله امنیت اقتصادی کشور تبدیل شده است.
در چنین شرایطی، هر اختلال در مرزها، بنادر یا مسیرهای دریایی میتواند زنجیرهای از پیامدها را از تأخیر در تأمین مواد اولیه و کالاهای واسطهای تا افزایش هزینه حملونقل و رشد قیمت تمامشده ایجاد کند.
اقتصادنیوز: داوود رنگی، عضو اتاق بازرگانی، با اشاره به محدودیت منابع دولت و تشدید فشارهای تحریمی بر تجارت خارجی، تأکید میکند که اولویت سیاستگذار باید جلوگیری از سقوط معیشت فقیرترین خانوارها و تسهیل گردش ارز موجود باشد، نه جبران کامل تورم برای همه.
از سوی دیگر، اقتصاد ایران همزمان با محدودیتهای خارجی، با مسئله رکود، تورم و فشار بر درآمد خانوارها روبهرو است؛ بنابراین سیاستگذار نمیتواند هزینه عبور از بحرانهای تجاری را صرفاً به فعالان اقتصادی و مصرفکنندگان منتقل کند. آنچه اکنون اهمیت بیشتری پیدا کرده، طراحی شبکهای متنوعتر برای تجارت و توزیع کالا و استفاده از ظرفیتهایی است که در سالهای گذشته در نقاط مختلف کشور ایجاد شده است.
در این میان، لایحه دولت برای جلوگیری از ماندگاری کالا در مرزها تنها یک تغییر اداری در فرآیند ترخیص نیست؛ این طرح میتواند نشانهای از تغییر نگاه به مدیریت زنجیره تأمین در شرایط پرریسک باشد؛ تغییری که در صورت اجرای درست، میتواند بخشی از تجارت کشور را از تمرکز در چند نقطه محدود خارج کند و همزمان مسیرهای جدیدی برای افزایش تابآوری اقتصاد ایران ایجاد کند.
در همین رابطه، جعفر قادری، نماینده مجلس و عضو کمیسیون اقتصادی، در گفتوگو با «اقتصادنیوز» درباره لایحه دائمی دولت برای جلوگیری از ماندگاری کالا در مرزها، تأثیر فشارهای خارجی بر تجارت و درآمدهای ارزی کشور، وضعیت تولید و معیشت مردم، مسیرهای جایگزین تجارت خارجی و افزایش تابآوری اقتصاد ایران توضیح داد.
انتقال نگهداری کالا از مرزها به داخل کشور ضروری است
قادری درباره لایحه دائمی دولت برای جلوگیری از ماندن کالا در مرزها گفت: دولت به دنبال اقدام خوبی است. دولت در دوران جنگ با استفاده از ظرفیت شورای عالی امنیت ملی و همچنین ظرفیت مناطق ویژه اقتصادی یا حتی ایجاد و استفاده از ظرفیتهایی مانند دهکدههای داخلی کشور، کاری کرد که کالاها در مرزها تجمع نکنند و بخشی از فرآیند نگهداری آنها به داخل کشور منتقل شود.
به گفته او، تجمع کالا در محلهای مرزی میتواند در شرایط فعلی مشکلساز باشد، چرا که این محلها ممکن است برای دشمن سیبلی مناسب باشند و در صورت تشدید فشارها یا حمله، مشکلاتی برای کالاها و تجارت کشور ایجاد شود. بنابراین اگر دولت بتواند این سازوکار را در قالب یک لایحه به مجلس ارائه کند و مصوبات قبلی شورای عالی امنیت ملی را دائمی کند، استفاده از ظرفیت مناطق داخلی کشور میتواند کمک قابلتوجهی به حل مشکل ماندگاری کالا در مرزها داشته باشد.
قادری در ادامه با اشاره به ظرفیتهایی که طی سالهای گذشته در کشور ایجاد شده است، گفت: در طول سالهای گذشته بخش قابلتوجهی از ترخیص کالا در بنادر، اسکلهها و نقاط ورودی انجام میشد، اما در سالهای اخیر در جایجای کشور مناطق ویژه اقتصادی ایجاد شده و بخش خصوصی نیز در این مناطق سرمایهگذاری کرده است.
او افزود: در این مناطق ظرفیتهای انبارداری و نگهداری کالا ایجاد شده و میتوان از این ظرفیتها استفاده کرد و فرآیند نگهداری کالا را تا حد امکان به بخشهای داخلی کشور منتقل کرد. با این کار میتوان از تمرکز کالا در بنادر و مرزها کم کرد و در شرایطی که فشار دریایی افزایش پیدا میکند، بخشی از این فشار را کاهش داد.
