رونق «اقتصادِ گیگ» در چین؛ مُسکن بیکاری یا بحران پنهان رفاه اجتماعی؟ | دولت بهشدت به اقتصاد پلتفرمی نیاز دارد
به گزارش اقتصادنیوز، برای سالها، رشد اقتصادی چین با تصویر کارخانههای عظیم، پروژههای ساختمانی گسترده و میلیونها فرصت شغلی در بخش تولید شناخته میشد. اما تغییرات ساختاری در اقتصاد این کشور، از بحران بازار مسکن گرفته تا فشار بر صنایع تولیدی، فناوریهای جدید و استفاده گستردهتر از هوش مصنوعی، مسیر اشتغال را تغییر داده است.
بخشی از نیروی کاری که زمانی جذب مشاغل رسمی و پایدار میشد، اکنون به سمت فعالیتهایی حرکت کرده است که انعطاف بیشتری دارند، اما امنیت شغلی و مزایای کمتری ارائه میکنند.
یک پیک تحویل در حالی که روی دوچرخه برقی خود در پکن، چین استراحت میکند، به تلفن همراهش نگاه میکند؛ ۲۵ ژانویه ۲۰۲۰.
اقتصاد گیگ؛ مجموعهای از مشاغل مبتنی بر پلتفرمها مانند رانندگی اینترنتی، تحویل غذا، خدمات آنلاین و کارهای آزاد کوتاهمدت، در چین به یکی از مهمترین مسیرهای جذب نیروی کار تبدیل شده است.
این مدل اشتغال به میلیونها نفر امکان میدهد پس از از دست دادن شغل یا ناتوانی در یافتن موقعیت رسمی، درآمدی هرچند ناپایدار داشته باشند؛ اما همزمان پرسشهای تازهای درباره آینده بیمههای اجتماعی، بازنشستگی و سطح رفاه این گروه بزرگ از کارکنان ایجاد کرده است.
یک کارگر تحویل شرکت JD.com سفارشهای مواد غذایی را از یک بازار در پکن، چین تحویل میگیرد؛ ۱۷ اکتبر ۲۰۲۴.
اکنون اقتصاد گیگ در چین دیگر محدود به کارگران مهاجر یا مشاغل کممهارت نیست؛ فارغالتحصیلان دانشگاهی، کارکنان بخشهای اداری و نیروهای متخصصی که فرصتهای شغلی سنتی را از دست دادهاند نیز به این بازار پیوستهاند. رشد این بخش، از یک سو مانعی در برابر افزایش بیکاری و بیثباتی اجتماعی ایجاد کرده، اما از سوی دیگر نشانهای از تغییر عمیق در ماهیت بازار کار چین و کاهش سهم مشاغل رسمی و بلندمدت است.
یک کارشناس استخدام در یک نمایشگاه کاری در پکن، چین، به یک متقاضی شغل رسیدگی میکند؛ ۱۴ مارس ۲۰۲۶.
به گزارش رویترز، بائو ژانگ پس از از دست دادن شغل خود بهعنوان یک آزمایشگر نرمافزار، امسال فعالیت خود را در یک اپلیکیشن چینی درخواست خودرو آغاز کرد و میگوید ضعف بازار کار امید چندانی برای بازگشت او به بخش فناوری باقی نگذاشته است.
داستان او در چین بهطور فزایندهای رایج شده است؛ جایی که دهها میلیون نفر در حال انتقال از مشاغل رسمی به اقتصاد گیگ (کارهای پلتفرمی و انعطافپذیر) هستند، زیرا بیمه بیکاری ناچیز، رکورد تعداد فارغالتحصیلان دانشگاهی و کمبود فرصتهای شغلی، امکان اشتغال را محدود کرده است.
این مرد ۳۰ ساله که از ساعت ۷ صبح تا نزدیک نیمهشب در پکن کار میکند، پس از کسر هزینه اجاره خودرو و شارژ، ماهانه حدود ۶ هزار یوان (۸۸۵ دلار) درآمد دارد. او میگوید: «کسانی که قبلاً سوار تاکسی میشدند، حالا مجبورند خودشان رانندگی کنند.»
