اقدامات گمرک ایران در بهکارگیری فناوریهای دیجیتال/رونمایی از گمرک موبایلی در ایران
کونیو میکوریا دبیرکل سازمان جهانی گمرک با توجه به اهمیت و نقش فناوریهای دیجیتال در گمرکات سراسر دنیا شعار این سازمان در سال ۲۰۱۶ را «گمرک دیجیتال، حرکت به سوی جلو» اعلام کرد و از تمامی اعضای سازمان جهانی گمرک خواست تا در مورد چگونگی استفاده از فناوریهای دیجیتال که موجب پیشرفت سازمان آنها شده است با یکدیگر به تبادل اطلاعات بپردازند.
بر این اساس گمرکات باید در مورد ارتقای سطح استفاده از فناوریهای اطلاعات و ارتباطات (ICT) اقدام کنند. در این گزارش سعی شده است تا پیشرفتهای گمرک ایران در مورد دیجیتالی شدن امور بررسی و با توصیههای دبیرکل سازمان جهانی گمرک در این زمینه مقایسه شود و تصویر بهتری از آنچه که انقلاب دیجیتال در گمرک ایران نامیده میشود، بدست آید.
انقلاب دیجیتال در گمرک ایران از چه زمانی شروع شد؟
بهکارگیری فناوری اطلاعات بهعنوان بهترین ابزار میتواند در خدمت تسهیل تجارت قرار گرفته و موجب کاهش زمان و هزینه انجام تشریفات گمرکی همراه با افزایش امنیت شود به همین دلیل با انتصاب مجدد دکتر کرباسیان بهعنوان رئیسکل گمرک ایران و پس از تحقیقات و بررسیهای متعدد، دیجیتالی شدن فرآیندهای گمرکی تحت عنوان پنجره واحد تجارت فرامرزی و سامانه جامع امور گمرکی در دستور کار اصلی سازمان گمرک قرار گرفت.
بر این اساس پس از بررسیهای متعدد مشخص شد که روشهای سابق نه تنها حجم کاری گمرک، سیستمها و منابع را اشباع کرده بلکه زمینهساز تحمیل هزینه و افزایش زمان ترخیص برای تجار میشود و در نتیجه هزینههای اقتصادی ملی را افزایش و رقابتپذیری صادرات را کاهش میدهد.
اگرچه گمرک ایران بسیاری از کنوانسیونهای بینالمللی را پذیرفته بود ولی ضعف اساسی این بود که کلیه فرآیندهای گمرکی از مرحله ورود اطلاعات تا کنترل درب خروج بهصورت دستی انجام میشد و نیاز به منابع انسانی زیادی داشت و به همان نسبت درصد خطای انسانی نیز افزایش مییافت.
حضور تعداد زیادی از صاحبان کالا و کارگزاران گمرکی در سالن سرویس ارزیابی، بهرهوری کارکنان را کاهش و ملاقات حضوری کارکنان با اربابرجوع منجر احتمال ایجاد برخی روابط غیرمنطقی را افزایش میداد.
با توجه به این معضلات بود که تنها راهحل باقی مانده برای برونرفت از این وضعیت الکترونیکی کردن فرآیندهای گمرکی و اجرایی شدن آن در گمرکات سراسر کشور در نظر گرفته شد.
مقایسه تطبیقی گمرک دیجیتال در ایران با توصیههای سازمان جهانی گمرک
سازمان جهانی گمرک واژه گمرک دیجیتال را اینگونه تعریف میکند: «گمرک دیجیتال» به هر فعالیت الکترونیکی و یا مکانیزهای اطلاق میشودکه با اثربخشی بهتر، بهرهوری بیشتر و هماهنگسازی فعالیتهای گمرکی مانند سیستمهای ترخیص مکانیزه گمرکی، مفهوم پنجره واحد، تبادل الکترونیکی اطلاعات، وبسایتهایی برای تبادل اطلاعات و افزایش شفافیت و استفاده از تلفنهای هوشمند، در ارتباط باشد.
کونیو میکوریا دبیرکل سازمان جهانی گمرک در این خصوص میگوید: در دوره جدید گمرک دیجیتال، نحوه عملیات گمرکی تغییر یافته و در نهایت این دوره ضمن تضمین حرکت رو به جلو، تواناییهای سازمانهای گمرک برای برقراری ارتباط، ترخیص کالا، دریافت و تبادل اطلاعات، هماهنگی فعالیتهای مرزی، همسوسازی فعالیتهای اجرایی و شفافسازی را افزایش خواهد داد.
