معمای کوه کلنگ؛ وقتی مادر بمبهای آمریکایی کافی نیست | الگوبرداری چین، روسیه و کره شمالی از خاورمیانه در ساخت تأسیسات زیرزمینی؟
به گزارش اقتصادنیوز، با افزایش روند انتقال تأسیسات راهبردی و هستهای به اعماق زمین در میان کشورها، برتری هوایی و تسلیحاتی آمریکا دیگر برای مقابله با رقبای این کشور کافی نیست. تأسیساتی مانند سایت هستهای کوه کلنگ ایران نشان میدهند که حتی پیشرفتهترین بمبهای سنگرشکن آمریکا نیز برای نابودی اهداف عمیق و مستحکم با محدودیت روبهرو هستند.
همزمان، ابهام درباره راهبرد بعدی واشنگتن، اصرار ترامپ بر دستیابی به توافقی قابلقبول و نگرانی کشورهای عربی خلیج فارس از بازگشت جنگی تمامعیار، چشمانداز تقابل آمریکا و ایران را پیچیدهتر کرده است.
اقتصادنیوز: تصمیم درباره حمله دوباره به ایران در اختیار ترامپ است و مقامهای اسرائیلی هنوز از موضع واقعی او اطمینان ندارند. حتی اگر واشنگتن با ارزیابی اسرائیل درباره تهدید ایران موافق باشد، بعید به نظر میرسد پیش از تشکیل دولت جدید در تلآویو با حمله موافقت کند.
حمله به کوه کلنگ با مادر بمب ها؟
دیوید هریس و یونی توبین در نشنال اینترست نوشتند: دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، ماه گذشته مدعی شد که ممکن است آمریکا تأسیسات هستهای کوه کلنگ ایران را هدف حمله قرار دهد. گزارشهای رسانهای نیز حاکی از آن است که کاخ سفید طرحهایی برای حمله به این سایت آماده کرده که ممکن است استفاده از یک نوع بمب عظیم سنگرشکن ، معروف به مادر همه بمبها را شامل شود.
این بمب یکی از قدرتمندترین تسلیحات متعارف زرادخانه آمریکاست که برای انفجار در ارتفاعی بالاتر از سطح زمین طراحی شده است. آمریکا در سال ۲۰۱۷ از آن علیه شبکه تونلهای داعش در شرق افغانستان استفاده کرد. با این حال، هدف قرار دادن تأسیساتی که صدها فوت زیر لایههای سخت گرانیت قرار گرفتهاند، مسئلهای کاملاً متفاوت است.
چالش کوه کلنگ تنها به انتخاب نوع بمب محدود نمیشود، بلکه نشاندهنده مشکلی گستردهتر برای ارتش آمریکاست؛ اینکه رقبای این کشور داراییهای حساس و راهبردی خود را به اعماق زمین منتقل میکنند و واشنگتن برای مقابله با آنها به مجموعه متنوعتری از ابزارهای نظامی نیاز دارد.
عمق و مقاومت بیشتر نسبت به فردو و نطنز
ایران تأسیسات کوه کلنگ را با هدف مصون ماندن از تواناییهای کنونی آمریکا در نفوذ به اهداف زیرزمینی ساخته است. پس از آنکه سایتهای هستهای فردو و نطنز در حملات سال ۲۰۲۵ با بمبهای سنگرشکن GBU-57 آسیب دیدند، تهران تأسیسات جدید را در عمق بیشتر و با استحکامات قویتری احداث کرد. برآوردها نشان میدهد این مجموعه در عمق ۳۰۰ تا ۴۴۰ فوتی، معادل حدود ۹۰ تا ۱۳۴ متری، زیر زمین قرار دارد؛ یعنی بین ۶۵ تا ۱۴۵ فوت عمیقتر از تأسیسات فردو.
همچنین علاوه بر لایههای طبیعی گرانیت، ایران در سال جاری ورودیهای این مجموعه را نیز با بتن تقویت کرده است.
خاورمیانه تاسیسات خود را در اعماق زمین می سازد
ایجاد تأسیسات زیرزمینی به ایران محدود نیست و به یکی از ویژگیهای جدی میدانهای نبرد در خاورمیانه و اوکراین تبدیل شده است. گروههای مسلح خاورمیانه سالهاست که از تونلها برای پنهان کردن نیروها، تسلیحات و مسیرهای تدارکاتی استفاده میکنند. شبکه تونلهای حماس در غزه که طول آن حدود ۳۰۰ مایل برآورد شده، یکی از شناختهشدهترین نمونههاست. گروههای جهادی در عراق، لبنان، مالی و سوریه نیز از این روش بهره بردهاند. در افغانستان، شبکه پیچیده تونلهای القاعده به اندازهای گسترده بود که نیروهای آمریکایی ناچار شدند بیش از ۲۰۰ موضع زیرزمینی را بهصورت زمینی پاکسازی کنند.
