یمن به «جنگ تمام‌عیار» بازگشته است؟ | باب‌المندب جبهه دیگر جنگ ایران و آمریکا | الجزیره: اوضاع کم‌کم دارد به جنگ ائتلاف تبدیل می‌شود
به گزارش اقتصادنیوز به نقل از شفقنا، درگیری‌ها در یمن همچنان رو به تشدید است؛ نیروهای دولت مستعفی، عملیات تهاجمی نظامی علیه حوثی‌ها را که بخش‌هایی از خاک این کشور را در کنترل دارند، پیش می‌برند.
هانس گروندبرگ، فرستاده ویژه سازمان ملل متحد در امور یمن، روز جمعه در نشست شورای امنیت سازمان ملل گفت که این کشور عملاً بار دیگر به وضعیت «جنگ تمام‌عیار» بازگشته است.
نیروهای دولتی به‌ویژه در تلاش‌اند تنگه راهبردی باب‌المندب را در ورودی دریای سرخ دوباره به کنترل خود درآورند. این تنگه یکی از گلوگاه‌های حیاتی تجارت جهانی است و اکنون به مسیر جایگزین مهمی برای تنگه هرمز تبدیل شده است؛ آبراهی که حملات ایران تقریباً عبور و مرور کشتی‌ها از آن را به‌طور کامل متوقف کرده است.
بر اساس آمار سازمان ملل متحد، از ماه آگوست تاکنون دست‌کم ۴۶ غیرنظامی کشته و بیش از ۱۳۰ نفر دیگر زخمی شده‌اند که بسیاری از آن‌ها کودک بوده‌اند.
سازمان بین‌المللی مهاجرت سازمان ملل متحد (آی‌اُ‌ام) اعلام کرد که از زمان تشدید درگیری‌ها در ماه سپتامبر، بیش از ۲۰۰ هزار نفر آواره شده‌اند.
نبردهای شدید در چندین جبهه، نگرانی گروه‌های حقوق بشری را برانگیخته است؛ گروه‌هایی که معتقدند یمن عملاً بار دیگر وارد جنگ داخلی شده است. این در حالی است که پس از آتش‌بسی که در سال ۲۰۲۲ برقرار شد، کشور دوره‌ای از آرامش نسبی را تجربه کرده بود. آن آتش‌بس پس از جنگ داخلی طولانی‌مدتی حاصل شد که نخستین بار در سال ۲۰۱۴ آغاز شده بود.
به گفته کارشناسان، در بحبوحه جنگ آمریکا علیه ایران، شدیدترین درگیری‌های یمن طی چند سال اخیر تهدیدی جدی برای بی‌ثبات‌تر کردن منطقه به شمار می‌رود.
آخرین تحولات میدانی چیست؟
نیروهای یمنیِ مورد حمایت عربستان سعودی در حال پیشروی به‌سوی مواضع حوثی‌ها هستند تا مناطق اطراف تنگه باب‌المندب را دوباره تصرف کنند؛ مسیری حیاتی برای تجارت جهانی و تردد کشتی‌ها به مقصد دریای سرخ و از مبدأ آن.
ریاض در بحبوحه جنگ آمریکا علیه ایران، که به بسته شدن تنگه هرمز انجامیده است، بیش از پیش به تنگه باب‌المندب برای صادرات نفت خود متکی شده است.
دولت مستعفی یمن روز یکشنبه آغاز عملیات نظامی با نام «سپیده‌دم یمن» را اعلام کرد. هدف این عملیات، بازپس‌گیری تمامی مناطق باقی‌مانده تحت کنترل حوثی‌ها، از جمله صنعا، پایتخت کشور، عنوان شده است.
دولت مستعفی روز شنبه اعلام کرد که نیروهایش طی عملیات نظامی در ۲۴ ساعت پیش از آن، بیش از ۲۷۵۰ حمله دقیق انجام داده‌اند که منجر به «از پا درآمدن» بیش از ۱۴۰۰ تن از نیروهای حوثی شده است.
