شوکهای اقتصادی چگونه سلامت روان جامعه را تهدید میکنند؟ | چرا «پول خارجی» رخشان بنی اعتماد مهمترین فیلم درباره اقتصاد ایران است؟
به گزارش اقتصادنیوز، «شوکهای اقتصادی چگونه سلامت روان جامعه را تهدید میکنند؟» این سوالی است که هفته نامه تجارت فردا در شماره این هفته به آن پرداخته است.
علی نصیریان در فیلم «پول خارجی» نقش کارمندی تنگدست را بازی میکند که بحران اقتصادی را تاب نمیآورد و روانه آسایشگاه روانی میشود.
اقتصادنیوز: الوین راث در کتاب جدید خود به موضوعاتی مانند خریدوفروش اعضای بدن ازجمله کلیه و خون، تنفروشی، مرگ خودخواسته، الکل، مواد مخدر و دیگر بازارهای اخلاقاً مناقشهبرانگیز میپردازد و میکوشد صورتمسئله را بدون داوری شتابزده و با شفافیت توضیح دهد.
اقتصاددانان معتقدند نااطمینانی و بیثباتی تعادل روحی افراد را بر هم میزند و آنها را در معرض آسیبهای روانی قرار میدهد.
در همین راستا، محمد طاهری، سردبیر هفته نامه تجارت فردا در سرمقاله این شماره نوشت؛
برخی اقتصاددانان از فیلم اجارهنشینهای داریوش مهرجویی بهعنوان اقتصادیترین اثر سینمای ایران نام میبرند که فیلمی صریح درباره زیرپا گذاشتن مالکیت و تراژدی منابع مشترک است. برخی نیز به فیلم برادران لیلا و سکانس معروف خرید سکه بهوسیله نوید محمدزاده اشاره میکنند که بهروشنی، استیصال و درماندگی آدمها را در برابر نااطمینانی و بیثباتی بازارها به تصویر میکشد.
گروهی نیز از آثاری مانند «دایره مینا»، «بچههای آسمان»، «آبادانیها» یا «طلا و مس» یاد میکنند که هر یک به شکلی فقر و دشواریهای معیشتی را به تصویر کشیدهاند. اما شاید بتوان از گزینهای کمتر مورد توجه نیز نام برد؛ «پول خارجی» ساخته رخشان بنیاعتماد.
فیلمی که مستقیماً سراغ یکی از مهمترین متغیرهای اقتصاد ایران میرود؛ شوک ارزی و بیثباتی اقتصاد کلان.
اما «پول خارجی» بیش از آنکه درباره اعداد و قیمتها باشد، درباره اثرات روانی بحرانهای اقتصادی است. درباره اضطراب، امید، رویا و فروپاشی ذهنی انسانهایی که زندگیشان ناگهان در معرض یک شوک اقتصادی بزرگ قرار میگیرد. شاید به همین دلیل است که بیش از سه دهه پس از ساخت آن، همچنان میتوان فیلم را دید و احساس کرد که درباره امروز ایران ساخته شده است.
علی نصیریان در این فیلم، نقش «مرتضی الفت» را بازی میکند. کارمندی تنگدست و ناامید که زیر بار مشکلات اقتصادی و معیشتی کمرش خم شده است. کرایه خانهاش عقب افتاده، از تامین هزینههای خانواده چهارنفرهاش ناتوان مانده و حتی برای خرید مایحتاج روزانهاش با مشکل مواجه است. یک روز، گذارش به بازار منوچهری میافتد و بهطور اتفاقی کیفی پر از دلار را میان وسایل خود میبیند. دسترسی به 50 هزار دلار برای او که سالها با کمبود و تنگدستی زندگی کرده، شبیه یک معجزه است که میتواند همه مشکلاتش را حل کند. او با شوق و اضطراب، به فکر تبدیل دلارها به ریال و تغییر زندگیاش میافتد، اما خیلی زود همهچیز را همانگونه که بهدست آورده، از دست میدهد. طنز تلخ و دردناک فیلم اینجاست که تمام ماجرا فقط در ذهن و خیال مرتضی الفت رخ داده است. بااینحال، او در جهان واقعی چنان درگیر این رویای خیالی میشود که بهدلیل از دست دادن ۵۰هزاردلاری که هرگز وجود نداشته، راهی تیمارستان میشود.
رخشان بنیاعتماد که در اصل فیلمسازی اجتماعی است، مهمترین فیلم را درباره اقتصاد ایران ساخته است. فیلمی درباره اثر روانی شوکهای اقتصادی بر روح و روان آدمها. درباره جامعهای که مدام از یک شوک به شوک دیگر پرتاب میشود و هیچگاه فرصت بازگشت به وضعیت عادی را پیدا نمیکند.
به همین دلیل است که «پول خارجی» پس از گذشت 37 سال هنوز قدیمی نشده است. بسیاری از اضطرابها، تردیدها و نگرانیهایی که شخصیتهای فیلم تجربه میکنند، همچنان بخشی از زندگی روزمره ماست. ما نیز مانند مرتضی الفت و دیگر شخصیتهای فیلم با آیندهای مبهم، تصمیمهایی دشوار و نااطمینانیهای پایانناپذیر روبهرو هستیم. شاید به همین دلیل است که هنگام تماشای فیلم، مرتضی الفت برای ما یک شخصیت سینمایی نیست. آینهای است که بخشی از خودمان را در او میبینیم. «پول خارجی» روایت جامعهای است که سالهاست با شوک، بیثباتی و نااطمینانی زندگی میکند و شاید به همین دلیل، پس از پایان فیلم این احساس رهایمان نمیکند که در این وادی پر از نا اطمینانی و بیثباتی، همه ما مرتضی الفت هستیم.