مرکز تحقیقات مشاغل جدید چین، یک اندیشکده، برآورد کرده است تعداد افراد فعال در مشاغل انعطافپذیر ــ بدون قرارداد دائمی تماموقت ــ امسال از ۲۸۰ میلیون نفر در سال ۲۰۲۵ به ۳۲۰ میلیون نفر افزایش یابد؛ جمعیتی تقریباً هماندازه کل جمعیت آمریکا که حدود ۴۴ درصد نیروی کار چین را تشکیل میدهد.
افزایش شمار چینیهایی که به اقتصاد گیگ میپیوندند
نسلی تقریباً به بزرگی کل جمعیت ایالات متحده، به چیزی روی آورده که چین آن را «اشتغال انعطافپذیر» مینامد.
اقتصاد گیگ؛ شبکه ایمنی جدید بازار کار چین
تحلیلگران میگویند اقتصاد گیگ چین به یک حائل مهم اشتغال تبدیل شده است؛ زیرا بحران بخش مسکن، مشاغل ساختمانی را از بین برده و تولیدکنندگان نیز در شرایطی که با تعرفهها، مازاد ظرفیت تولید و جنگ قیمتی مواجه هستند، از طریق اتوماسیون و کاهش هزینهها نیروی کار خود را کاهش میدهند.
این بخش بهطور فزایندهای جوانان تحصیلکرده و کارکنان بخشهای اداری را که تحت فشار ضعف تقاضای داخلی و گسترش استفاده از هوش مصنوعی قرار گرفتهاند، جذب میکند.
یانگ ژان، کارشناس انسانشناسی فرهنگی در دانشگاه پلیتکنیک هنگکنگ، گفت: «این نسبت بسیار بالاست. این پدیده دیگر محدود به مهاجران روستایی نیست و به طبقه متوسط و فارغالتحصیلان دانشگاهی نیز گسترش یافته است.»
او افزود: «چین در حال ارتقای صنعت تولید خود است و بسیاری از صنایعی که قبلاً تعداد زیادی نیروی کار جذب میکردند، در حال حذف شدن هستند. سپس مسئله هوش مصنوعی نیز مطرح است.»
وزارت منابع انسانی چین و دفتر اطلاعات شورای دولتی، که پاسخگویی به درخواستهای رسانهها از طرف دولت را برعهده دارد، بلافاصله به درخواستها برای اظهارنظر پاسخ ندادند.
صنایع تولیدی و ساختوساز چین در حال از دست دادن فرصتهای شغلی هستند
بحران بازار مسکن و جنگهای قیمتی ناشی از کاهش قیمتها، فشار بیشتری بر اشتغال وارد کردهاند.
مانند دیگر کشورها، مشاغل اقتصاد گیگ میتوانند شوک درآمدی ناشی از از دست دادن یک شغل رسمی را کاهش دهند.
اما در چین، یکی از مشاوران دولت هشدار داده است که افزایش مشاغل گیگ ــ که در آنها پرداخت حق بیمه اجتماعی اجباری نیست ــ خطرات بلندمدتی را برای نظام رفاهی که منابع مالی کافی ندارد افزایش میدهد.
گزارشی از آکادمی علوم اجتماعی چین در سال ۲۰۱۹ هشدار داده بود که صندوق بازنشستگی ملی این کشور ممکن است با افزایش سن جمعیت تا سال ۲۰۳۵ با کمبود منابع مواجه شود. بهروزرسانی این گزارش در سال ۲۰۲۴ اعلام کرد افزایش سن بازنشستگی میتواند زمان اتمام منابع را هشت تا ۹ سال به تعویق بیندازد.
این مشاور دولتی گفت: «به دلیل درآمدها و قراردادهای بیثبات در بخش اقتصاد گیگ، ممکن است پیدا کردن یک راهحل آسان نباشد.» او پیشنهاد کرد پکن از بخش خدمات رسمی برای ایجاد مشاغل بهتر حمایت کند.