به اعتقاد میکوریا استفاده از فناوریهای برتر میتواند تأثیر مثبتی در آینده و تحول گمرک داشته باشد زیرا:
۱- در نتیجه افزایش دستیابی به اطلاعات ضروری و همچنین خدمات بهعنوان بخشی از تمامی فعالیتهای تجارت بینالمللی، ترخیص سریعتر کالا در تجارتهای قانونی انجام میشود.
۲- در نتیجه افزایش هماهنگی میان واحدهای گمرکی و همچنین میان گمرک و سایر سازمانهای مرزی در سطح ملی و بینالمللی، کارایی گمرک افزایش مییابد.
۳- در نتیجه افزایش شفافیت در انجام مراحل و تصمیمگیری، بهبود رویههای گمرکی و یکپارچگی تضمین میشود همانطور که در دستورالعمل PMC سازمان جهانی گمرک (قرارداد تکنیکهای ارزیابی عملکرد) نیز ذکر شده است.
۴- در نتیجه جمعآوری و تحلیل اطلاعات، ردیابی بهتر محمولههای غیرمعمول و غیرقانونی امکانپذیر میشود.
دستیابی به چنین نتایج مثبتی موجب تحقق اهداف عالی گمرک شامل بهبود جمعآوری درآمدها و حقوق و عوارض، امنیت مرزها، جمعآوری آمار تجاری و تسهیل تجارت میشود. در حال حاضر سازمانهای مرزی بهطور چشمگیری برای افزایش کارایی و اثربخشی خود در حال حرکت به سوی مکانیزاسیون هستند.
اکنون نگاهی میکنیم به کارکردهای سامانه پنجره واحد تجارت فرامرزی و سامانه جامع گمرکی تا در مقایسه با توصیههای سازمان جهانی گمرک تصویر بهتری از کارهای انجام شده در گمرک کشورمان بدست آید. موضوعی که کمک میکند تا بدانیم گمرک ایران در دو سال گذشته چه ابزارها و امکاناتی را جهت دستیابی به یک گمرک مکانیزه و دیجیتال به کار گرفته است؛
- دوراظهاری صادرات
با راهاندازی سامانه اظهار از راه دور هر صادرکننده میتواند در هر زمان از شبانهروز نسبت به پر کردن فرم اظهارنامه و تحویل الکترونیکی اسناد به گمرک اقدام کند.
همچنین عدم نیاز به مراجعه حضوری صاحبان کالا و انجام تشریفات گمرکی بهصورت غیرحضوری از جمله این موارد است. از دیگر قابلیتهای سامانه در بخش صادرات انجام الکترونیکی بخشی از امور ارزیابی در محل و توزین و کنترل وسایل نقلیه حامل بار است.
- دوراظهاری واردات
در گذشته اظهارنامههای گمرکی در گمرکات اجرایی توسط اپراتورها تایپ و تحویل متقاضی میشد. این موضوع علاوه بر مشکلات ناشی از حضور این افراد در گمرک، باعث کندی سرعت کار گمرکات در ترخیص کالا میگردید. زیرا هر گمرک برمبنای تعداد اظهارنامهای که میتوانست در روز تایپ کند خدمات ارائه میکرد.
انجام تشریفات ترخیص کالاهای وارداتی و همچنین صدور کالا از کشور براساس قانون امور گمرکی و آییننامه اجرایی آن منوط به تنظیم اظهارنامه گمرکی و تسلیم آن به گمرک است. اظهارکننده موظف است اسناد لازم از قبیل سیاهه خرید، گواهی مبدأ، اسناد بانکی و سایر مجوزهای مورد نیاز را که مقررات و قوانین مربوطه تعیین کرده است به اظهارنامه منضم کند.
با راهاندازی سامانه اظهار از راه دور، این موضوع برطرف شده و هر صاحب کالا میتواند در هر زمان از شبانهروز نسبت به پر کردن فرم اظهارنامه و تحویل الکترونیکی اسناد به گمرک اقدام نماید.
- دریافت الکترونیک مانیفست
در سامانه جامع امور گمرکی برخلاف گذشته که اطلاعات مانیفست کالا بهصورت دستی و غیرقابل صحتسنجی به گمرک ارائه میشد، اطلاعات مانیفست کالا قبل از ورود به گمرک بهصورت الکترونیکی از شرکتهای حملونقل دریافت میشود. این اطلاعات پردازش شده و مبنای طی تشریفات گمرکی قرار خواهد گرفت. صدور قبض انبار بهصورت الکترونیکی و طی مراحل آن با کمترین وقفه از قابلیتهای سامانه در این حوزه است.