سرهنگ مجید النزیلی، سخنگوی نیروهای مسلح، در بیانیه‌ای که خبرگزاری سبأ آن را منتشر کرد، گفت که این عملیات همچنین دارایی‌ها و تجهیزات نظامی باارزش و راهبردی را در عمق مناطق تحت کنترل حوثی‌ها هدف قرار داده است.
او افزود که نیروهای زمینی «با موفقیت» از خطوط دفاعی حوثی‌ها عبور کرده‌اند، مواضعی با اهمیت عملیاتی را دوباره به تصرف درآورده‌اند، دستاوردهای میدانی خود را تثبیت کرده‌اند و مطابق با طرح‌های عملیاتی، پیشروی در این تهاجم را ادامه داده‌اند.
تنگه باب‌المندب در ماه جولای، پس از آنکه حوثی‌ها محاصره کشتی‌های مرتبط با عربستان سعودی را اعلام کردند، به جبهه دیگری در جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران تبدیل شد.
حوثی‌ها اعلام کردند که این اقدام در واکنش به ادامه محاصره یمن از سوی عربستان سعودی صورت گرفته است. بااین‌حال، تحلیلگران این اقدام را حرکتی حساب‌شده ارزیابی کردند که هدف آن افزایش اهرم فشار ایران در بحبوحه مذاکرات پراکنده و متناوب این کشور با ایالات متحده که متحد نزدیک ریاض به شمار می‌رود، بوده است. تهران بارها تاکید کرده که حوثی‌ها بر اساس منافع خود تصمیم‌گیری کرده و اقدام می‌نمایند.
درگیری‌ها اکنون در اطراف شهرهای راهبردی مُخا و ذُباب در جنوب یمن شدت گرفته است. این شهرها در ساحل دریای سرخ قرار دارند و از نظر راهبردی برای کنترل تنگه باب‌المندب اهمیت زیادی دارند. حوثی‌ها که از سال ۲۰۱۴ کنترل صنعا و بخش‌هایی از شمال‌غرب یمن را در دست داشته‌اند، در ماه سپتامبر این منطقه را تصرف کردند و عملاً کنترل این آبراه استراتژیک را به دست گرفتند—هرچند در حال حاضر هر دو طرف مدعی کنترل مسیرهای کشتیرانی هستند.
حوثی‌ها که سامانه‌های تسلیحاتی پیشرفته‌ای، از جمله موشک‌های بالستیک، را توسعه داده‌اند، عربستان سعودی را نیز با حملات موشکی و پهپادی هدف قرار داده‌اند. روز جمعه، مقام‌های هوانوردی عربستان سعودی اعلام کردند که در حملات حوثی‌ها به فرودگاه بین‌المللی ریاض، سه شهروند سعودی، از جمله یک خلبان، کشته و چندین نفر دیگر زخمی شده‌اند. این نخستین مورد از چنین تلفات جانی در داخل این پادشاهی از زمان ازسرگیری درگیری‌ها بود. چندین شرکت هواپیمایی نیز پروازهای خود را به حالت تعلیق درآوردند.
نیروهای ائتلاف نیز روز جمعه صنعا را به‌شدت بمباران کردند. گزارش‌ها حاکی از آن بود که چندین نفر، از جمله یک کودک، زخمی شده‌اند. دو طرف همچنین برای به دست گرفتن کنترل تعز با یکدیگر می‌جنگند.
عربستان سعودی، همچنین حوثی‌های یمن را به کشتن دست‌کم ۱۲ نفر و زخمی کردن ۳۰۰ تن دیگر در سومین حمله به فرودگاه بین‌المللی ریاض در هفته جاری متهم کرده است. سازمان هواپیمایی کشوری عربستان اعلام کرد که قربانیان روز شنبه شامل چهار تبعه عربستان، دو تبعه بنگلادش و یک نفر از هر یک از کشورهای ایالات متحده آمریکا، اردن، فلسطین، سوریه، سودان و مصر بوده‌اند. این حمله مرگبارترین حمله در این پادشاهی طی بیش از یک دهه گذشته بود.