افزایش فشار بر نظام بیمه و کاهش مشارکت
بر اساس تحلیل مؤسسه «گاوکال دراگونومیکس»، انتقالهای مالی دولت مرکزی برای جبران کسری بودجه بیمههای اجتماعی طی یک دهه گذشته تقریباً سه برابر شده و به حدود ۳ تریلیون یوان رسیده است. این رقم بهعنوان سهمی از کل هزینههای دولت نیز دو برابر شده و به ۱۰ درصد رسیده است.
یک مشاور دیگر دولت گفت افزایش مالیات بر کارکنان اقتصاد گیگ، که بسیاری از آنها مهاجران روستایی هستند، برای کاهش این فشار «کاملاً غیرمنطقی» خواهد بود. او افزود یارانههای تولد میتواند راهحل مناسبتری در بلندمدت باشد.
از میان ۱۲ نیروی کار فعال در مشاغل انعطافپذیر که رویترز با آنها گفتوگو کرده است، تنها دو نفر اعلام کردند که بهصورت داوطلبانه حق بیمه پرداخت میکنند. دو نفر دیگر نیز گفتند از طریق مشاغل پارهوقت رسمی خارج از فعالیت گیگ خود حق بیمه میپردازند. بقیه افراد اعلام کردند ترجیح میدهند خودشان پسانداز کنند.
انجل آن، زن ۲۴ سالهای که با معرفی خدمات خود به گردشگران در شبکههای اجتماعی در شانگهای و شهر نزدیک آن، سوژو، درآمدی بیشتر از متوسط رانندگان تاکسی اینترنتی دارد، گفت: «من میتوانم کنترل اوضاع را در دست بگیرم، بهجای اینکه چند دهه منتظر بمانم تا دیگران به من پول پرداخت کنند.»
ژانگ از دردهای مکرر مچ پا و زانو به دلیل ساعات طولانی رانندگی در ترافیک رنج میبرد، اما تصمیم گرفته بیمه درمانی خریداری نکند. او میگوید بازنشستگی «خیلی دور به نظر میرسد» و در هر صورت مبلغ آن ناچیز خواهد بود.
فردریک نیومن، اقتصاددان بخش آسیا در بانک HSBC، گفت مشاغل گیگ فاقد سطح دستمزد و امنیتی هستند که بسیاری از چینیها انتظار دارند. او هشدار داد این موضوع باعث کاهش مصرف و کند شدن رشد اقتصادی میشود.
نیومن گفت: «نسل جدیدی در حال رشد است که با امنیت و اعتمادبهنفسی که والدین آنها برای مدت طولانی از آن برخوردار بودند، بیگانه است.»
مشارکت پایین در طرحهای بیمه اجتماعی
گزارشی دولتی در دسامبر ۲۰۲۵ نشان داد تا پایان سال ۲۰۲۴ تنها ۷۰.۶ میلیون نفر از کارکنان مشاغل انعطافپذیر در طرح بازنشستگی کارکنان شهری ثبتنام کرده بودند؛ طرحی که مکمل مزایای پایه بازنشستگی است.
بیشتر کارگران مهاجر تنها مبالغ اندکی به طرح پایه پرداخت میکنند؛ طرحی که میزان پرداختی آن میتواند تا ۱۶۳ یوان در ماه نیز پایین باشد.
هیچ برآورد دقیقی از تعداد کارکنان اقتصاد گیگ که در تمام طرحهای بیمه اجتماعی شامل بازنشستگی، درمان، حوادث کاری، بیکاری، زایمان و مسکن مشارکت دارند وجود ندارد، اما این تعداد احتمالاً بسیار کمتر است.