- دریافت الکترونیک قبض انبار و مدیریت آن
یکی از چالشهای بزرگ گمرک در حوزه مدیریت، انبارها و قبوض انبار صادر شده آن است که بعضاً در اختیار گمرک و یا مجموعههای دیگر که عموماً به شکل خصوصی اداره میشوند، قرار دارد. کنترل انبارها و نظارت بر آن از اختیارات و وظایف قانونی گمرک است. از اینرو با اجرای سامانه جامع امور گمرکی، گمرک ارتباط مستقیم با قبض انبار برقرار نموده و اطلاعات آن نیز بهصورت الکترونیکی در اختیار گمرک قرار میگیرد. سامانه جامع مدیریت قبوض انبار و صدور و خارج نمودن آن را در اختیار گرفته و به طور هوشمند و اعمال نظارت و کنترلهای گمرکی را میسر میسازد.
تسریع و تسهیل در صدور قبض انبار و جلوگیری از ورود اطلاعات مجدد، تسریع در ارزیابی و مشخص نمودن محل دقیق کالا، نظارت و کنترل دقیق و هوشمند بر نحوه بارگیری و تخلیه کالا و... ازجمله موارد مهم سامانه جامع امور گمرکی است.
- کنترل الکترونیکی بدهیها
بدهیهای گمرکی که برمبنای ماده ۷ قانون امور گمرکی مشخص میشوند، پیش از این بهصورت نیمه مکانیزه و با دخالت انسان کنترل میشد. بدین صورت امکان جعل و یا تخلف بسیار زیاد بود.
با راهاندازی سامانه جامع امور گمرکی، این بدهیها بهصورت سیستمی اعمال شده و به افرادی که بدهی دارند بهصورت اتوماتیک اجازه اظهار و خروج کالا داده نخواهد شد. بدین صورت فرد میبایست بدهی خود را پرداخت نموده تا از گمرک خدمات دریافت نماید و این موضوع تأثیر بسیار زیادی بر کاهش بدهیهای گمرکی خواهد داشت.
علاوه بر این بررسیهای سیستمی و مشخص نمودن میزان بدهی نیز به طور اتوماتیک در سامانه لحاظ شده و در زمان مشخص شدن بدهی، سامانه بهطور اتوماتیک از انجام عملیات فرد بدهکار در کل کشور، بهطور یکسان جلوگیری به عمل میآورد.
- انجام امور احراز هویت توسط سامانه
در گذشته دایره احراز هویت در گمرک وظیفه دریافت اظهارنامه و کنترل احراز و نیز صدور کوتاژ را برعهده داشت. این موضوع به علت عدم وجود یک سیستم واحد و جامع، الزاماً بهصورت دستی و بدون دخالت سیستم انجام میپذیرفت.
با اجرای سامانه جامع امور گمرکی، کلیه این مراحل را سیستم به طور اتوماتیک انجام داده و استعلامهای مورد نیاز را از سازمانهای همجوار به طور مستقیم دریافت مینماید.
- تعیین اتوماتیک و هوشمند کارشناس
تعیین کارشناس گمرکی با توجه به تعدد آنها، برعهده یک فرد قرار داشت و این فرد برمبنای تجربه خویش اقدام به تعیین کارشناس مربوطه مینمود. البته در این حوزه قبلاً نیز سیستمهایی وجود داشت که نقص آنها مشخص و قابل بررسی است.
در این حوزه، سامانه جامع امور گمرکی با تعیین هوشمند کارشناس بهصورت اتوماتیک، برمبنای ضابطههای مشخص و توانمندیها، نقش مؤثری در سلامت اداری و تخصیص متعادل اظهارنامهها خواهد داشت.
- سلکتیویتی مسیر اظهارنامه
اصولاً کالاهای وارداتی در گمرک در طی مراحل ترخیص طبق نظر کارشناسان گمرک، باید یکی از مراحل ۳گانه زیر را طی کنند، استفاده از سیستم انتخاب مسیر اظهارنامه، اعتماد به خدماتگیرندگان و اعمال کنترلهای گمرکی بر روی آندسته از اظهارنامههایی که واقعاً نیاز به کنترل دارند تا از این طریق کالای سایر اظهارنامهها در حداقل زمان و با حداقل بازرسیها ترخیص و به صاحب آن تحویل شود:
مسیر سبز- مسیر زرد- مسیر قرمز
با اجرای سامانه جامع امور گمرکی، سیستم سلکتیویتی بهصورت هوشمند و اتوماتیک توسط سیستم تعیین و برمبنای ضابطههای از پیش تعیین شده و همچنین براساس دیتاهای دریافتی اقدام به تعیین مسیر برمبنای مدیریت ریسک مینماید.
