اروپا؛ تماشاگر منفعل جنگ علیه ایران و اوکراین | اروپایی‌ها دیگر به میانجی‌گری آمریکا اعتماد ندارد
به گزارش اقتصادنیوز، در حالی که آمریکا مسیر مذاکرات صلح اوکراین را هدایت می‌کند و از متحدان اروپایی خود می‌خواهد تا هزینه تسلیح کی‌یف را بپردازند، اروپا هنوز موفق نشده تا جایگاه مشخصی را در این مذاکرات به دست آورد. از سوی دیگر، کشورهای اروپایی از روند میانجی‌گری و تصمیم‌گیری در جنگ ایران هم به کلی کنار گذاشته شده‌اند.
این وضعیت نشان می‌دهد که نقش اروپا در نظم جدید روابط فراآتلانتیکی، بیش از پیش به تأمین هزینه‌ها و تحمل پیامدهای تصمیم‌های واشنگتن محدود مانده است..
اقتصادنیوز: متوقف کردن حرکت جهان به سوی جنگ، به گسترده‌ترین تعهد جمعی ممکن نیاز دارد. پرسش پیش روی نسل ما این است که آیا حاکمیت قانون را حفظ خواهیم کرد یا اجازه می‌دهیم جهان بار دیگر به سوی حاکمیت زور بازگردد؟
جنگ ایران؛ اروپا تماشاگر تقابل در خلیج فارس
جاسم العزاوی در میدل‌ایست مانیتور نوشت: درحالی که بحران میان ایران و آمریکا همچنان بدون چشم‌انداز روشنی ادامه دارد، بررسی روند حضور اروپا در این مناقشه، بدون اغراق پایین‌ترین حد ممکن بوده و نشان‌دهنده افول اروپا از مرکز تصمیم‌گیری‌ها بوده است. در چنین شرایطی، کشورهای اروپایی در تقابل خلیج فارس عملاً به تماشاگری منفعل تبدیل شده‌اند.
پس از آغاز جنگ در فوریه 2026، مکرون حملات اولیه را خارج از چارچوب حقوق بین‌الملل توصیف کرد. اسپانیا نیز استفاده هواپیماهای آمریکایی از پایگاه‌های خود را ممنوع کرد. کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر وقت بریتانیا، ابتدا با مشارکت در این حملات مخالفت کرد، اما بعدتر تنها با انجام حملات «دفاعی» موافقت کرد. در مقابل، مرتس موضعی نزدیک‌تر به ترامپ اتخاذ کرد و آلمان اجازه استفاده از پایگاه رامشتاین را به آمریکا داد.
با این حال، میانجی‌های اصلی در بحران کنونی ایران ترکیه، قطر و پاکستان هستند. ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه اعلام کرده است این کشورها در حال کار روی طرحی هفت‌ماده‌ای هستند.
نویسنده مدعی شد: همچنین گزارش شده که جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در حال بررسی امکان انجام مذاکرات مستقیم با محسن رضایی است.
درحالی که ترامپ می‌گوید واشنگتن اساساً به توافق با ایران نیازی ندارد، نام اروپا نیز در فهرست میانجی‌های مورد اشاره دیده نمی‌شود.
تهران این وضعیت را به‌خوبی دریافته است. محسن رضایی این هفته هشدار داد پایگاه‌های آمریکا از خاورمیانه تا اروپا می‌توانند اهداف مشروع حملات ایران باشند. او نوشت: «هیچ فاصله امنی وجود ندارد.»
بنابراین، درحالی که اروپا خواهان فاصله گرفتن از این جنگ بود، جنگ به این خواسته توجهی ندارد، گویی این کشورها تنها هزینه تصمیمات واشنگتن را می‌پردازند.
از تهران تا کی‌یف؛ نمایش یک انفعال
روز پنجشنبه در دوبلین، رهبران اروپایی بخش زیادی از روز را صرف بحث درباره این کردند که چه کسی باید از طرف آن‌ها سخن بگوید. همان شب، دو فرستاده آمریکایی از مسکو وارد این شهر شدند و خبری با خود آوردند: ولادیمیر پوتین موافقت کرده است که اروپا در دور بعدی مذاکرات اوکراین حضور داشته باشد.
کرملین این موضوع را تأیید نکرده است. پوتین گفت روسیه «هرگز با گفت‌وگو با اروپا مخالفت نکرده است». در مقابل، یوری اوشاکوف، دستیار رئیس‌جمهور روسیه، موضع اروپا را «دستوری برای جنگ بی‌پایان» توصیف کرد.
با این حال، جرد کوشنر این تحول را یک پیروزی تلقی کرد. او به خبرنگاران گفت: «نمی‌توانیم بدون حضور اروپایی‌ها در میز مذاکرات به این توافق برسیم.»
اما طنز ماجرا دقیقا همین‌جا آشکار می‌شود: این واشنگتن بود که برای اروپا جایگاهی در مذاکرات به دست آورد، نه بروکسل.
