جنگهای بیپایان اسرائیل و آیندهِ سیاسی نتانیاهو | ترامپ عاشق برندگان است! | رقیب نتانیاهو در نظرسنجیها متفاوت ظاهر شد
به گزارش اقتصادنیوز، پس از سه سال جنگ بیوقفه و در آستانه رویارویی دوباره با رأیدهندگان اسرائیلی، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، راهبرد تازهای را در پیش گرفته است. او با نادیده گرفتن هزینههای سنگین انسانی و مالی جنگ، و حتی پیامدهای آن برای حمایت از اسرائیل در آمریکا و دیگر کشورها، اکنون به صورت آشکار از ادامه جنگهای بدون پایان دفاع میکند. از نگاه او، مهمترین درس حمله ۷ اکتبر این است که اسرائیل باید علیه هر تهدید بالقوه امنیتی، پیشدستانه وارد عمل شود؛ حتی اگر این رویکرد پیامدهای سنگینی داشته باشد.
اقتصادنیوز: هیچکس نمیتواند با اطمینان بگوید در ذهن پوتین چه میگذرد، اما انگیزههای او برای ادامه جنگ، مانند تصمیم برای آغاز آن، تا حد زیادی ریشه داخلی دارد.
حال این پرسش مطرح است که اگر گادی آیزنکوت، فرمانده پیشین ارتش و رقیب اصلی نتانیاهو که در نظرسنجیها از او پیش افتاده پیروز انتخابات شود، چه اندازه از این رویکرد تبعیت خواهد کرد. با اینحال، ورود دونالد ترامپ میتواند همه چیز را تحت تاثیر قرار دهد!
رقیب اصلی نتانیاهو کیست؟
آموس هارل در فارنافرز نوشت: آیزنکوت، چهرهای سنتگرا و میانهرو، تاکنون چندبار به صراحت و تندی از نتانیاهو انتقاد کرده، اما جز اظهارات کلی درباره ضرورت پایان دادن به طولانیترین جنگ تاریخ اسرائیل، جزئیات چندانی از راهبرد امنیت ملی خود ارائه نداده است.
او حتی در مسئلهای مانند نحوه برخورد با حماس در غزه، گاه مواضعی سختگیرانهتر از نتانیاهو داشته است و درباره آینده مناقشه فلسطینیها نیز، که یکی از انفجاریترین موضوعات سیاسی اسرائیل است، از ارائه تعهدات مشخص اجتناب کرده و در ماه اوت حتی مخالفت خود را با تشکیل کشور فلسطینی اعلام کرد. این موضع اکنون در بخش بزرگی از مرکز سیاسی اسرائیل و حتی میان بخشهایی از چپ میانه نیز به موضعی رایج تبدیل شده است.
بنابراین ممکن است تصور شود دولت آیزنکوت تفاوت چندانی با دولت راستگرای نتانیاهو نخواهد داشت. اما در چند حوزه مهم، از بحران کرانه باختری گرفته تا سیاست اسرائیل در قبال سوریه و جنگ غزه، امکان تغییراتی واقعی وجود دارد؛ هرچند این تغییرات احتمالا تدریجی و محدود خواهند بود.
تبلیغ سیاست جنگهای ابدی!
بر اساس نظرسنجیها، نتانیاهو، رهبر حزب راستگرای لیکود، پس از انتخابات ۲۷ اکتبر برای تشکیل دولت با دشواری زیادی روبهرو خواهد شد. در حال حاضر به نظر میرسد هدف اصلی او ایجاد بنبستی باشد که مخالفانش را از تشکیل ائتلاف بعدی بازدارد. همزمان، او همچنان سیاست جنگ دائمی را تبلیغ میکند.
نتانیاهوی جدید بر امتیازدهی سازش صفر تأکید دارد و از تصرف مناطق در تمامی مرزهای اسرائیل، از جنوب لبنان و سوریه گرفته تا نوار غزه، بهعنوان مناطق امنیتی یاد میکند.
سوریه به دنبال حمله به اسرائیل است؟
اسرائیل کاتس، وزیر دفاع، این سیاست را یک گام جلوتر برده و گفته است اسرائیل ممکن است سالها در این مناطق باقی بماند.
در کابینه نیز پیوسته دشمنان جدیدی برای اسرائیل معرفی میشوند. برخی وزیران حتی رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه را در تهدیدی مشابه حزبالله و حماس معرفی کردهاند؛ نتانیاهو نیز این ادعا را تکرار کرده است. برخی اعضای کابینه حتی بدون ارائه شواهد، مدعی شدهاند احمد الشرع، رئیسجمهور سوریه، در حال آماده شدن برای حمله به اسرائیل است.