- دریافت مجوزهای لازم بهصورت الکترونیک
ارسال و دریافت مجوزهای لازم جهت ترخیص کالا ازجمله استاندارد، ثبت سفارش، قرنطینه و... بهصورت دستی بسیار زمانبر بوده و همچنین امکان مدیریت و تأیید صحت این مجوزها نیز بهصورت دستی بسیار مشکل است.
از اینرو، سامانه جامع امور گمرکی، مجوزهای مشخص را بهصورت مستقیم و الکترونیک از سازمانهای همجوار دریافت و این کار در روند ترخیص کالا تأثیر زیادی خواهد داشت.
همچنین این تأثیر بهصورت سیستمی اعمال شده و از اعمال سلیقه کارشناسان گمرک جلوگیری به عمل خواهد آمد. به طور مثال کالایی که نیاز به مجوز استاندارد دارد. تا زمان دریافت مجوز استاندارد، کارشناس نمیتواند آن را تأیید کند و سامانه اجازه ترخیص را صادر نخواهد کرد.
- صندوق الکترونیکی
همانطور که در قسمت قبل اشاره شد، سامانه جامع امور گمرکی، با اتصال مستقیم به بانک و پرداخت الکترونیکی مزایای بسیاری را در چرخه تجارت خارجی کشور پدید میآورد.
- صندور پروانه (برگ سبز) الکترونیکی
با اجرای سامانه جامع امور گمرکی، پروانه (برگ سبز) بهصورت الکترونیکی صادر شده و این پروانه براساس میزان واقعی خروح کالا تنظیم میشود.
همچنین این قابلیت در این سامانه لحاظ شده که با حذف کاغذ، صدور پروانه که منشاء بسیاری از مشکلات و تخلفات است، نسبت به تبادل الکترونیکی اسناد بین سازمانها و مراکز مورد نیاز مانند نیروی انتظامی اقدام نماید.
- توزین هوشمند
از آنجا که وزن در مراحل ورود کالا به کشور نقش تعیینکننده دارد، سامانه جامع امور گمرکی با اتصال مستقیم به باسکولها و دریافت الکترونیکی مقدار توزین شده جهت هر کالا، این اطلاعات را پردازش و با ضابطههای مورد نظر اعمال مدیریت ریسک مینماید.
بر این اساس، دیگر نیازی به صدور و تحویل قبض باسکول نبوده و سامانه به طور اتوماتیک این اطلاعات را به درب خروج و سایر قسمتهای مربوطه ارسال مینماید.
- دریافت بیجک الکترونیک از انبارها
اتصال مستقیم و دریافت اطلاعات مقدار کالای خارج شده از انبارها (بیجک) ازجمله موارد مهم در کنترل خروج کالا از گمرک است. با اجرای سامانه جامع امور گمرکی، گمرک بهصورت سیستمی اطلاعات مربوطه را از انبارها دریافت و ذخیره مینماید. مدیریت و نظارت گمرک بر انبارها لحاظ شده و امکان ثبت اطلاعات و خروج کالا خلاف پروانههای صادر شده وجود نخواهد داشت. با این سامانه امکان جعل و دستکاری بیجکها از بین رفته و سرعت ترخیص کالا به علت دقت بالا در عملکرد افزایش خواهد یافت.
- سلکتیویتی درب خروج
در گذشته روند کار بدین صورت بود که پس از صدور پروانه سبز گمرکی توسط سرویس ارزیابی، کالاهایی که توسط گمرک برای آنها مجوز خروج صادر شده بود مجدداً و به طور سلیقهای در درب خروج، مورد ارزیابی مجدد قرار میگرفت که این کار با پیادهسازی سامانه پنجره واحد تجارت فرامرزی بهصورت الکترونیک انجام میشود.
- سامانه جامع بازبینی
این سامانه از قسمت دریافت اسناد در جمعآوری اظهارنامههای سرویس واردات شروع شده و با طی مراحل مختلف تا بایگانی راکد را تحت پوشش خود قرار میدهد.