الگوبرداری چین و کره شمالی
همچنین، قدرتهای بزرگ نیز از این راهبرد برای حفاظت از زیرساختهای نظامی و راهبردی خود استفاده میکنند. چین پس از مشاهده برتری هوایی آمریکا در جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱، شبکهای از تونلها به طول بیش از سه هزار مایل برای محافظت از داراییهای راهبردی خود ایجاد کرد.
کره شمالی هزاران تأسیسات عمیق زیرزمینی دارد که برای مقاومت در برابر حملات هوایی آمریکا طراحی شدهاند. روسیه نیز از مراکز تدارکاتی زیرزمینی و یک مرکز فرماندهی هستهای در دل لایههای گرانیتی استفاده میکند.
هشدار سنتکام به کنگره
انتقال تأسیسات به زیر زمین میتواند برتری متعارف آمریکا در حوزههای هوایی، زمینی و دریایی را خنثی کند؛ همانطور که گسترش پهپادها در سالهای اخیر چنین اثری داشته است. فرماندهی مرکزی آمریکا نیز این تحول را جدی گرفته است. برد کوپر، فرمانده سنتکام، در ماه مه به کنگره هشدار داد که ارتش باید سرمایهگذاری بیشتری برای مقابله با اهداف مستحکم و عمیقاً مدفونشده انجام دهد؛ زیرا به گفته او، همه در حال رفتن به زیر زمین هستند.
تلاش پنتاگون برای تخریب تاسیسات زیرزمینی
در این میان، نخستین اقدام ضروری برای آمریکا، افزایش ذخایر بمبهای سنگرشکن و مهمات نفوذگر است. همانطور که آمریکا تولید موشکهای رهگیر را افزایش میدهد، باید برای جبران کاهش ذخایر بمبهای سنگرشکن نیز برنامهریزی کند. نیروی هوایی آمریکا معمولاً برای افزایش احتمال نابودی اهداف زیرزمینی، چند بمب نفوذگر را با فاصله زمانی کوتاه به یک هدف پرتاب میکند؛ روشی که در عملیات ناتو در یوگسلاوی در دهه ۱۹۹۰ و همچنین حملات سال ۲۰۲۵ علیه ایران به کار گرفته شد. اما این راهبرد بدون تأمین مجدد مهمات، هزینهبر و در بلندمدت محدودکننده خواهد بود.
گزارشها حاکی است ارتش آمریکا در عملیات «چکش نیمهشب» علیه ایران، ۱۴ فروند از مجموع ۲۰ بمب GBU-57 خود را مصرف کرده است؛ موضوعی که ذخایر باقیمانده برای مقابله با سایر تهدیدهای زیرزمینی را کاهش میدهد.
ایران در کوه کلنگ ورودی تونلها را به شکل U ساخته تا امواج ناشی از انفجار احتمالی را به دام بیندازد و اثر آنها را کاهش دهد. استفاده از فولاد و مواد مقاوم دیگر نیز به تقویت استحکامات این مجموعه کمک کرده است. پنتاگون در همین زمینه خواستار انجام پژوهشهایی درباره استفاده نظامی از امواج لرزهای شده است؛ فناوریای که در صورت توسعه میتواند به مقابله با سازههای زیرزمینی کمک کند. استفاده از فناوری نانو برای ساخت نفوذگرهای مقاومتر و مواد منفجره با قدرت تخریب بیشتر نیز از دیگر مسیرهای تحقیقاتی مطرحشده است.
در چنین شرایطی، آمریکا به دنبال کنار گذاشتن رویکردی است که نابودی فیزیکی کامل تأسیسات را تنها راه موفقیت میداند.
نویسنده مدعی شد: در بسیاری از موارد، میتوان با ترکیبی از نیروهای ویژه، حملات هوایی، سامانههای بدون سرنشین و عملیات سایبری، یک مجموعه زیرزمینی را از کار انداخت؛ حتی اگر امکان تخریب کامل آن وجود نداشته باشد. هدف قرار دادن ورودیها، کانالهای تهویه، منابع برق و سامانههای ارتباطی داخلی میتواند استفاده از چنین تأسیساتی را ناممکن کند.