چه عواملی به آغاز جنگ اولیه منجر شد؟
جنگ خونین یمن در سال ۲۰۱۴ آغاز شد؛ زمانی که حوثی‌ها کنترل صنعا را به دست گرفتند و دولت خود را در پایتخت مستقر کردند. این تصرف در شرایطی رخ داد که نارضایتی از دولت وقت رو به افزایش بود و سه سال پیش از آن نیز انقلابی به وقوع پیوسته بود.
ائتلافی متشکل از نیروهای مسلح و گروه‌های مسلح محلی، با حمایت عربستان سعودی، عملیات نظامی خود را آغاز کرد و دولت یمن را که از سوی جامعه بین‌المللی به رسمیت شناخته شده بود، در عدن دوباره بر سر کار آورد. درگیری‌ها به کشته شدن ۱۵۰ هزار تا ۲۲۷ هزار نفر انجامید و میلیون‌ها نفر را آواره کرد.
در حالی که حوثی‌ها بخش عمده‌ای از شمال کشور را کنترل می‌کردند، دولت مستعفی یمن بر مناطق جنوبی تسلط داشت.
آتش‌بسی که در سال ۲۰۲۲ با میانجی‌گری سازمان ملل متحد برقرار شد، به کاهش درگیری‌ها انجامید و امکان رساندن کمک‌های بشردوستانه به جمعیت محروم را فراهم کرد؛ جمعیتی که از سال ۲۰۱۶ با قحطی دست‌وپنجه نرم کرده است.
در سال ۲۰۲۳، حوثی‌ها در واکنش به جنگ نسل‌کشی اسرائیل علیه نوار غزه، ایجاد اختلال در کشتیرانی دریای سرخ را آغاز کردند. در ماه مارس سال جاری میلادی، حوثی‌ها در بحبوحه جنگ علیه ایران، موشک‌هایی به سوی سرزمین‌های اشغالی شلیک کردند و به‌طور رسمی وارد جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران که در ماه فوریه آغاز شده بود، شدند.
تنش‌ها زمانی تشدید شد که این گروه در ماه جولای محاصره دریایی بنادر عربستان سعودی و کشتی‌هایی را که از تنگه باب‌المندب عبور می‌کردند، اعلام کرد. این اقدام آرامش نسبی حاکم بر کشور از سال ۲۰۲۲ را در هم شکست. حوثی‌ها پس از این اعلام، حمله زمینی برق‌آسایی را به مُخا آغاز کردند و نیروهای ائتلاف یمن را از این شهر بندری راهبردی به عقب راندند.
در ماه سپتامبر، نیروهای این گروه بار دیگر به‌سرعت در امتداد ساحل غربی و منطقه تنگه باب‌المندب پیشروی کردند و بخش‌هایی از این مناطق را به تصرف خود درآوردند.
آیا این به معنای بازگشت به جنگ است؟
تحلیلگران می‌گویند گستردگی درگیری‌ها نشان می‌دهد که یمن بار دیگر به جنگ بازگشته است؛ زیرا هر دو طرف به‌دلیل هدف قرار دادن غیرنظامیان با انتقاد و بررسی‌های موشکافانه روبه‌رو هستند.
هم‌زمان با اعلام هانس گروندبرگ، فرستاده ویژه سازمان ملل متحد در امور یمن، مبنی بر اینکه این کشور عملاً بار دیگر به «جنگی تمام‌عیار» فروغلتیده است، این غیرنظامیان، از جمله زنان و کودکان، هستند که بیشترین آسیب را از «تشدید خشونت‌ها» متحمل می‌شوند.
این فرستاده بر ضرورت حمایت مجدد شورای امنیت سازمان ملل متحد از میانجی‌گری فوری تأکید کرد؛ هرچند تحلیلگران خاطرنشان کرده‌اند که پیشروی‌های اخیر نیروهای تحت حمایت ریاض ممکن است به این معنا باشد که این نیروها بیش از پیش مصمم شده‌اند عملیات تهاجمی جاری را تا رسیدن به اهداف خود ادامه دهند، به‌جای آنکه با توافق بر سر یک راه‌حل سازش‌آمیز موافقت کنند.
