یارانه و کالابرگ چگونه وارد تقویم خرید خانوارها شدند؟ | وقتی تورمِ خوراکی از جیب خانوارها سبقت میگیرد!
به گزارش اقتصادنیوز، اگرچه یارانه نقدی و کالابرگ، بهتنهایی اعداد بزرگی در برابر هزینههای امروز خانوار نیستند، اما اقتصاد طبقه متوسط و کمدرآمد آنقدر متزلزل شده که همین تاریخهای واریز هم وارد تقویم زندگی خانوادهها شده است. حالا برای بخشی از خانوارها، ۱۵، ۲۰ و ۲۵ هر ماه فقط تاریخی روی تقویم نیست؛ روزهایی است که خرید مرغ، تخممرغ، برنج، روغن و لبنیات تا رسیدن آن عقب میافتد.
در بعضی خانهها، خرید ماهانه دیگر از اول ماه شروع نمیشود؛ از روزی شروع میشود که پیامک شارژ کالابرگ میآید. یک خانواده چهارنفره تا قبل از شارژ، خرید را به برخی چیزهای مورد نیاز محدود میکند و خرید اصلی را نگه میدارد برای همان روزی که اعتبار کالابرگ روی کارت سرپرست خانوار مینشیند. در خانوادههای پرجمعیتتر، این انتظار پررنگتر است؛ چون اعتبار یکمیلیونی برای هر نفر، وقتی در پنج یا شش نفر ضرب میشود، ناگهان به بخش بیشتری از بودجه خوراک ماه تبدیل میشود.
وقتی خرید خانه به تقویم کالابرگ گره میخورد
یک مادر سرپرست خانوار میگوید اول ماه دیگر خرید کامل نمیکند؛ چند قلم ضروری میخرد تا زمان شارژ برسد و بعد یکباره سراغ مرغ، تخممرغ، برنج و روغن میرود. پدر یک خانواده کارگری هم میگوید حقوق که میآید، اول اجاره و قسط و بدهیها کم میشود؛ بخشی از مایحتاج خانه را هم میخرد و بخش دیگری از خورد و خوراک ماهیانه را به یارانه و کالابرگ گره میزند. در روایتها یک فروشنده مواد غذایی هم روز شارژ کالابرگ را، روز خریدهای سنگینتر میداند؛ مشتریانی که چند روز قبل قیمت پرسیدهاند، همان روز برمیگردند و سبدشان را با کالاهای اساسی پر میکنند.
اقتصادنیوز: با گذشت چندماه از اجرای کالابرگ و پوشش گسترده آن برای عموم شهروندان، اکنون بحث افزایش اعتبار این طرح برای دهکهای پایینتر مطرح شده است؛ موضوعی که در این گزارش در قالب سه سناریوی احتمالی افزایش ۱۰، ۵۰ و ۱۰۰ درصدی بررسی شده تا اثر آن بر قدرت خرید خانوار در شرایط تورم سهرقمی سنجیده شود.
کالابرگ تیر ماه؛ بدون حذف دهکها
در روزهای گذشته گمانههایی درباره حذف برخی دهکها یا تغییر مبلغ کالابرگ مطرح شد، اما کالابرگ تیر ۱۴۰۵ فعلاً بدون حذف دهکها و با همان اعتبار یک میلیون تومان برای هر نفر اجرا شد. بر اساس همین گزارش، زمان شارژ اعتبار بر پایه رقم پایانی کد ملی سرپرست خانوار در سه نوبت اعلام شده است: ۱۵ تیر برای کدهای ملی منتهی به ۰، ۱ و ۲. تاریخ ۲۰ تیر برای کدهای ۳، ۴، ۵ و ۶؛ و تاریخ ۲۵ تیر برای کدهای ۷، ۸ و ۹.
همین زمانبندی نشان میدهد که کالابرگ فقط یک پرداخت حمایتی نیست؛ بلکه به یک موعد خرید تبدیل شده است.