هزینه بالای جنگهای بیپایان
با اینحال، این رویکرد هزینه سنگینی برای اسرائیل داشته است. استقرار طولانیمدت نیروها در جبهههای مختلف فرصت آموزش را از ارتش گرفته و نیروهای ذخیره بار بسیار سنگینی را تحمل میکنند؛ بهطور متوسط از زمان حمله ۲۰۲۳، بسیاری از آنها بیش از ۱۰۰ روز در سال خدمت کردهاند.
اقتصاد اسرائیل نیز آسیب شدیدی دیده است. برآوردهای جدید نشان میدهد اسرائیل از آغاز جنگ حدود ۱۴۲ میلیارد دلار هزینه کرده؛ رقمی معادل بیش از نیمی از بودجه سالانه کشور. این هزینه جدا از خسارت گستردهای است که جنگها به وجهه بینالمللی اسرائیل وارد کردهاند.
اختلاف نتانیاهو و آیزنکوت از کجا آغاز شد؟
در چنین شرایطی و همزمان با نارضایتی گسترده از ائتلاف راستگرای حاکم، آیزنکوت در نظرسنجیها فاصله قابلتوجهی را به دست آورده است. او بهعنوان رئیس پیشین ستاد ارتش و چهرهای برخاسته از ساختار امنیتی، تفاوت روشنی با نتانیاهو و وزیران راستگرای او دارد و تنها چهار سال است وارد عرصه سیاست شده است.
آیزنکوت چهار روز پس از حمله ۷ اکتبر به کابینه نتانیاهو و شورای جنگ پیوست، اما بهسرعت بر سر نحوه اداره جنگ، بهویژه اصرار نتانیاهو بر کند کردن مذاکرات برای آزادی گروگانهای اسرائیلی، با نخستوزیر اختلاف پیدا کرد و در ژوئن سال بعد از کابینه خارج شد.
در دسامبر ۲۰۲۳، پسر کوچک او، گال، که در یک یگان نخبه ارتش بهعنوان نیروی ذخیره خدمت میکرد، در عملیاتی برای یافتن اجساد گروگانهای اسرائیلی در شمال غزه کشته شد. آیزنکوت در مراسم خاکسپاری پسرش وعده داد که برای اصلاح ضعفهایی که ۷ اکتبر آشکار کرده بود تلاش کند؛ از جمله پاسخ دادن به مطالبه عمومی برای روشن شدن مسئولیت شکستهای امنیتی و ایجاد تغییر سیاسی.
او سال گذشته رسما تصمیم خود برای رقابت با نتانیاهو را اعلام کرد و بهتدریج حمایت بیشتری به دست آورد. حزب تازهتأسیس او، «یاشار» که در عبری به معنای درستکار و صادق است، حتی توانسته بخشی از رأیدهندگان سنتی لیکود را جذب کند. در نظرسنجیهای اخیر، این حزب از لیکود پیش افتاده و آیزنکوت نیز در پاسخ به این پرسش که چه کسی برای نخستوزیری مناسبتر است، فاصله محسوسی با نتانیاهو ایجاد کرده است.
با این حال، ائتلاف مخالفان که عملا حول شعار «هر کسی جز بیبی» شکل گرفته، مجموعهای متنوع از چهار حزب، از راست میانه تا چپ، است. یک حزب راستگرا نیز که مخالف نتانیاهوست هنوز برای عبور از حد نصاب انتخاباتی اطمینان ندارد و سه حزب عرب میتوانند از بیرون دولت از ائتلاف ضدنتانیاهو حمایت کنند.
از سوی دیگر، جامعه اسرائیل طی سه سال گذشته بهطور محسوسی تغییر کرده است. اکثریت بزرگی از یهودیان اسرائیل به فلسطینیها و حتی کشورهای عربی منطقه اعتماد ندارند، از تشکیل کشور فلسطینی هراس دارند و معتقدند اسرائیل باید رویکرد تهاجمیتری برای مقابله با تهدیدها اتخاذ کند. در این میان، تنها مشکل نتانیاهو این است که بخشی قابلتوجه از جامعه دیگر او را فرد مناسبی برای اجرای این چشمانداز نمیداند.