بااین‌حال، گروندبرگ هشدار داد: اگر قرار نیست جنگ به واقعیتی دائمی در یمن تبدیل شود، زمان آن رسیده است که همین حالا راهبردهای سیاسی را بررسی کنیم.
یوسف موری، خبرنگار شبکه الجزیره که از صنعا گزارش می‌داد، گفت: اوضاع کم‌کم دارد به جنگ ائتلاف به رهبری عربستان سعودی علیه یمن در سال ۲۰۱۵ شباهت پیدا می‌کند؛ زمانی که صنعا و چندین استان دیگر به‌طور بی‌وقفه و شبانه‌روزی هدف حمله قرار می‌گرفتند.
او گفت که چندین نقطه در صنعا هدف حمله قرار گرفته‌اند که فرودگاه بین‌المللی صنعا نیز در میان آن‌هاست. چندین تأسیسات صنعتی نیز مورد اصابت قرار گرفته‌اند؛ از جمله یک کارخانه تولید چیپس در شمال و یک کارخانه تولید اسفنج در جنوب.
دست‌کم چهار مرکز زیرساختی مخابراتی در پایتخت و همچنین در مناطق تحت کنترل جنبش حوثی‌ها هدف حمله قرار گرفته‌اند. کوه عَتّان در صنعا نیز هدف ۱۰ حمله هوایی قرار گرفت.
موری گزارش داد که به گفته مقام‌های ائتلاف سعودی، حملات هوایی ۱۳۶ هدف نظامی را در مناطق تحت کنترل حوثی‌ها نابود کرده‌اند. این اهداف شامل پایگاه‌های نظامی، سکوهای پرتاب و رادارهای متعلق به گروه حوثی‌ها بوده‌اند.
موری گفت: در همین حال، حوثی‌ها عربستان سعودی را به هدف قرار دادن زیرساخت‌های عمومی و تأسیسات مخابراتی متهم می‌کنند و هشدار می‌دهند که این کارزار نظامی خطر آن را دارد که کشور را بار دیگر به ورطه یک بحران انسانی فروببرد؛ بحرانی مشابه آنچه از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۲ تجربه شد.
آیا ایالات متحده آمریکا در یمن دست به اقدام خواهد زد؟
ایالات متحده که پیش‌تر اعلام کرده بود تمایلی به دخالت در مناقشه یمن ندارد، روز جمعه از حوثی‌ها خواست حملات خود علیه عربستان سعودی و دولت یمن را که از نظر جامعه بین‌المللی به رسمیت شناخته شده است، متوقف کنند.
جف بارتوس، سفیر ایالات متحده در سازمان ملل متحد در امور مدیریت و اصلاحات، در نشست شورای امنیت سازمان ملل متحد درباره یمن گفت که واشنگتن از تشدید تنش‌های اخیر حوثی‌ها، از جمله حملات به زیرساخت‌های غیرنظامی و فرودگاه‌ها، «به‌شدت نگران» است.
وی تاکید کرد: الگوی رفتاری آن‌ها همچنان کاملاً آشکار است. حوثی‌ها به‌عنوان ابزارهایی در دست تهران عمل می‌کنند تا آزادی کشتیرانی را تهدید کنند، ثبات منطقه‌ای را تضعیف کنند و غیرنظامیان بی‌گناه را به وحشت بیندازند.
او افزود: ما از حوثی‌ها می‌خواهیم حملات خود علیه دولت‌های قانونی یمن و عربستان سعودی را متوقف کنند و از ایران نیز می‌خواهیم هرگونه حمایت از حوثی‌ها را پایان دهد.
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز شنبه گفت که ایالات متحده ممکن است به عملیات نظامی عربستان سعودی علیه حوثی‌های یمن بپیوندد؛ امری که نشان‌دهنده احتمال تغییر موضع او نسبت به بی‌میلی پیشینش برای مداخله مستقیم در این درگیریِ رو به تشدید است.