بر این اساس اسناد پس از تحویل به بازبینی بهصورت سیستمی بین کارشناسان بازبینی توزیع میشود و شخص در توزیع اظهارنامهها دخیل نیست.
- دوراظهاری ترانزیت
در گذشته اظهارنامههای گمرکی در گمرکات اجرایی توسط اپراتورها تایپ و تحویل متقاضی میشد. این موضوع علاوه بر مشکلات حضور این افراد در گمرک، باعث کندی سرعت گمرکات در ترانزیت کالا میگردید. زیرا هر گمرک برمبنای تعداد اظهارنامهای که میتوانست در روز تایپ کند خدمات ارائه میکرد.
با اجرای سامانه جامع امور گمرکی در قسمت ترانزیت، اظهار از طریق اینترنت صورت میگیرد و این سامانه بهطور هوشمند کنترلهای لازم را در اظهارنامهها و تعیین مسیر آنها اعمال مینماید. این کنترلها برمبنای اظهارنامه، گمرکات مبدأ و مقصد، مجوزهای موردنیاز و یا امکان ترانزیت و یا عدم امکان آن به گمرکات مربوطه اعمال میشود.
- پلمپ الکترونیکی
ازجمله موارد مهم در ترانزیت کالا در داخل کشور، پلمپ محمولههای ترانزیت است که این موضوع صحت عبور کالا از کشور را تضمین میکند.
با اجرای سامانه جامع امور گمرکی و نصب پلمپهای الکترونیکی بر روی محمولههای ترانزیتی و اتصال مستقیم آنها با سامانه، میتوان موقعیت هر محموله ترانزیتی را بهصورت آنلاین مشاهده و رصد کرد. همچنین در صورت باز شدن یا تأخیر آن سامانه بهصورت هوشمند هشدارهای لازم را به مدیران مربوطه ارائه نماید.
- ارسال و دریافت اطلاعات بهصورت الکترونیکی بین گمرک مبدأ و مقصد
با اجرای سامانه جامع امور گمرکی، اطلاعات ترانزیت در مبدأ بهصورت هوشمند به مقصد ارسال شده و این اطلاعات با چرخش در روند ترانزیت مقصد بهصورت هوشمند تکمیل و به گمرک مقصد ارسال میشود.
- سامانه جامع امور گمرکی در رویه کارنهتیر
ازجمله بخشهای سامانه جامع امور گمرکی، بخش کارنهتیر است. این بخش نیز همانند ترانزیت از فرآیند دوراظهاری آغاز شده و براساس رویه کارنهتیر اقدام به طی روند مربوطه مینماید.
ارسال اطلاعات به مقصد و اعلام وصول اتوماتیک ازجمله قابلیتهای این بخش از سامانه است.
- اتصال الکترونیکی به ایرو (IRU)
با هماهنگی اتاق بازرگانی و انجمن شرکتهای حملونقل و با حضور نماینده سازمان IRU در تهران، پژوهشکده سامانههای هوشمند اقدام تولید ماژول اتصال سامانه جامع به سازمان IRU و دریافت مستقیم اطلاعات کارنهتیر از مبدأ حمل انجام شده و در حال حاضر تیر الکترونیکی (E-TIR) اجرایی شده است.
- سامانه هوشمند بیمه
با راهاندازی این سامانه بیمهها به شبکه الکترونیکی سامانه جامع گمرکی پیوستند تا فعالیت بیمههای همکار در گمرک بهصورت الکترونیکی کنترل شود تا علاوهبر صرفهجویی در وقت و هزینه، از بروز تخلفات احتمالی هم جلوگیری شود.
- سامانه بایگانی دیجیتال اسناد
سامانه بایگانی دیجیتال در گمرکات اجرایی راهاندازی شده است. این سامانهها با دریافت اسکن اسناد، آنها را به اطلاعات اظهارنامه لینک نموده و کارشناس میتواند اطلاعات اسکن اسناد را مشاهده نماید. جلوگیری از تغییر اسناد مربوطه و مفقودی اسناد ازجمله قابلیتهای این سامانه است.
- سامانه پیامک استعلام پته عبور
این سامانه با ذخیره اطلاعات مربوط به پته عبوری، امکان استعلام شماره رهگیریهای صادر شده را فراهم مینماید. بر این اساس دستگاههای استعلامکننده با ارسال شماره رهگیری به همراه کد مربوطه به سامانه پیامکی گمرک ایران، اطلاعات مربوط به خودرو، کالا، وزن و تعداد را در تلفن همراه خود مشاهده مینمایند.