از سوی دیگر، خود اروپا هنوز نتوانسته درباره اینکه چه کسی باید در این جایگاه بنشیند، به توافق برسد. پاریس و برلین از قالب گروه سه کشور اروپایی، شامل فرانسه، آلمان و بریتانیا، حمایت می‌کنند، درحالی که برخی پایتخت‌های دیگر خواهان آن هستند که کل اتحادیه اروپا با یک صدای واحد سخن بگوید.
در نشست دوبلین، کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا پرسشی ساده را مطرح کرد: چه کسی نماینده اتحادیه اروپا خواهد بود؟ کوشنر پیش‌تر گفته بود اگر اروپایی‌ها بتوانند بر سر انتخاب یک نماینده واحد به توافق برسند، این دستاوردی بزرگ‌تر از متقاعد کردن روسیه برای پذیرش حضور آن‌ها در مذاکرات خواهد بود.
این همان چهره جدید روابط فراآتلانتیکی است: آمریکا میانجی‌گری می‌کند و اروپا هزینه‌های این تصمیمات را می‌پردازد.
اروپا تنها پرداخت‌کننده هزینه جنگ‌ها است
دونالد ترامپ ژوئیه گذشته تکلیف مسئله تأمین مالی تسلیحات اوکراین را روشن کرد. او گفت: «ناتو هزینه این تسلیحات را به‌طور کامل، صددرصد، پرداخت می‌کند.» در این میان، فریدریش مرتس نیز از این توافق استقبال کرد، مشروط بر اینکه «شرکای اروپایی هزینه آن را تأمین کنند». این ارقام نشان می‌دهند که این تغییر تا چه اندازه گسترده بوده است.
کاهش 99درصدی کمک‌های مالی آمریکا
مؤسسه کیل در گزارشی اعلام کرد کمک‌های آمریکا به اوکراین در سال ۲۰۲۵ حدود ۹۹ درصد کاهش یافته است. اروپا این خلأ را پر کرد. اتحادیه اروپا از آن زمان وامی به ارزش ۹۰ میلیارد یورو برای سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ تصویب کرده که ۶۰ میلیارد یورو از آن به خرید تسلیحات اختصاص دارد.
با این حال، تا اواخر اکتبر تنها حدود ۱۴ میلیارد یورو از این منابع پرداخت شده بود و تحلیلگران از وجود شکافی حدوداً ۷۰ میلیارد یورویی در تأمین مالی سال ۲۰۲۷ خبر می‌دهند. بخش قابل‌توجهی از بودجه تسلیحاتی اروپا نیز دوباره به آن سوی اقیانوس اطلس بازمی‌گردد. کشورهای اروپایی در نیمه نخست سال جاری دست‌کم سه میلیارد یورو تسلیحات آمریکایی خریداری کرده‌اند.
مقایسه دوران بایدن با ترامپ
در دوران ریاست‌جمهوری جو بایدن، واشنگتن تأمین‌کننده اصلی منابع مالی و تسلیحاتی اوکراین بود و ده‌ها میلیارد دلار سلاح آمریکایی به کی‌یف ارسال می‌شد. بر اساس آمار شورای اتحادیه اروپا، این اتحادیه و کشورهای عضو آن از سال ۲۰۲۲ تاکنون در مجموع ۱۹۳ میلیارد یورو به اوکراین کمک کرده‌اند.
اکنون بروکسل به منبع اصلی تأمین مالی تبدیل شده و اروپایی‌ها در کنار پرداخت هزینه‌ها، مسئولیت سیاسی این حمایت را نیز بر عهده گرفته‌اند.
تصرف سرزمین‌های اوکراین توسط روسیه؛ نزاع بر سر دونباس ادامه دارد
با گذشت چهار سال و ۹ ماه از آغاز جنگ، این کمک‌های مالی و تسلیحاتی هنوز نتوانسته است سرزمین‌های ازدست‌رفته را به اوکراین بازگرداند. روسیه در سال ۲۰۲۲ مناطق دونتسک، لوهانسک، زاپوریژیا و خرسون را به خاک خود ضمیمه کرد و نام آن‌ها را در قانون اساسی‌اش گنجاند. مسکو پیش‌تر نیز در سال ۲۰۱۴ کریمه را به تصرف خود درآورده بود.
البته روسیه بر تمام مناطقی که مدعی مالکیت آن‌هاست کنترل ندارد، اما همچنان ادعای حاکمیت بر آن‌ها را مطرح می‌کند. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، در ماه مه گفت ولودیمیر زلنسکی باید پیش از برقراری آتش‌بس به نیروهای اوکراینی دستور دهد «از قلمرو دونباس خارج شوند».