به همین دلیل، بعید است آیزنکوت و متحدانش در صورت پیروزی، اساساً سیاست خارجی و امنیتی اسرائیل را دگرگون کنند. برای نمونه، انتظار اینکه دولت آینده داوطلبانه با روندهای قضایی دادگاههای بینالمللی در لاهه همکاری کند یا تحقیق جامعی درباره اتهامات جنایت جنگی ارتش اسرائیل در غزه آغاز کند، واقعبینانه نیست.
اما این به معنای نبود فرصت برای تغییر مسیر اسرائیل نیست؛ بهویژه اگر دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، وارد میدان شود.
مهار شهرکنشینان
یکی از مهمترین چالشهای دولت بعدی اسرائیل، مهار نفوذ فزاینده شهرکنشینان در کرانه باختری است؛ روندی که طی سالهای اخیر با حمایت اسموتریچ و دولت نتانیاهو، به گسترش بیش از ۲۰۰ شهرک و پایگاه جدید و افزایش خشونت علیه فلسطینیها انجامیده است. توقف شهرکسازی و برخورد با افراطیها میتواند نخستین گام باشد، اما بازگرداندن وضعیت به گذشته دشوار است، زیرا شهرکنشینان در ساختارهای سیاسی، نظامی و اداری کرانه باختری نفوذ عمیقی پیدا کردهاند و حتی بخشی از نیروهای ارتش با آنها همسو شدهاند. آیزنکوت احتمالا میتواند با بازداشت و تحقیق درباره خشونتهای شهرکنشینان، کنترل دولت را تقویت کند، اما بعید است دست به پاکسازی گسترده در سطوح ارشد ارتش بزند و ترجیح خواهد داد اقتدار خود را بر این ساختارها دوباره اعمال کند. اقدامات اسرائیل در کرانه باختری باعث به خشم آمدن جوامع بینالمللی از این رژیم شده است.
آینده هیئت صلح ترامپ به نتیجه انتخابات بستگی دارد
در دیگر جبههها نیز رهبری جدید اسرائیل فضای بیشتری برای مانور خواهد داشت. در غزه، دولت آیزنکوت کمتر از نتانیاهو گرفتار ملاحظات حیثیتی و غرور ملی خواهد بود. او هیچگاه وعده پیروزی کامل بر حماس را نداده و بارها نتانیاهو را بهخاطر ایجاد توهم درباره میزان دستاوردهای ممکن در جنگ، سرزنش کرده است.
آیزنکوت همچنین برخلاف نتانیاهو مسئول شکست امنیتی ۷ اکتبر نبوده و هرگز جنگی تمامعیار علیه تشکیلات خودگردان فلسطین اعلام نکرده است؛ بنابراین او احتمالا آزادی عمل بیشتری برای بررسی ترتیباتی خواهد داشت که ترامپ و «هیئت صلح» بینالمللی برای آینده غزه دنبال میکنند.
میتوان انتظار داشت آیزنکوت با نقش فعالتر تشکیلات خودگردان در غزه موافقت کند؛ اقدامی که میتواند زمینه شکلگیری رهبری جایگزین فلسطینی را فراهم کند.
با این حال، او نیز مانند نتانیاهو با حضور نظامی حماس در غزه مخالفت است و احتمالاً تنها در صورتی با ادامه نقش سیاسی محدود این گروه کنار میآید که خلع سلاح کامل آن انجام شود؛ شرطی که خود چالشی بسیار بزرگ است.
احتمال اتخاذ سیاستهای جدید در لبنان و سوریه
نویسنده مدعی شد: در لبنان و سوریه نیز دولت جدید میتواند آزادی عمل بیشتری نسبت به نتانیاهو داشته باشد. آیزنکوت بدون تردید شرایط سختی برای خلع سلاح حزبالله تعیین خواهد کرد، اما برخلاف نتانیاهو، ارزش پایان دادن به درگیریهای نظامی را درک میکند و ترجیح میدهد جبههها برای مدت نامحدود باز نمانند. در این زمینه هم اگر ترامپ بخواهد، فضای محدودی برای پیشرفت دیپلماتیک وجود دارد.
از طرفی، سوریه از هماکنون یک فرصت واقعی فراهم کرده است. احمد الشرع به دنبال دستیابی به یک توافق امنیتی است که میتواند شامل عقبنشینی اسرائیل از مناطقی باشد که در سال ۲۰۲۴ از سوریه تصرف کرده است؛ در مقابل نیز امکان عادیسازی نسبی روابط وجود دارد.آیزنکوت ممکن است چنین توافقی را یک راهحل موقت و کمخطر ببیند.