- کنترل ورود و خروج خودروها بهصورت هوشمند
با راهاندازی سامانه جامع امور گمرکی، این سامانه بهصورت هوشمند و با اتصال به دوربینهای پلاکخوان و تگهای هوشمند و همچنین راهبندهای متصل به سیستم، اقدام به کنترل ورود و خروج خودروها مینماید.
- گزارشات آنلاین مدیریتی
دسترسی به گزارشات و اطلاعات مدیریتی ازجمله نیازهای مدیریتی امروزی است. در گذشته دسترسی به این اطلاعات در گمرک به زمان زیادی نیاز داشت و بسیار تخصصی بود و میبایست اطلاعات تکتک گمرکات تجمیع و سپس پردازش اطلاعات انجام شده و گزارشات مدیریتی دریافت شود. همچنین دسترسی به این اطلاعات پیچیده و در اختیار بخش فناوری اطلاعات بود.
- اعمال بخشنامهها و مقررات بهصورت الکترونیکی
یکی از معایب صدور بخشنامههای اداری، زمانبر بودن ارسال و دریافت آنها و توجیه مدیران زیرمجموعه در زمینه این بخشنامهها بود. به طوری که گاهی اوقات برداشتهای متفاوت از بخشنامهها باعث مشکلات عدیدهای شده است. همچنین بررسی بازخورد بخشنامهها معمولاً با پیچیدگی و زمان بسیار همراه است. با اجرای سامانه جامع امور گمرکی، این بخشنامهها توسط مرکز و بهصورت یکجا در سامانه اعمال میگردد و از اعمال سلیقه و بخشنامههای متفاوت جلوگیری به عمل خواهد آورد.
نتایج دیجیتالی شدن گمرک چه بود؟
امروز پس از دو سال از اجرایی شدن سامانه جامع امور گمرکی و پنجره واحد تجارت فرامرزی شاهد آن هستیم که تمام فرآیندهای گمرکی در گمرکات اجرایی بهصورت کاملاً الکترونیکی در حال انجام است و دیگر خبری از تشکیل صفهای طولانی اربابرجوع در گمرکات برای انجام یک فرآیند ساده نیست. صاحبان کالا میتوانند بدون حضور در گمرکات کشور از طریق رایانه شخصی اطلاعات لازم و اظهارنامه خود را در سامانه جامع امور گمرکی بارگذاری کنند، فرایند انتخاب کارشناس نیز توسط سامانه جامع امور گمرکی انجام میگیرد و دیگر شاهد ارتباط رودرروی صاحب کالا با کارشناس نیستیم و توسط سامانه جامع گمرکی طرح کارشناسی مجازی در دستور کار گمرک جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته است. به این صورت که بهطور مثال وقتی بازرگانی در بندر شهیدرجایی قصد ترخیص کالای خود را دارد، مدارک و اسنادی که توسط وی در سامانه بارگذاری شده توسط کارشناس سرویس ارزیابی گمرک مشهد مورد ارزیابی قرار میگیرد، روشی که به وسیله آن ترافیک کاری در برخی گمرکات کمتر شده، سرعت انجام تشریفات گمرکی بالا میرود و علاوه بر کاهش هزینهها، امکان ایجاد هرگونه تخلف به صفر میرسد.
با توجه به اقدامات انجام شده در دوره دوم مدیریت دکتر کرباسیان در گمرک روزبهروز شاهد آن بودیم که فرآیندهای کاغذی که در گذشته امکان جعل آنها به سادگی وجود داشت بیاعتبار شده و اسناد الکترونیکی که امکان جعل آن نزدیک به صفر است جایگزین آنها گردیده است.
صدور برگ سبز یکی از اسنادی بود که در گذشته متخلفان به شیوههای گوناگون اقدام به جعل آن میکردند، ولی امروزه با صدور برگه الکترونیکی دیگر کسی قادر به جعل و دستکاری این برگ سبز نخواهد بود. سازمانهای نظارتی نیز میتوانند با بارکدها و کدهای مختلفی که مخصوص آنها در برگ سبز قید شده است با آسودگی بیشتری به وظایف خود بپردازند.
از دیگر مزیتهای برگ سبز الکترونیکی علاوه بر غیرقابل جعل بودن آن، استفاده از کدهای مخصوص برای صاحبان کالا است که به وسیله آن میتوانند از وضعیت کالای خود، مشخصات کامل راننده و سایر اطلاعات کاربردی با ارسال کدهای مخصوص برگ سبز الکترونیکی به سامانه پیامکی گمرک مطلع شوند.
