عادلی: عملیات «دروازه آهنین» در دریای خزر به هیچ وجه عملیاتی نیست | برنده کسی است که جنگ را در زمان درست به پایان برساند
به گزارش اقتصادنیوز، سنتکام از تشکیل نیروی عملیاتی «دروازه آهنین» خبر داده است و اعلام کرده بر مرزهای زمینی و دریای خزر، مسیرهای انتقال کالا، تجهیزات و فناوری به ایران متمرکز است.
با این حال، امکان اجرای چنین طرحی، به‌ویژه در دریای خزر، با پرسش‌های جدی مواجه است. حضور پنج کشور ساحلی و توافقات حقوقی میان آنها، از جمله موانعی است که می‌تواند دامنه مداخله آمریکا در این منطقه را محدود کند. از سوی دیگر، گسترش تحریم‌ها علاوه بر ایران، می‌تواند منافع تجاری کشورهای طرف معامله با تهران و حتی اقتصاد جهانی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
اقتصادنیوز: مهدی ذاکریان، کارشناس مسائل آمریکا، با تأکید بر اینکه پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای لزوماً به تغییر سیاست خارجی واشنگتن یا توقف جنگ با ایران منجر نمی‌شود، معتقد است آمریکا تا زمان تحقق خواسته‌هایش درباره امنیت اسرائیل و فعالیت‌های هسته‌ای ایران، همچنان گزینه نظامی را روی میز نگه می‌دارد.
در همین زمینه، اقتصادنیوز با محمدحسین عادلی، رئیس‌کل اسبق بانک مرکزی و دیپلمات پیشین، به گفت‌وگو نشسته است. عادلی معتقد است طرح محاصره زمینی ایران و محدود کردن تجارت کشور از مسیر دریای خزر به نتیجه نخواهد رسید و تحریم‌های جدید نیز مانند فشارهای پیشین آمریکا دستاورد سیاسی و راهبردی برای واشنگتن نخواهند داشت.
او همچنین با اشاره به خسارات اقتصادی تحریم‌ها، تأکید می‌کند که آثار منفی این اقدامات بر اقتصاد جهانی می‌تواند به‌مراتب بیشتر از خسارات واردشده به اقتصاد ایران باشد.
مشروح گفت‌وگوی اقتصادنیوز با محمدحسین عادلی را در ادامه بخوانید؛
****
* آقای عادلی، آمریکایی‌ها اعلام کرده‌اند که هدف از تشکیل گروه عملیاتی «دروازه آهنین» ، محاصره زمینی ایران و جلوگیری از انتقال کالا از طریق دریای خزر است. اجرای چنین طرحی تا چه اندازه امکان‌پذیر است؟ با توجه به اینکه این اقدام را می‌توان یکی از قطعات پازل آمریکا دانست، حرکت بعدی واشنگتن چه خواهد بود؟
من فکر می‌کنم در این زمینه باید به سه نکته اشاره کرد؛
نکته اول اینکه آن بخشی که به دریای خزر مربوط می‌شود، به هیچ وجه عملیاتی نیست. کشورهای ساحلی دریای خزر اجازه دخالت نیروی ثالث و نیروهای خارج از کشورهای ساحلی را در این دریا نمی‌دهند. روسیه، ایران، قزاقستان، ترکمنستان و جمهوری آذربایجان پیمانی دارند که به امضای همه دولت‌ها رسیده و تعدادی از پارلمان‌ها نیز آن را تصویب کرده‌اند. این پیمان اجازه دخالت نیروهای خارجی در دریای خزر را نمی‌دهد.