زلنسکی این ادعا را رد کرده است. با این حال، واشنگتن همچنان این درخواست را مطرح کرده است. زلنسکی این هفته گفت روسیه در مذاکرات ابوظبی مدعی کنترل مناطقی شده که همچنان در اختیار اوکراین قرار دارند. به گفته او، مقام‌های آمریکایی نیز روایت کی‌یف را تأیید کرده‌اند. پوتین روز پنجشنبه در کرملین ادعای مشابهی درباره شهر کوستیانتینیفکا مطرح کرد؛ این در حالی است که پروژه نظارت میدانی اوکراینی «دیپ‌استیت» اعلام کرده نیروهای اوکراینی تقریباً کنترل تمام این شهر را در اختیار دارند.
تلاش کوشنر و ویتکاف برای وادار کردن اوکراین به واگذاری سرزمین
گیدئون راخمن، تحلیلگر فایننشال تایمز، رویکرد استیو ویتکاف و جرد کوشنر را مبتنی بر وادار کردن اوکراین به واگذاری سرزمین‌هایش توصیف می‌کند. ویتکاف در ماه مارس به رویترز گفته بود تضمین‌های امنیتی زمانی ارائه خواهد شد که اوکراین آماده عقب‌نشینی از دونباس باشد.
با این وجود، الگوی «واگذاری سرزمین در برابر تضمین امنیتی» تاکنون نتیجه نداده و بعید است در آینده نیز کارآمد باشد. آن‌ها برآورد می‌کنند که کی‌یف هنوز نزدیک به ۲۰ درصد از منطقه دونباس را در کنترل خود دارد.
همچنین مسکو معتقد است که اروپایی‌ها علاقه‌ای به دستیابی به توافق صلح ندارند. جان مرشایمر نیز در گفت‌وگو با شبکه راشاتودی فراتر می‌رود و اساساً هیچ راه خروج دیپلماتیکی برای این بحران متصور نیست؛ زیرا روسیه مناطق ضمیمه‌شده را سرزمین‌هایی مقدس می‌داند و اوکراین نیز نمی‌تواند از دست دادن آن‌ها را بپذیرد.
هدف پشت پرده پوتین
چنین برداشتی، نشان هدف گسترده‌تر روسیه است؛ هدفی که تنها به تصرف سرزمین محدود نمی‌شود.
پوتین می‌خواهد اوکراین از عضویت در ناتو محروم بماند و نیروهای نظامی غرب نیز وارد خاک این کشور نشوند. او پیش از مذاکرات ماه دسامبر، مداخله اروپا را «کاملاً غیرقابل‌قبول» خواند. اروپا نیز حاضر نیست این شروط را صرفاً با دستور مسکو بپذیرد.
کایا کالاس خواهان ترتیب مشخصی برای حل بحران است: ابتدا آتش‌بس، سپس دستیابی به توافق و در مرحله آخر، تعیین ترتیبات امنیتی اروپا. هیئت روسیه نیز این هفته با قالب چندجانبه مذاکرات مخالفت کرد. به این ترتیب، بن‌بست همچنان ادامه دارد.
اروپا دیگر به میانجی آمریکایی اعتماد ندارد
اروپا حمایت از اوکراین را کنار نگذاشته است؛ بلکه اعتماد خود را به میانجی آمریکایی از دست داده است. کالاس در ماه مارس گفته بود تغییر جهت سیاست خارجی واشنگتن، «رابطه فراآتلانتیکی را از پایه متزلزل کرده است».
امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه نیز تأکید کرده است: «بدون اروپایی‌ها، حمایتی از اوکراین وجود نخواهد داشت.» مرتس خواهان آن است که روسیه رودررو با نمایندگان اروپا مذاکره کند و می‌گوید مسکو و واشنگتن باید پشت میز مذاکره بنشینند.
همچنین آنتونیو کوستا، رئیس شورای اروپا، نیز اصرار دارد که اروپا باید در هر نشستی که درباره امنیت این قاره تصمیم‌گیری می‌کند، صدای مستقل خود را داشته باشد. با این حال، مسکو هنوز با چنین ترتیباتی موافقت نکرده است.
نقش اروپا در نظم جدید روابط فراآتلانتیکی
بنابراین، تصویر پیش رو مشخص است، هرچند پذیرفتن آن برای اروپا دشوار باشد. در جنگ اوکراین، اروپا هزینه‌ها را می‌پردازد و برای به دست آوردن جایگاهی در میز مذاکرات تلاش می‌کند. از سویی، در بحران ایران نیز نفوذ چندانی در روند تصمیم‌گیری ندارد و در عین حال با خطر پیامدهای جنگ روبه‌روست.
هیچ‌یک از این دو نقش انتخاب اروپا نبوده است. هر دو نتیجه سیاست‌های رئیس‌جمهور آمریکایی است که تسلیحات می‌فروشد، توافق‌ها را میانجی‌گری می‌کند و انتظار دارد متحدانش خود را با تصمیم‌های واشنگتن هماهنگ کنند.