یک نظرسنجی دانشگاه پکن از ۳۰ هزار پیک تحویل غذا نشان داد کمتر از ۱۰ درصد آنها از پرداخت اجباری حق بیمه اجتماعی حمایت میکنند؛ طرحی که هزینهای معادل حدود ۱۰ درصد درآمد برای کارکنان و تقریباً یکچهارم درآمد برای کارفرمایان به همراه خواهد داشت.
تینگ لو، اقتصاددان ارشد چین در مؤسسه نومورا، گفت: «اولویت فوری این است که ورود کارکنان انعطافپذیر به نظام تأمین اجتماعی کارکنان آسانتر شود.» او برآورد میکند تنها چند ده میلیون نفر بهطور کامل تحت پوشش این نظام قرار دارند.
اشتغال کارگران یدی چین بر اساس بخشهای مختلف اقتصادی
این تفکیک در گزارشی که در سال ۲۰۲۶ توسط اندیشکده «مرکز تحقیقات اشکال جدید اشتغال چین» منتشر شد، ارائه شده است.
او افزود: «ما باید اضطراب را کاهش دهیم تا مردم کمتر پسانداز کنند و بیشتر مصرف کنند.»
ژان، انسانشناس، گفت دولت چین با یک انتخاب دشوار روبهرو است: از یک سو باید شرکتهای فعال در این صنعت را وادار کند سهم بیشتری در بهبود خدمات رفاهی بپردازند و از سوی دیگر باید توانایی آنها برای ایجاد شغل حفظ شود.
او گفت: «دولت بهشدت به اقتصاد پلتفرمی نیاز دارد تا نیروی کار را جذب کند و ثبات اجتماعی را حفظ کند.»
وی افزود تغییرات گسترده مقرراتی میتواند «شوک بزرگی» به سودآوری این صنعت وارد کند.
فشار دستمزدها در سایه افزایش نیروی کار گیگ
اگرچه نرخ بیکاری چین حدود یک دهه در محدوده ۵ تا ۶ درصد باقی مانده، اما مشاغل گیگ به کنترل این آمار کمک کردهاند؛ زیرا هر فردی که حتی یک ساعت در هفته کار کند، شاغل محسوب میشود.
با این حال، ورود گسترده کارکنان اقتصاد گیگ در برخی بخشها از میزان تقاضا پیشی گرفته و باعث کند شدن رشد درآمدها شده است.
گزارش این اندیشکده نشان میدهد ۱۶ میلیون پیک تحویل غذا در چین در سال ۲۰۲۵ بهطور متوسط ۱۱ درصد افزایش درآمد داشتهاند و درآمد آنها به ۳۷.۳ یوان در ساعت رسیده است، اما دستمزد ۳۷.۲ میلیون راننده تاکسی اینترنتی ۱.۸ درصد کاهش یافته است.
از ماه آوریل، دستکم چهار شهر چین از جمله مرکز فناوری این کشور، شنژن، درباره «اشباع بازار» تاکسیهای اینترنتی هشدار دادهاند.
میانگین دستمزد ساعتی بر اساس نوع شغل در چین
رشد دستمزدها در بیشتر گروههای شغلی، از رشد کلی اقتصاد چین عقب مانده است.
مشاور دوم دولت گفت مقامات تنها قصد دارند آگاهی عمومی را افزایش دهند و قصد ندارند مانع از ورود افراد بیشتر به این مشاغل شوند، زیرا «این موضوع به مسئلهای برای ثبات اجتماعی تبدیل خواهد شد.»
لی، نظافتچیای در اوایل دهه ۵۰ زندگی که برای کسب درآمد اضافی روزانه ۴۰ تا ۱۰۰ یوان تا ساعت ۱۰ شب غذا تحویل میدهد، معتقد است افزایش تعداد پیکها باعث کاهش درآمد هر سفارش شده است، اما «چارهای» جز ادامه این کار ندارد.
لی که تنها نام خانوادگی خود را اعلام کرد، گفت: «در سن من، بدون تحصیلات، چه کاری از دستم برمیآید؟ در پکن، بیشتر دانشجویان دانشگاه هم مجبورند غذا تحویل دهند.»
ارسال نظر