نکته دوم اینکه این دور از تحریم‌ها محکوم به شکست است؛ درست مانند بمباران‌های نظامی که انجام شد. اما چرا این تحریم‌ها محکوم به شکست هستند؟ زیرا هدف از این محاصره، تبدیل آن به یک دستاورد سیاسی و راهبردی است. در حالی که تحریم‌های گذشته آمریکا علیه ایران، با وجود اینکه از ظالمانه‌ترین، غیرانسانی‌ترین و شدیدترین تحریم‌های تاریخ بشر بوده‌اند، به هیچ دستاورد سیاسی و راهبردی برای آمریکا منجر نشده‌اند. بمباران‌های هوایی نیز همین وضعیت را داشتند. این اقدامات به مردم خسارت وارد می‌کنند و آسیب‌های اقتصادی و اجتماعی به دنبال دارند، اما به دستاورد سیاسی تبدیل نمی‌شوند.
تحریم از منظر تئوری اقتصادی، نوعی انحراف در روابط تجاری عادی بین‌المللی محسوب می‌شود
نکته سوم این است که این نوع تحریم‌ها یک طرف ثالث هم دارند که از تبعات اقتصادی آن متضرر می‌شود.کشورهایی که می‌خواهند با ایران معامله کنند، از این تحریم‌ها متضرر می‌شوند. زمانی خود آمریکایی‌ها نیز می‌خواستند با ایران معامله کنند، اما اکنون آمریکا از بازار ایران محروم شده است. کشورهای دیگری هم که بخواهند مانع روابط تجاری ایران با سایر کشورها شوند، در عمل خودشان را از این بازار محروم می‌کنند.
بنابراین، این تحریم‌ها فقط به ایران آسیب نمی‌زنند، بلکه به طرف‌های دیگر نیز خسارت وارد می‌کنند. علاوه بر این، آثار منفی بر اقتصاد جهانی دارند.
تحریم از منظر تئوری اقتصادی، نوعی انحراف در روابط تجاری عادی بین‌المللی محسوب می‌شود. هرچه این تحریم‌ها غیرعادی‌تر و گسترده‌تر باشند، زیان و خسارتی که به اقتصاد جهانی و طرف‌های ثالث وارد می‌کنند نیز بیشتر خواهد بود. البته کشوری که هدف تحریم قرار گرفته نیز به هر حال متحمل خسارت می‌شود.
بسته تحریمی علیه ایران تاکنون دستاوردی برای طرف مقابل نداشته است
* این تحریم‌ها چه تبعات اقتصادی‌ای می‌توانند برای ایران داشته باشند؟ به هر حال، ایران پیش از این هم با محاصره اقتصادی مواجه بوده است. در موضوع تنگه هرمز نیز بسیاری معتقدند تبعات اقتصادی محاصره حتی از جنگ بیشتر بوده است.
به هر حال خساراتی که تحریم‌ها به اقتصاد کشور وارد می‌کنند، به‌ویژه در فرایند توسعه، بسیار بالاست. اما باید توجه داشت که همه تحریم‌ها یکسان نیستند و هر نوع تحریمی با تحریم دیگر تفاوت دارد.
من تصور نمی‌کنم تحریمی که اکنون از طریق دریای خزر یا کشورهای همسایه مطرح شده، بتواند خساراتی بیشتر از تحریم‌های مهمی ایجاد کند که پیش از این، حتی قبل از دوران ترامپ، اعمال شده بودند. برای مثال، تحریم روابط مالی و بین‌بانکی از جمله این موارد بود.
اقتصادنیوز: عباس ملکی، عضو تیم مذاکره‌کننده ایران در قطعنامه ۵۹۸، با هشدار درباره احتمال ازسرگیری جنگ پس از انتخابات کنگره آمریکا، تأکید کرد شکست احتمالی نتانیاهو لزوماً به تغییر رویکرد اسرائیل منجر نمی‌شود و ایران باید خود را برای بدترین سناریو آماده کند.
از سوی دیگر، کشوری مانند ایران به‌تدریج با تحریم‌ها خو گرفته است. در نتیجه، میزان مقاومت خود را در برابر آنها افزایش داده است. بنابراین، هرچند تحریم‌ها خسارت وارد می‌کنند، ظرفیت مقاومت کشور نیز در برابر آنها افزایش پیدا می‌کند.
