حلقه های مفقوده صنعت مولیبدن

به گزارش اقتصادنیوز، مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارش اخیر خود روند میزان تولید مولیبدن را در سال‌های گذشته رو به رشد اعلام کرد.

بر اساس گزارش این نهاد پژوهشی وابسته به مجلس، طبق آمار منتشر شده توسط سازمان زمین‌شناسی آمریکا (USGS)  میزان تولید مولیبدن کشور در هر یک از سال‌های 1391 و 1392 برابر با 6300 تن بوده که به ترتیب 43.2 و 33.2 درصد از سهم تولید جهانی را به خود اختصاص داده است.

بنا بر این گزارش، این میزان تولید در سال‌های گذشته روند رو به رشدی را داشته و با افتتاح کامل کارخانه مولیبدن سونگون در صورت کیفیت مناسب سولفور مولیبدن تهیه شده، احتمال افزایش آن وجود خواهد داشت. شرکت ملی مس ایران از حدود 25 سال قبل، سولفور مولیبدن را به عنوان محصول جانبی مس تولید و بدون هیچ گونه فرآوری و ایجاد ارزش افزوده صادر می‌کرد تا اینکه پس از ایجاد واحدهای تولید اکسید مولیبدن و فرومولیبدن توسط بخش خصوصی در کشور، این محصول جانبی مس نیز در داخل کشور عرضه، مصرف یا پس از تشویه صادر می‌شود.

در این گزارش آمده است، سولفور مولیبدن تولیدی (حدود 6500 تن در سال) توسط شرکت ملی مس در یک پروسه فنی در کارخانه‌های پایین دستی تبدیل به انواع محصولات فرو مولیبدن، اکسید مولیبدن و ... شده که کاربرد فراوانی در صنایع آلیاژهای استراتژیک دارند.

همچنین صنعت مولیبدن در ایران حدود 25 سال قبل با تشکیل هشت کارخانه فرآوری سولفور مولیبدن شروع و در سالیان اخیر به 18 کاخانه با ظرفیت جذب 21 هزار تن سولفور مولیبدن و امکان ایجاد اشتغال 1100 نفر رسید که در شرایط حاضر از کارخانه‌های فوق 15 شرکت به صورت فعال و سه شرکت به صورت تعطیل درآمده‌اند.

یکی از نکته‌های مهمی که در این گزارش به آن پرداخته، این است که هشت شرکت ابتدایی تشکیل شده در این صنعت، با توجه به اینکه ماده اولیه خود را از عرضه‌کننده انحصاری شرکت ملی مس در یافت می‌کردند، در حین تشکیل، موافقت شرکت ملی مسرا دریافت داشتند (به صورت اجباری)، ولی 10 شرکت بعدی، برای تشکیل، نیاز به کسب موافقت شرکت ملی مس نداشتند.

براساس گزارش این نهاد پژوهشی وابسته به مجلس، حدود 80 درصد سولفور مولیبدن تولید شده شرکت ملی صنایع مس در بورس کالا توزیع و توسط 17 شرکت تولیدکننده خصوصی مولیبدن خریداری می‌شود. ساز و کار تقسیم سهم هریک از کارخانه‌ها نیز بر اساس ظرفیت تولید و میزان فعالیت هر یک است، به طوری که هر کارخانه فقط به میزان سهم خود از کل ظرفیت و به نسبت ماده اولیه عرضه شده امکان خرید را داشته و بیشتر از آن اجازه خرید ندارند.

البته در حال حاضر سهم هر یک از خریداران بر اساس میانگین خرید مستمر 18 ماهه منتهی به پایان 1390 و تبدیل آن به درصد عرضه ماده اولیه توسط شرکت ملی مس صورت می گیرد که یک امر توافقی فیمابین خریداران در انجمن مولیبدن است.

این گزارش می‌افزاید: 20 درصد باقیمانده سولفور مولیبدن تولیدی شرکت ملی صنایع مس به شرکت فرومولیبدن کرمان تحویل داده می‌شود.

در جدول زیر میزان واردات محصولات مولیبدنی به ایران در سال‌های 1390 تا سه ماهه اول سال 1393 مشخص شده است.

بر پایه این گزارش، شکل‌گیری صنعت مولیبدن و تجارت آن در ایران به واسطه وجود صنعت مس و ماده اولیه آن در فرآیند لیچینگ مس بوده که نسبت به صنایع دیگر نیز از حجم پایین در تولید و گردش مالی محسوب می‌شود که در شرایط جاری با توجه به انحصاری بودن عرضه ماده اولیه و ناکافی بودن عرضه ماده اولیه از پویایی لازم جهت رقابت با رقبای جهانی برخوردار نیست.

این گزارش می‌افزاید: مولیبدن یکی از عناصر همراه مس است که گاه نیز به صورت عنصر معدنی یافت می‌شود و در تهیه آلیاژهایی با مقاومت بالا علی‌الخصوص آلیاژهای فولادی کاربرد فراوان دارد.

این عنصر زمانی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار می‌شود که آلیاژهای مصنوع از آن جزء آلیاژهای استراتژیک محسوب شده و در صنایع هوایی و ... کاربرد فراوان دارد.

بنا بر گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس ایران با تولید بیش از 200 هزار تن مس کاتد یکی از کشورهای دارای پتانسیل تولید مولیبدن است و عمده مواد اولیه مولیبدن در ایران در مرحله لیچینگ از مس جدا شده و به شکل سولفور مولیبدن به کارخانه‌های تولید و فرآوری مولیبدن فروخته می‌شود.

وضعیت صنعت مولیبدن پس از خصوصی‌سازی مس

در پایان این گزارش آمده که صنعت مولیبدن در ایران با توجه به مزیت نسبی تولید ماده اولیه آن (سولفور مولیبدن) توسط شرکت ملی مس شکل گرفته است. به طوری که در دوره فعالیت خود شرکت ملی مس به عنوان یک شرکت دولتی، تنها عرضه کننده سولفور مولیبدن، بخشی از نیاز کارخانه‌های پایین دستی را تامین می‌کرد اما پس از خصوصی‌سازی شرکت انحصاری مس و تغییر سیاست‌های اقتصادی و مالی آن موضوع حاکمیت سیاست‌های بازار بر شرکت، این احتمال می‌رود که تامین مواد اولیه کارخانه‌های مولیبدن با مشکل مواجه شود.

همچنین با توجه به واقعیات موجود در صنعت مس ایران و صنعت مولیبدن و اینکه در شرایط حاضر، شرکت ملی مس تنها عرضه کننده انحصاری ماده اولیه 18 کارخانه موجود بوده و از یک شرکت دولتی به یک شرکت خصوصی یا در واقعیت شبه‌دولتی تبدیل شده، ایجاد ساز و کار مناسب برای تامین مواد اولیه شرکت‌های پایین دستی با قیمت رقابتی از الزامات ادامه حیات این کارخانه‌هاست که این مهم از دو طریق کشف معادن جدید مولیبدن در منطقه یا ایران یا تامین مواد اولیه توسط شرکت ملی مس و الزام به عرضه آن در بورس، امکانپذیر است.