اقتصادنیوز: در خرداد 1405 ایران در کنار کشورهایی قرار گرفته است که نه با تورمهای مقطعی، بلکه با تورم غذایی مزمن و پایدار دستوپنجه نرم میکنند؛ کشورهایی که در آن افزایش قیمت مواد غذایی یک شوک کوتاهمدت نیست، بلکه به یک روند مستمر تبدیل شده و بهتدریج ساختار مصرف و کیفیت تغذیه خانوارها را تغییر داده است.
چند میلیون نفر منتظر یارانهاند؟
برای فهم ابعاد این وابستگی، باید تعداد یارانهبگیران و افرادی که کالابرگ دریافت میکنند را هم دید. به گزارش سازمان هدفمندسازی یارانهها، در خرداد ۱۴۰۵، تعداد افراد قرارگرفته در دهکهای اول تا سوم ۲۸ میلیون و ۱۶۸ هزار و ۹۱۹ نفر بوده است. یارانه نقدی این گروه هر ماه روز ۲۵ واریز میشود و مبلغ آن برای هر نفر ۴۰۰ هزار تومان است.
دهکهای چهارم تا نهم نیز در خرداد ۱۴۰۵ شامل ۴۵ میلیون و ۱۷۵ هزار و ۶۱ نفر بودهاند و یارانه نقدی آنها با مبلغ ۳۰۰ هزار تومان برای هر نفر واریز شده است. یعنی در مجموع، فقط در قالب یارانه نقدی، بیش از ۷۳ میلیون نفر در کشور در یکی از دو گروه دریافتکننده قرار داشتهاند.
یارانه و کالابرگ روی سفره چند میلیون نفر اثر دارد؟
این عددها نشان میدهد که یارانه و کالابرگ دیگر فقط مسأله گروههای بسیار کمدرآمد نیست. وقتی دهکهای میانی هم درگیر این پرداختها هستند، یعنی فشار هزینهها از طبقات پایین عبور کرده و به بخشهای وسیعتری از جامعه رسیده است. طبقهای که شاید هنوز عنوان «متوسط» را با خود حمل کند، اما در عمل بخشی از خرید خوراکیاش را با تاریخ واریز تنظیم میکند.
چرا میتوان گفت خانوارها واقعاً منتظر شارژ میمانند؟
انتظار برای کالابرگ فقط یک برداشت روایی نیست؛ خود شیوه پرداخت هم این انتظار را تولید میکند. وقتی اعتبار کالابرگ نه یکجا، بلکه در سه نوبت و بر اساس رقم پایانی کد ملی سرپرست خانوار شارژ میشود، بخشی از خانوارها عملاً باید چند روز بیشتر برای خرید با اعتبار خود صبر کنند.
ابعاد این انتظار وقتی روشنتر میشود که آن را کنار جمعیت یارانهبگیران بگذاریم. نشانه دیگر انتظار، خود سازوکار استعلام موجودی است. برای کالابرگ فقط تاریخ واریز اعلام نمیشود؛ چند مسیر رسمی و عمومی برای پیگیری مانده اعتبار هم تعریف شده است.
در سوی دیگر، شبکه فروشگاهی کالابرگ هم نشان میدهد که این طرح وارد جریان واقعی خرید شده است. مدیرعامل شرکت مجری طرح کالابرگ الکترونیکی پیش از این اعلام کرده بود که ۲۶۸ هزار فروشگاه در سراسر کشور بهعنوان پذیرنده کالابرگ فعالیت دارند و مشمولان میتوانند از همین فروشگاهها کالاهای اساسی بخرند. وقتی دهها میلیون نفر مشمول دریافت اعتبارند و صدها هزار فروشگاه امکان پذیرش آن را دارند، طبیعی است که روز شارژ فقط برای خانوار مهم نباشد؛ برای فروشنده محلی هم به روزی قابل پیشبینی در فروش کالاهای اساسی تبدیل شود.
اقتصادنیوز: ماشینهای پرتیراژ و اقتصادی بازار ایران حالا بیش از آنکه ارزان باشند، هزینه نگهداری سنگینی به مالکان تحمیل میکنند و در تابستان ۱۴۰۵، فشار گرما و فرسودگی خودروها تعمیراتی رقم میزند که دیگر جزئی محسوب نمیشوند.