قادری تأکید کرد: استفاده از ظرفیتهای داخلی فقط یک اقدام مربوط به شرایط اضطراری نیست، بلکه میتواند در شرایط عادی نیز به مدیریت بهتر زنجیره تأمین کمک کند. وقتی کالاها در نقاط مختلف کشور توزیع شوند و فقط در مرزها و بنادر متمرکز نباشند، آسیبپذیری تجارت خارجی نیز کاهش پیدا میکند.
فشار خارجی نباید به رکود بیشتر در داخل کشور تبدیل شود
این نماینده مجلس درباره تلاشهای آمریکا برای تشدید فشارهای اقتصادی بر ایران نیز گفت: خیلی نگران این موضوع نیستم، چرا که به نظر من آمریکا تمام توان و ظرفیتی را که در اختیار داشته، تا حد زیادی به کار گرفته است و باید از ظرفیتهای داخلی برای مدیریت شرایط استفاده کنیم.
او درباره احتمال تشدید محاصره اقتصادی و فرسایشی شدن شرایط نیز بر ضرورت تقویت تابآوری اقتصاد تأکید کرد و گفت: نباید اجازه داد فشار خارجی مستقیماً به رکود بیشتر در داخل کشور تبدیل شود.
قادری با اشاره به محدودیت منابع دولت برای افزایش حمایتهای معیشتی و مبلغ کالابرگ گفت: در شرایطی که اقتصاد با رکود تورمی مواجه است، دولت باید در عین حال که تلاش میکند سرعت افزایش قیمتها را کنترل و تورم را مهار کند، برای ایجاد تحرک در اقتصاد نیز تلاش داشته باشد تا بتوانیم بر این شرایط غلبه کنیم.
به گفته او، اگر سیاستهای دولت به گونهای باشد که واحدهای تولیدی درگیر رکود شوند، مشکلات بیشتری ایجاد خواهد شد. دولت باید تلاش کند واحدهای تولیدی فعالیت خود را حفظ کنند و اشتغال و درآمد آنها از بین نرود.
قادری ادامه داد: اگر واحدهای تولیدی دچار مشکل شوند، زمینه افزایش بیکاری فراهم میشود و درآمد خانوارها نیز تحت تأثیر قرار میگیرد. در چنین شرایطی حتی درآمدهای دولت و تأمین مالیات نیز با مشکل مواجه خواهد شد. بنابراین سیاستهای دولت باید به شکلی تنظیم شود که تولید و اشتغال حفظ شود.
تسهیل کسبوکار و تأمین مالی غیرتورمی در دستور کار دولت
او معتقد است در این شرایط، سیاست اقتصادی دولت باید بیشتر در جهت تسهیل فضای کسبوکار، تأمین مالی غیرتورمی و مولدسازی باشد. به گفته قادری، دولت باید از روشهایی استفاده کند که بتواند مشکلات مالی خود را کاهش دهد، بدون اینکه فشار تورمی جدیدی به اقتصاد وارد شود و در عین حال زمینه فعالیت واحدهای تولیدی نیز حفظ شود.
مسیرهای شمالی میتوانند بخشی از فشار تجارت دریایی را کم کنند
قادری درباره وضعیت تجارت خارجی در صورت اختلال در مسیرهای دریایی نیز گفت: ایران از گذشته ظرفیتهایی برای استفاده از مسیرهای جایگزین داشته است. بخشی از صادرات و تجارت کشور از مناطق جنوبی انجام میشده، اما در شرایط فعلی میتوان از ظرفیت بنادر شمالی و مسیرهای داخلی و زمینی شرقی و غربی کشور نیز استفاده کرد.
او افزود: استفاده از این مسیرها نیازمند بهرهگیری از ظرفیت کشورهای خارجی است، اما به هر حال این مسیرها میتوانند بخشی از فشار موجود را کاهش دهند و در آینده جایگاه بیشتری در سبد تجارت خارجی ایران پیدا کنند.
قادری درباره افزایش هزینه مسیرهای جایگزین نیز گفت: اگر اختلال در مسیرهای تجاری طولانی شود، هزینه استفاده از مسیرهای جایگزین افزایش پیدا میکند و این هزینه در نهایت به قیمت تمامشده کالا منتقل میشود. در نهایت مصرفکننده است که این هزینه را پرداخت خواهد کرد.
شرایط فعلی میتواند فرصتی برای توسعه کریدورهای شمالی باشد
با این حال، او معتقد است شرایط فعلی میتواند یک فرصت تاریخی برای توسعه کریدورهای زمینی و مسیرهای تجاری در شمال کشور ایجاد کند. به گفته قادری، این مسیرها میتوانند در آینده جایگاه بیشتری در سبد تجارت خارجی ایران پیدا کنند و وابستگی کشور به یک مسیر مشخص را کاهش دهند.