نتیجه این روند آن خواهد بود که پس از مدتی، طرف مقابل متوجه می‌شود این تحریم‌ها نیز بی‌فایده هستند و دوباره به سراغ بسته‌ها و مجموعه‌های تحریمی جدید می‌رود.
این همه بسته تحریمی که تاکنون به‌صورت پی‌درپی اعمال شده‌اند، چه نتیجه‌ای داشته‌اند؟ آیا دستاورد شگرف و قابل احصایی داشته‌اند که بتوان آن را یک پیروزی برای طرف مقابل دانست؟ به نظر من، چنین دستاوردی وجود نداشته است.
ایران همچنان نفت خود را صادر می‌کند
* به نکته‌ای که در سؤال قبلی مطرح کردم برگردیم. محاصره تنگه هرمز چه تبعات اقتصادی برای ایران داشته است؟ این اقدام تا چه اندازه توانسته به اقتصاد کشور آسیب بزند؟
ببینید، آمار دقیقی از میزان صادرات نفت وجود ندارد که بر اساس آن بتوانیم مشخص کنیم چه مقدار نفت صادر کرده‌ایم. مهم‌ترین استفاده ما از این مسیر، صادرات نفت بوده است. به نظر می‌رسد صادرات نفت ایران همچنان از مسیرهایی در حال انجام است؛ البته ممکن است حجم آن بیشتر یا کمتر شده باشد.
اما به نظر من، آثار بسیار منفی این وضعیت بر اقتصاد جهانی به‌مراتب بیشتر از خساراتی بوده که به اقتصاد ایران وارد شده است.
در این زمینه باید میان اقتصاد جهانی، اقتصاد منطقه، اقتصاد کشورهای آمریکا، اروپا و شرق آسیا و همچنین اقتصاد ایران نوعی موازنه برقرار کنیم. در یک کفه ترازو، مجموعه این اقتصادها، یعنی اقتصاد جهانی و منطقه‌ای، قرار دارند و در کفه دیگر اقتصاد ایران است.
اگر به اقتصاد جهانی نگاه کنیم، برآورد صندوق بین‌المللی پول از رشد اقتصادی جهان حدود ۳.۴ درصد بود که اکنون به ۲.۹ درصد کاهش یافته است. یعنی نیم واحد درصد کاهش در رشد اقتصادی جهان، معادل حدود ۶۵۰ میلیارد دلار زیان به اقتصاد جهانی است.
این میزان خسارت در مقایسه با زیانی که به اقتصاد ایران وارد شده، بسیار بیشتر است. همین موازنه است که در نهایت سرنوشت و نتیجه این تحریم‌ها را تعیین می‌کند.
برنده کسی است که جنگ را در زمان درست به پایان برساند
* ایران در برابر این قبیل اقدامات چه راهکاری می‌تواند در پیش بگیرد؟
جنگ‌ها بالاخره روزی پایان پیدا می‌کنند. برنده کسی است که جنگ را در زمان درست به پایان برساند. جنگ‌ها نیز با مذاکره پایان پیدا می‌کنند.
به نظر من، راهکار ما فقط یک مورد است: مذاکره و دستیابی به توافق در زمان مناسب، با شرایطی عزتمندانه و همراه با حفظ سربلندی و منافع توسعه‌ای کشور.
* به نظر شما زمان مناسب برای مذاکره چه موقعی است؟
من فکر می‌کنم زمان آن همین الان رسیده است.
* اگر این زمان از دست برود و مذاکره به تأخیر بیفتد، چه اتفاقی خواهد افتاد؟
تصور من این است که اکنون در موقعیتی قرار داریم که دست برتر را داریم و در شرایط برتری هستیم. بنابراین، می‌توانیم به یک توافقنامه قابل ارائه و عزتمندانه دست پیدا کنیم.