فروشگاهها هم با روز شارژ تنظیم میشوند
این وابستگی فقط در خانهها نیست؛ فروشگاههای محلی هم روزهای شارژ را میشناسند. در روزهای نزدیک به واریز یارانه و کالابرگ، مراجعه برای کالاهای اساسی بیشتر میشود. فروشندهای در یک سوپرمارکت محلی میگوید بعضی مشتریها قبل از شارژ فقط قیمت میپرسند یا خریدشان را محدود میکنند، اما بعد از شارژ با فهرست مشخص برمیگردند: مرغ، تخممرغ، روغن، برنج، ماکارونی، پنیر و شیر.
در مغازههای کوچکتر، این تغییر حتی در فروش روزانه هم دیده میشود. یک فروشنده میگوید روزهای عادی، مشتری بیشتر خرید خرد دارد؛ اما بعد از واریز، خریدها «سبدی» میشود. یعنی مشتری به جای یک یا دو قلم، چند کالای اصلی را با هم میبرد. این رفتار نشان میدهد کالابرگ فقط قدرت خرید خانوار را تغییر نمیدهد؛ ریتم فروش مغازهها را هم عوض میکند.
وقتی تورم خوراکی از جیب خانوار جلوتر میدود
اهمیت کالابرگ وقتی بیشتر میشود که آن را کنار تورم خوراکیها بگذاریم. طبق دادههای رسمی مرکز آمار ایران، تورم ماهانه خانوارهای کشور در خرداد ۱۴۰۵ برابر ۵.۹ درصد بوده، اما تورم ماهانه گروه «خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات» به ۶.۸ درصد رسیده است. همچنین تورم نقطهبهنقطه خرداد ۱۴۰۵ معادل ۸۸.۶ درصد اعلام شده؛ یعنی خانوارها برای خرید یک مجموعه کالا و خدمات مشابه، نسبت به خرداد سال قبل به طور میانگین ۸۸.۶ درصد بیشتر هزینه کردهاند.
در چنین شرایطی، برای بسیاری از خانوادهها، کالابرگ دیگر کمک اضافه نیست؛ بخشی از برنامهریزی ماهانه است. خانوار میداند چه روزی حقوق میگیرد، چه روزی قسط میدهد، چه روزی اجاره باید پرداخت شود و چه روزی یارانه یا کالابرگ میرسد. به همین دلیل، اقتصاد خانه به یک تقویم فشرده تبدیل شده است؛ تقویمی که در آن هر پرداخت، جای یک خرید عقبافتاده را پر میکند.
اقتصادنیوز:اگر یک خانواده طبقه متوسط بخواهد برای یک کودک فقط سه فعالیت متعارف (زبان + ورزش + موسیقی) را حفظ کند، ماهانه چیزی حدود ۵ تا ۹ میلیون تومان هزینه خواهد داشت. اگر تفریحهای آخر هفته نیز اضافه شود، این عدد به راحتی به ۸ تا ۱۲ میلیون تومان در ماه میرسد.
از سیاست حمایتی تا تقویم معیشتی
کالابرگ در ظاهر یک سیاست حمایتی برای تأمین کالاهای اساسی است، اما در زندگی روزمره بخشی از خانوارها به چیزی فراتر تبدیل شده است: یک موعد معیشتی. روز شارژ، برای بعضی خانوادهها روز خرید مرغ و تخممرغ است؛ برای بعضی دیگر روز تسویه حساب با بقالی محل؛ برای گروهی هم روزی است که میتوانند بعد از چند روز خرید حداقلی، دوباره سبد خانه را کمی شارژ کنند.
مسأله اصلی این نیست که یک میلیون تومان کالابرگ عدد بزرگی است یا نه؛ اتفاقاً در برابر قیمت امروز خوراکیها اصلا عدد بزرگی نیست. مسأله این است که فشار اقتصادی آنقدر زیاد شده که همین عدد نهچندان بزرگ هم وارد محاسبات روزانه خانوار شده است. وقتی خانوادهای خریدش را با پیامک شارژ تنظیم میکند و فروشندهای فروشش را با روز واریز میسنجد، یعنی کالابرگ از سطح یک سیاست اداری عبور کرده و به بخشی از زندگی حقیقی مردم تبدیل شده است.
ارسال نظر