تفاهم ایران و آمریکا؛ هم دور هم نزدیک | اختلافات مهم با امتیازات بزرگ حل و فصل خواهد شد؟ | کاهش چشمگیر تحریمهای اقتصادی در راه است؟
گاردین در گزارشی نوشت: به نظر میرسد که دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا از اظهارات پیشین خود که حاکی از امکان امضای یک توافق اولیه در همین آخر هفته بود فاصله گرفته است. او در مجموعهای از پستهای تند در شبکههای اجتماعی، ایرانیها را افرادی بسیار بیصداقت برای مذاکره توصیف کرد.
ترامپ روز جمعه نوشت: در مورد آنها چیزی به نام مذاکره با حسن نیت وجود ندارد... بهتر است هرچه سریعتر خودشان را جمعوجور کنند!
اقتصادنیوز: حتی اگر تفاهم اولیه حاصل شود، رسیدن به یک صلح پایدار میان ایران و آمریکا بسیار دشوار خواهد بود؛ زیرا موضوعات حساسی مانند برنامه هستهای، نقش منطقهای ایران و تضمینهای امنیتی هنوز حل نشدهاند.
این واکنش پس از آن مطرح شد که خبرگزاریهای ایران اعلام کردند شرایط هیچ توافقی به طور کامل نهایی نشده و حتی پیشنویسی را که مدعی بودند متن نهایی توافق است منتشر کردند.
پیچیدگیهای یک مذاکره
بر پیچیدگی ماجرا، اظهارات شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، هم افزود. او روز جمعه در شبکههای اجتماعی مدعی شد متن نهایی توافق صلح میان آمریکا و ایران مورد توافق قرار گرفته است، اما هیچ جزئیات بیشتری ارائه نکرد.
نه تهران و نه واشنگتن تأیید نکردهاند که نسخه نهایی توافق آماده شده باشد، هرچند یک مقام ارشد آمریکایی به طور جداگانه گفته است که ۸۰ تا ۸۵ درصد احتمال دارد توافق ظرف چند روز آینده امضا شود.
این مقام ارشد آمریکایی گفت: بیشتر افرادی که با آنها صحبت کردهایم و بیشتر کسانی که در ساختار سیاسی ایران اختیار تصمیمگیری دارند، خواهان امضای این توافق هستند؛ اما همه چنین نظری ندارند. این شکافهای داخلی در حال طی کردن روند خود هستند تا به نقطهای برسند که بتوانند به توافق پاسخ مثبت بدهند. او افزود ایران در صورت پایبندی به تعهدات خود در توافق، از مزایای اقتصادی برخوردار خواهد شد.
او گفت: فکر میکنم هر دو طرف، یعنی آمریکا و ایران، از وضعیت کنونی رضایت نسبی دارند. درک مشترک قابل توجهی شکل گرفته و کاهش چشمگیر تحریمهای اقتصادی در راه خواهد بود.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز جمعه اعلام کرد که یادداشت تفاهم اسلامآباد برای پایان دادن به جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، هیچگاه تا این اندازه به نهایی شدن نزدیک نبوده است. با این حال او از رسانهها خواست تا پیش از نهایی شدن توافق، درباره جزئیات آن گمانهزنی نکنند.
عراقچی گفت ایران در زمان مناسب تمامی جزئیات را با مردم در میان خواهد گذاشت و این رویکرد را نشانه مسئولیتپذیری و شفافیت تهران دانست.
خبرگزاری دولتی ایرنا تایید کرد که چارچوبهای کلی توافق در حال نهایی شدن است، اما همزمان بر ابهامات افزود و اعلام کرد ایران از کنترل خود بر تنگه هرمز دست نخواهد کشید؛ آبراهی که یک پنجم نفت و گاز مایع جهان از آن عبور میکند و از زمان آغاز جنگ در فوریه، تهران آن را عملاً به روی بخش بزرگی از کشتیرانی بینالمللی بسته است.