ارسال مانیفست الکترونیکی کشتیها قبل از ورود به بنادر کشورمان نیز از دیگر اقداماتی است که با راهاندازی سامانه جامع امور گمرکی عملیاتی شده است و باعث صرفهجویی در وقت و هزینه صاحبان کالا میشوند. شرکتهای حملونقل بینالمللی اسناد و مدارک مربوط به بار کشتی (مانیفست) را در زمانی که کشتی از کشور مبدأ بارگیری میکند میتواند توسط سامانه جامع امور گمرکی به گمرک ارسال کنند و قبل از اینکه کشتی وارد مرزهای آبی کشورمان شود، فرآیندهای مربوط به ترخیص کالا توسط مانیفست الکترونیکی که به گمرک ارسال شده است انجام شود و کشتی به محض ورود به بنادرکشورمان فرآیند تخیله خود را انجام دهد و بدین ترتیب خواب کالا در گمرک به صفر میرسد، موضوعی که امروز با سامانه جامع امور گمرکی عملیاتی شده است.
سامانه جامع امورگمرکی همچنین این قابلیت را دارد که مانیفست الکترونیکی را در زمینه شرکتهای هواپیمایی و بارهای هوایی نیز فعال کند تا شرکتهای هواپیمایی قبل از ورود بار به کشورمان اسناد لازم را به اطلاع گمرک برسانند تا سرعت ترخیص کالایشان افزایش یابد.
حساسیتهای مختلف در رویه ترانزیت همواره باعث به وجود آمدن مشکلات زیادی در این رویه در گمرک شده بود. با راهاندازی سامانه جامع امور گمرکی در رویه ترانزیت شاهد کاهش تخلفات در این حوزه و افزایش کشف کالاهای قاچاق بودیم. امروز دیگر به جایی رسیدهایم که تمام فعالیتهای ترانزیتی که به گمرک مربوط میشود صرفاً توسط سامانه جامع امور گمرکی و بدون نیاز به حضور شخص در گمرک انجام میشود.
با نصب پلمپ هوشمند روی کامیونهای ترانزیتی و نصب جی پی اس نیز گمرک از موقعیت لحظه به لحظه این کامیونها مطلع میشود، موضوعی که نقش به سزایی در جلوگیری از رسوب کالاهای ترانزیتی در داخل کشور داشته است.
موفقیتهای کسب شده توسط سامانه جامع امور گمرکی در رویه ترانزیت سازمانهای بینالمللی را نیز مجاب به مشارکت با گمرک کشورمان کرده است. تیر الکترونیک (E-TIR) فرآیندی بود که با همکاری گمرک جمهوری اسلامی ایران، سازمان بینالمللی حملونقل جادهای (IRU) و اتاق بازرگانی ایران برای اولین بار در دنیا در کشورمان انجام شد. فرآیندی که در آن تمامی اسناد مربوط به کنوانسیون تیر که تا قبل از این بهصورت کتبی به گمرک مبداء و مقصد تحویل داده میشد در سامانه جامع امور گمرکی ایران و سازمان بینالمللی حملونقل جادهای ثبت میشود و دیگر نیازی به داشتن اسناد کاغذی برای عبور کامیونهای ترانزیتی نخواهد بود. زیرا قبل از ورود این کامیونها به کشورمان تمامی اسناد و اطلاعات مربوط به کامیون در سامانه جامع امور گمرکی ثبت شده است.
سازمانهای همجوار گمرک بهعنوان سازمانهای مرتبط در امر تجارت فرامرزی نقش به سزایی در تسهیل تجارت و تسریع فرآیند ترخیص کالا دارند، گمرک بهعنوان دستگاه نظارتی در امر تجارت فرامرزی موظف است پس از دریافت اسناد لازم از سازمانهای صادرکننده مجوز نسبت به ترخیص کالا اقدام کند.
اقدامی که با راهاندازی پنجره واحد تجارت فرارمزی باعث تسهیل امور بازرگانان شده و سازمانهای همجوار گمرک نیز با حضور در پنجره واحد تجارت فرامرزی که توسط گمرک در دنیای مجازی ایجاد شده است این امکان برایشان فراهم شده که تمامی اسناد و مدارک مروبط به ترخیص کالا را در پنجره واحد بارگذاری کنند و گمرک نسبت به این اطلاعات مطلع شود.