او با اشاره به احتمال ایجاد مشکل از سوی کشورهای همپیمان آمریکا گفت: موضوع فقط فشار مستقیم آمریکا نیست و کشورهای همپیمان آمریکا نیز میتوانند برای تجارت ایران مشکل ایجاد کنند. بنابراین باید با توجه به ظرفیتهایی که در اختیار داریم، باید مسیرهای جایگزین را فعال کنیم.
قادری ادامه داد: اگر قرار باشد محاصره دریایی ادامه پیدا کند، ایران نیز باید با استفاده از ظرفیتهای موجود و اتفاقاتی که در دریای سرخ و کانال سوئز رخ داد، اجازه ندهد دشمنان ایران برای تجارت کشور ایجاد مشکل نمایند.
ظرفیتهای داخلی میتواند آسیبپذیری تجارت را کاهش دهد
او با اشاره به تجربه اختلال در مسیرهای بینالمللی تجارت گفت: در چنین شرایطی باید از ظرفیتهایی که طی سالهای گذشته در داخل کشور ایجاد شده استفاده کرد. توسعه مناطق ویژه اقتصادی، سرمایهگذاری بخش خصوصی و ایجاد ظرفیتهای انبارداری و نگهداری کالا، امکان آن را فراهم کرده است که بخشی از کالاها از نقاط مرزی و بنادر به داخل کشور منتقل شوند.
به گفته قادری، این اقدام میتواند باعث شود کالاها کمتر در معرض فشارهای ناشی از محدودیتهای دریایی قرار بگیرند و در عین حال، زنجیره تأمین کشور نیز انعطاف بیشتری پیدا کند.
او تأکید کرد: اگر کالاها فقط در بنادر و اسکلهها متمرکز باشند، در صورت تشدید فشار دریایی آسیبپذیری افزایش پیدا میکند، اما استفاده از ظرفیتهای داخلی و انتقال نگهداری کالا به مناطق مختلف کشور میتواند بخشی از این آسیبپذیری را کاهش دهد.
توسعه مسیرهای جایگزین باید به سیاست بلندمدت تبدیل شود
قادری همچنین معتقد است توسعه مسیرهای جایگزین باید از یک راهکار موقت به بخشی از سیاست بلندمدت تجارت خارجی تبدیل شود. به گفته او، حتی اگر مسیرهای شمالی و زمینی در کوتاهمدت نتوانند به طور کامل جای مسیرهای جنوبی را بگیرند، توسعه آنها میتواند در بلندمدت سبد تجارت خارجی ایران را متنوعتر کند.
او در بخش دیگری از این گفتوگو درباره تشدید تحریمها و اظهارات اخیر مقامهای آمریکایی گفت: اقتصاد ایران در سالهای گذشته نیز با تحریمها و فشارهای مختلف مواجه بوده و توانسته است خود را با شرایط جدید تطبیق دهد. بنابراین باید از ظرفیتهای داخلی و مسیرهای جایگزین برای افزایش تابآوری استفاده کرد.
قادری تأکید کرد: موضوع فقط دور زدن تحریمها نیست؛ بلکه باید مسیرهای تجارت خارجی را متنوع کرد، تولید داخلی را حفظ کرد و اجازه نداد فشار خارجی به رکود بیشتر در داخل کشور منجر شود.
به گفته او، اگر دولت بتواند همزمان مسیرهای تجاری جدید ایجاد کند، از ظرفیت بنادر و مناطق مختلف کشور استفاده کند، فضای کسبوکار را تسهیل کند، تأمین مالی واحدهای تولیدی را به شکل غیرتورمی انجام دهد و از ظرفیت مولدسازی استفاده کند، تابآوری اقتصاد ایران در برابر فشارهای خارجی افزایش پیدا خواهد کرد.
حفظ تولید، اشتغال و تجارت؛ سه اولویت اقتصاد ایران
قادری در نهایت تأکید کرد: در شرایط فعلی، دولت باید همزمان چند هدف را دنبال کند؛ از تشدید تورم جلوگیری کند، اجازه ندهد واحدهای تولیدی گرفتار رکود شوند، اشتغال و درآمد خانوارها را حفظ کند و مسیرهای تجارت خارجی را نیز متنوع سازد. در کنار این موارد، تسهیل فضای کسبوکار، تأمین مالی غیرتورمی و مولدسازی باید در دستور کار قرار گیرد تا اقتصاد کشور بتواند فشارهای خارجی را با کمترین اثر بر تولید، تجارت و معیشت مردم پشت سر بگذارد.