آمریکا تأکید کرده است که تهران باید آزادی کشتیرانی در این گذرگاه حیاتی را بازگرداند. ایران قصد دارد از کشتیهای عبوری از این تنگه عوارض دریافت کند.
یک مقام آمریکایی روز جمعه گفت بر اساس توافق میان تهران و واشنگتن، تنگه هرمز بازگشایی خواهد شد و آمریکا نیز محاصره بنادر ایران را لغو خواهد کرد.
از زمان اجرای آتشبس در ماه آوریل، ترامپ بارها مدعی شده بود که توافق در آستانه نهایی شدن است، اما سپس دوباره ایران را به حملات جدید تهدید کرده بود.
اقتصادنیوز: رئیسجمهور آمریکا مدام به پایان دادن جنگها میبالد، اما نگاهی به اوکراین، غزه، ایران و لبنان نشان میدهد بیاعتنایی او به دیپلماسی و وسواسش نسبت به نتایج فوری چه پیامدهایی به بار آورده است.
روزهای اخیر شاهد شدیدترین درگیریها میان ایران، اسرائیل و آمریکا از زمان برقراری آتشبس بوده است. ترامپ روز پنجشنبه تهدید کرد که جزیره خارک، مهمترین پایانه صادرات نفت ایران، را تصرف خواهد کرد و موج جدیدی از حملات را آغاز خواهد کرد. اما اندکی بعد از پیشرفت دیپلماتیک سخن گفت و ادعا کرد پیشنویس توافق در بالاترین سطح رهبری ایران تایید شده است.
جزئیاتی که از سوی هر دو طرف درباره توافق احتمالی درز کرده یا منتشر شدهاند، حاکی از آن هستند که هر طرف مدعی دریافت امتیازهای بزرگی از طرف مقابل است؛ موضوعی که نشان میدهد اختلافهای مهمی همچنان باقی مانده است.
ترامپ روز جمعه اعلام کرد متنی که خبرگزاری مهر به نقل از منبعی نزدیک به تیم مذاکرهکننده ایران منتشر کرده، هیچ ارتباطی با واقعیت ندارد.
ادعایی که از سوی ترامپ رد شد
بر اساس ادعای مهر، این توافق به همه درگیریها از جمله جنگ در لبنان پایان خواهد داد؛ جایی که اسرائیل علیه حزبالله عملیات نظامی گستردهای را آغاز کرده است. همچنین ۲۴ میلیارد دلار از داراییهای مسدود شده ایران آزاد خواهد شد.
این گزارش همچنین نوشته بود که یک دوره ۶۰ روزه برای مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران در نظر گرفته میشود، تحریمهای فروش نفت و محصولات پتروشیمی ایران تعلیق خواهد شد، آمریکا غرامتهای سخاوتمندانهای به ایران خواهد پرداخت و محاصره دریایی بنادر ایران که از ۱۳ آوریل برقرار شده است پایان مییابد.
این ادعاها تفاوت فاحشی با اظهارات مقامهای آمریکایی داشت. آنان گفتهاند توافق شامل نابودی مواد هستهای ایران و برچیده شدن برنامه هستهای این کشور خواهد بود؛ هیچیک از داراییهای بلوکهشده ایران پیش از اجرای کامل تعهدات آزاد نخواهد شد و ایران باید حمایت از گروههای متحد خود در سراسر خاورمیانه را متوقف کند.
در حالی که تنشها بر سر تنگه هرمز ادامه دارد، مقامهای آمریکایی اعلام کردند نیروهای این کشور روز پنجشنبه دو پهپاد انتحاری ایران را که قصد حمله به کشتیهای تجاری عبوری از این آبراه را داشتند سرنگون کردهاند.
رسانههای ایران هم گزارش دادند نیروهای نظامی این کشور مانع عبور یک نفتکش از تنگه هرمز شدهاند و بامداد جمعه صدای چند انفجار در منطقه شنیده شده است.
فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) بامداد شنبه اعلام کرد ایران بار دیگر چندین پهپاد انتحاری را برای حمله به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز به پرواز درآورده اما همه آنها توسط نیروهای آمریکایی سرنگون شدهاند.
سنتکام تأکید کرد: این مسیر حیاتی تجارت بینالمللی همچنان برای عبور و مرور باز است.
ترامپ در داخل آمریکا نیز تحت فشار سیاسی قرار دارد تا به جنگ پایان دهد. نظرسنجیها نشان میدهند محبوبیت او همزمان با افزایش قیمت سوخت در حال کاهش است. برخی جمهوریخواهان آشکارا ابراز نگرانی کردهاند که نارضایتی عمومی از جنگ ممکن است در انتخابات میاندورهای ماه نوامبر به از دست رفتن کنترل کنگره منجر شود.
ایران هم با مشکلاتی رو به روست. صادرات نفت این کشور محدود شده و نرخ تورم به شدت افزایش یافته است.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، روز چهارشنبه در یک سخنرانی زنده تلویزیونی گفت: ما اکنون تحت تحریم هستیم و مسیرهای ما مسدود شدهاند. با آزمون دشواری روبهرو هستیم. اداره کشور در شرایط فعلی با توجه به کمبودها، ناآرامیهایی که پشت سر گذاشتهایم و مشکلاتی که همچنان باقی ماندهاند، کار آسانی نیست.
مقامهای آمریکایی گفتهاند متحدان منطقهای با شرایط توافق موافقت کردهاند، اما محدود شدن درگیریها در لبنان ممکن است برای اسرائیل قابل قبول نباشد. اسرائیل که در فوریه همراه آمریکا جنگ را آغاز کرد، در مذاکرات صلح حضور ندارد.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، روز جمعه اعلام کرد او و ترامپ درباره جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای همنظر هستند.
دیپلماتها و تحلیلگران خاورمیانه معتقدند توان موشکهای بالستیک ایران و حمایت این کشور از برخی نیروهای منطقه چون حزب الله، در مذاکرات فعلی مطرح نیست.
یک سیاستمدار ارشد حزبالله روز جمعه ابراز اطمینان کرد که ایران بر گنجاندن پرونده لبنان در هر توافقی اصرار خواهد ورزید.
حسن فضلالله در بخشی از سخنان خود که از شبکه المنار پخش شد گفت: اگر توافقی صورت بگیرد، ما به جمهوری اسلامی کاملا اعتماد داریم که بر گنجاندن موضوع لبنان در هر توافق و هر آتشبساری پافشاری خواهد کرد.
آخر هفته گذشته حملات اسرائیل به بیروت موجب شد تهران موجی از موشکهای بالستیک را به سوی مناطق مرکزی اسرائیل شلیک کند.
نیروهای اسرائیلی همچنان بخشهایی از جنوب لبنان را در اشغال خود دارند. خبرگزاری ملی لبنان روز جمعه از حملات هوایی جدید اسرائیل به چند شهر و روستا در این منطقه خبر داد.
هفته گذشته هم محسن رضایی، در اظهاراتی که خبرگزاری مهر منتشر کرد، گفت: حزبالله در این جنگ فداکاریهای بزرگی انجام داده است و لبنان بخش جداییناپذیر هر توافق و هر آتشبسی خواهد بود.
جنگ در لبنان با وجود چندین آتشبس اعلامشده از سوی آمریکا همچنان ادامه دارد. واشنگتن میانجی مذاکرات میان دولتهای لبنان و اسرائیل بوده است. حزبالله در این مذاکرات حضور ندارد و طرح مورد حمایت آمریکا را که هفته گذشته اعلام شد و خواستار خروج نیروهای این گروه از جنوب لبنان بود، رد کرده است.