ارزیابی عملکرد گمرکات سراسر کشور با مدل پیام سی (PMC)
ارزیابی عملکرد گمرکات سراسر کشوربا روش الکترونیکی پیشنهادی کونیو میکوریا دبیرکل سازمان جهانی گمرک با عنوان پیام سی (PMC) در نشست تخصصی مدیران ستادی و اجرایی گمرکات سراسر کشور بررسی و ارزیابی شد.
این اقدام با بهرهگیری از سامانه پنجره واحد تجارت فرامرزی صورت گرفت و دکتر کرباسیان رئیسکل گمرک ایران در این نشست با بهرهگیری از گزارشهای آنلاین این سامانه به ارزیابی عملکرد گمرکات پرداخت و مشکلات و مسائل مرتبط با رویههای گمرگی گمرکات سراسر کشور را با کمک سامانههای هوشمند تبیین و درخصوص هر یک از موارد مطرح شده راهکارهایی بیان داشت.
مسئولان آنکتاد و کمیسیون اقتصادی سازمان ملل در مورد گمرک دیجیتال در ایران چه گفتند.
نیکلای پوپا مسئول هماهنگکننده منطقهای برنامه آسیکودای سازمان ملل چندی پیش از فرآیند دوراظهاری الکترونیکی در گمرک غرب تهران و نمایشگاه سامانه پنجره واحد تجارت فرامرزی بازدید کرد.
وی پس از این بازدید گفت: سامانه جامع گمرکی در ایران بسیار خوب طراحی و اجرا شده است و براساس سیستمهای استاندارد جهانی کار میکند و میتواند بهعنوان یک مدل برتر در منطقه برای سایر کشورهای همسایه هم استفاده شود.
پوپا در ادامه این دیدار گفت: برنامه توسعه و تجارت (آنکتاد) سازمان ملل برای تبادل اطلاعات گمرکی با سامانه پنجره واحد تجارت فرامرزی ایران آمادگی دارد.
وی تصریح کرد: پروژهای هم پیشنهاد خواهیم داد تا با مشارکت بانک جهانی سامانه پنجره واحد تجارت فرامرزی گمرک ایران بهبود و ارتقاء یابد.
بعد از اینکه اولین مرحله پروژه آزمایش تیر الکترونیکی (E-TIR) با موفقیت به پایان رسید، دبیر کمیسیون اقتصادی اروپایی سازمان ملل (UNECE) در نامهای به رئیسکل گمرک ایران اجرای موفق این پروژه را به ایشان تبریک گفت.
کریستین فریس باخ دبیر کمسیون اقتصادی اروپایی سازمان ملل (UNECE) در نامهای به دکتر مسعود کرباسیان با اشاره به موفقیت آمیز بودن اولین مرحله آزمایش پروژه تیر الکترونیکی (E-TIR) اعلام کرد: ما در انتظار این لحظه تاریخی بهعنوان گامی مهم برای کلیه اعضای متعهد کنوانسیون تیر (۱۹۷۵) بودیم و اجرای کامل این پروژه را در آینده خواهیم دید.
وی افزود: باعث افتخار اینجانب است که نسخه اصلی شرح وظایف پروژه آزمایشی E-TIR سازمانهای کمیسیون اقتصادی اروپایی سازمان ملل (UNECE) و اتحادیه حملونقل جادهای (IRU) بین جمهوری اسلامی ایران و ترکیه به همراه امضاهای امضاءکنندگان آن را برای رئیسکل گمرک ایران ارسال نمایم.
رونمایی از گمرک موبایلی در ایران
گمرک ایران در روزهای اخیر از جدیدترین فناوری خود یعنی گمرک موبایلی رونمایی کرده است: با این فناوری دسترسی به سامانه پنجره واحد تجارت فرامرزی بر روی موبایلهای هوشمند امکانپذیر شده و گمرک به جدیدترین فناوری در دنیای ارتباطات تجهیز شد.
با توجه به رشد روزافزون تلفنهای همراه هوشمند در زندگی مردم عادی، طراحی نرمافزار موبایلی سامانه جامع امور گمرکی نیز از مهمترین اقداماتی بوده که در جهت تسهیل تجارت بینالمللی و حرکت روبه جلو در و بهروزرسانی گمرک انجام شده است. نرمافزاری که به وسیله آن صاحبان کالا میتوانند با گوشی تلفن همراه خود از وضعیت کالای خود مطلع شوند و امور مربوط به ترخیص کالای خود را انجام دهند.