نویسنده مدعی شد: حتی ممکن است محمد بنسلمان، ولیعهد عربستان سعودی، دولت آیزنکوت را فرصتی برای فاصله گرفتن از رهبری راستگرای پرتنش اسرائیل بداند و آمادگی بیشتری برای آغاز مذاکرات عادیسازی نشان دهد.
با این همه، میزان واقعی این تغییرات تا حد زیادی به رابطه نخستوزیر بعدی اسرائیل با رئیسجمهور آمریکا بستگی دارد.
رابطه پیچیده ترامپ و نتانیاهو؛ جنگ ایران چالش اصلی است
ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری خود و ابتدای دوره دوم، رابطه نزدیکی با نتانیاهو داشت، اما این رابطه اکنون با مشکلات جدی روبهرو شده است. دولت آمریکا با ترغیب نتانیاهو وارد جنگی در ایران شده که نزدیک به شش ماه ادامه یافته و با بسیاری از وعدههای سالهای گذشته ترامپ در تضاد است.
رئیسجمهور آمریکا و اطرافیانش درخواستهای مکرر نتانیاهو برای بازگشت به جنگی تمامعیار با تهران را رد کردهاند؛ هرچند چنین احتمالی همچنان وجود دارد. آنها همچنین هر از گاهی مسئولیت شکستهای جنگ را متوجه رهبر اسرائیل کردهاند.
فشار ترامپ به فاجعه سیاسی برای نتانیاهو منجر میشود
در چنین شرایطی، ترامپ به دنبال یک دستاورد دیپلماتیک در یکی از دیگر عرصههای خاورمیانه، یعنی لبنان یا غزه است. او در هر دو پرونده فشار محدودی بر نتانیاهو وارد کرده تا عملیات تهاجمی علیه حزبالله و حماس را مهار کند.
نمیتوان حتی احتمال اقدامات بسیار بزرگتر را نیز منتفی دانست؛ از جمله اینکه آمریکا از ارتش اسرائیل بخواهد بخشی از مناطقی را که در جنوب لبنان و غزه تصرف کرده ترک کند، بدون آنکه منتظر اجرای فوری وعدههای خلع سلاح حزبالله و حماس بماند.
چنین سناریویی فعلا بعید به نظر میرسد، اما فشار مستقیم ترامپ میتواند برای نتانیاهو یک فاجعه سیاسی باشد و بیش از پیش نشان دهد که وعده پیروزی کامل او، چیزی جز یک خیالپردازی نبوده است.
آینده اسرائیل به میزان ارتباط با ترامپ بستگی دارد
با اینحال، برای دولت آیزنکوت فشار درست از سوی آمریکا میتواند فرصتی برای پایان دادن تدریجی به برخی جبههها باشد؛ بهخصوص اگر موضوعی مشخص وجود داشته باشد که ترامپ بتواند نتیجه آن را به نام خود ثبت کند و همزمان منافع اسرائیل نیز تأمین شود.
در سطحی بلندپروازانهتر، ممکن است فرصتی برای عقبنشینی از راهبرد جنگ دائمی نتانیاهو به وجود آید. اما همهچیز به این بستگی دارد که نخستوزیر جدید تا چه اندازه بتواند با رئیسجمهور آمریکا رابطهای مؤثر برقرار کند.
آیزنکوت در مقایسه با نتانیاهو تجربه دیپلماتیک بسیار محدودی دارد و جز فرماندهان ارشد نظامی، با شمار اندکی از مقامهای خارجی بلندپایه دیدار کرده است.
اگر رئیسجمهور آمریکا از منطقه فاصله بگیرد، این خطر وجود دارد که تغییرات مهم در سیاست اسرائیل نیز متوقف شود.
ترامپ عاشق برندگان است!
نخستین دیدار در کاخ سفید میان ترامپ و نخستوزیر جدید اسرائیل ممکن است تجربهای نسبتا غیرمعمول باشد. ترامپ ممکن است انگلیسی روان و نقشآفرینی سیاسی نتانیاهو در آمریکا را از دسترفته ببیند؛ نتانیاهو در محافل واشنگتن حتی به شوخی، سناتور جمهوریخواه اورشلیم خوانده میشود.
با این حال، رئیسجمهور آمریکا احتمالا میتواند با شخصیت آرامتر آیزنکوت و انگلیسی سادهتر او کنار بیاید. ترامپ در نهایت به یک چیز علاقه دارد: «برندگان»
پس آیزنکوت تنها در صورتی میتواند اعتبار لازم را نزد ترامپ به دست آورد که ابتدا برنده انتخابات شود.
