اقدام عجیب یک دانشمند برای نجات جان دیگران/ وقتی جک هالدین تا پای مرگ رفت
به گزارش اقتصادنیوز به نقل از عصرایران، در اواخر قرن نوزدهم، مرگ معدنچیان بر اثر گازهای سمی و کمبود اکسیژن یکی از بزرگترین معماهای پزشکی و صنعت بود. هیچکس دقیق نمیدانست چرا برخی کارگران ناگهان بیهوش میشوند یا چرا نجاتدهندگان نیز گاهی در کنار قربانیان جان خود را از دست میدهند.
در چنین شرایطی، جان اسکات هالدین، فیزیولوژیست برجسته اسکاتلندی، تصمیم گرفت پاسخی علمی برای این پرسشها پیدا کند؛ اما نه با آزمایش روی دیگران، بلکه با تبدیل کردن خودش به نخستین داوطلب.
اقتصادنیوز: اگر فکر میکنید آلبرت انیشتین باهوشترین فرد جهان است، سخت در اشتباهید.
هالدین معتقد بود اگر قرار است خطرات محیطهای آلوده به گاز شناخته شوند، پژوهشگر باید اثر آنها را از نزدیک تجربه کند. به همین دلیل، بارها در اتاقهای آزمایش، هوایی با غلظتهای مختلف مونوکسید کربن، دیاکسید کربن و هوای کماکسیژن را تنفس کرد و همزمان تغییرات تنفس، ضربان قلب و سطح هوشیاری خود را ثبت کرد.
این آزمایشها بسیار خطرناک بودند. در برخی موارد او تا مرز بیهوشی پیش رفت و تنها با حضور همکارانش از خطر مرگ نجات یافت. با وجود این، هالدین بارها آزمایشها را تکرار کرد تا دادههای دقیقتری به دست آورد.
او حتی در برخی پژوهشها از پسر نوجوانش، جک هالدین، نیز کمک گرفت. جک بعدها به یکی از مشهورترین دانشمندان قرن بیستم در حوزه ژنتیک و زیستشناسی تکاملی تبدیل شد و مانند پدرش، از انجام آزمایش روی بدن خود ابایی نداشت.
نتایج پژوهشهای جان اسکات هالدین انقلابی در شناخت عملکرد دستگاه تنفس ایجاد کرد. او ثابت کرد که مونوکسید کربن با اتصال به هموگلوبین خون، مانع انتقال اکسیژن میشود؛ کشفی که علت مرگ بسیاری از معدنچیان را توضیح داد و راه را برای طراحی تجهیزات ایمنی بهتر هموار کرد.
هالدین همچنین روشهای نوینی برای بررسی کیفیت هوای معادن ارائه داد و در توسعه دستگاههای تنفسی و استانداردهای ایمنی نقش مهمی ایفا کرد. یافتههای او بعدها در پزشکی غواصی، هوانوردی و حتی سفرهای فضایی نیز مورد استفاده قرار گرفت.
یکی دیگر از دستاوردهای مهم او، بررسی اثر فشار هوا بر بدن انسان بود. تحقیقات هالدین به درک بهتر بیماری رفع فشار یا همان بیماری غواصان کمک کرد و پایهای برای تدوین جدولهای ایمن صعود غواصان از اعماق آب شد؛ اصولی که هنوز نیز در پزشکی غواصی کاربرد دارند.
امروزه تصور اینکه یک استاد دانشگاه برای پژوهش، بارها خود را در معرض گازهای سمی قرار دهد، تقریباً غیرممکن است. قوانین اخلاق پژوهش و ایمنی اجازه چنین آزمایشهایی را نمیدهند. اما در دوران هالدین، خودآزمایی یکی از روشهای رایج میان برخی دانشمندان بود؛ زیرا آنها نمیخواستند پیش از اطمینان از خطرات، دیگران را در معرض آزمایش قرار دهند.
با وجود خطرهای فراوان، هالدین هرگز این پژوهشها را برای شهرت انجام نداد. هدف او کاهش مرگومیر کارگران معادن و افزایش ایمنی محیطهای کاری بود؛ هدفی که تا حد زیادی محقق شد.
امروز بسیاری از اصول ایمنی معادن، استانداردهای تشخیص گازهای سمی و حتی بخشی از دانش پزشکی تنفس، ریشه در پژوهشهای مردی دارد که بارها نفس کشیدن را به قیمتی نزدیک به جان خود تجربه کرد.
