از 80 سالگی تاسیس نخستین شرکت بیمه در ایران تا روز بیمه

80 سال از تاسیس نخستین شرکت بیمه ملی در ایران می‌گذرد. بیمه به منظور سر شکن کردن زیان فرد در زمان بروز حادثه در ازای پرداخت وجه یا وجوهی صورت می‌گیرد و یکی از روش‌های مهم مقابله با ریسک است.

از این رو روز ملی بیمه فرصتی است تا علاوه بر نگاهی به تاریخچه پیدایش آن، عملکرد این صنعت را در طی سال‌های گذشته مورد بررسی قرار دهیم.

فعالیت بیمه‌ای در ایران از سال 1289 با حضور دو مؤسسه روسی آغاز شد. در آبان ماه سال 1310 با گسترش فعالیت‌های شرکت‌های بیمه خارجی چون اتریش، انگلیس، آلمان و سوئیس که تا سال 1314 به 13 شرکت رسیده بودند متوجه ضرورت راه‌اندازی شرکت بیمه ملی شدند.

ایده ایجاد شرکت بیمه ملی در سال 1310 توسط الکساندر آقایان، ایرانی‌تباری که سابقه کار در یکی از شرکت‌های بیمه‌ای روسی را در ایران داشت به علی‌اکبر داور، وزیر مالیه وقت مطرح شد و در 15 آبان سال 1314 شرکت سهامی بیمه ایران با سرمایه دو میلیون تومانی تاسیس شد و در روز افتتاح آن نخستین بیمه نامه صادر شده ایرانی نیز به نام وزیر که خانه‌اش را تحت پوشش بیمه آتش سوزی قرار داده بود ثبت شد.

دو سال پس از تاسیس شرکت سهامی بیمه ایران با سرمایه صد درصد دولتی قانون بیمه در سال 1316 با 36 ماده تدوین و به تصویب مجلس رسید. پس از آن نیز مقررات دیگری هم چون الزام شرکت‌های بیمه به واگذاری 25 درصدی بیمه‌نامه‌های صادره خود به صورت اتکایی اجباری به شرکت سهامی بیمه ایران به اجرا گذاشته شد. تا جاییکه با حمایت دولت و تقویت نقش این شرکت سهامی، به تدریج فعالیت شعبه‌های شرکت‌های خارجی بیمه متوقف شدند و در سال 1318 این شرکت مالک 75 درصدی بازار بیمه در ایران گردید.

شرکت سهامی بیمه ایران برای سال‌ها تنها به فروش دو بیمه‌نامه آتش‌سوزی و حمل و نقل می‌پرداخت و به تدریج شاخه‌های دیگری از خدمات بیمه چون بیمه‌های مختلف بازرگانی و اجتماعی را هم به سبد خدماتی خود افزود و در پی آن قانون بیمه اجباری مسوولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی در قبال شخص ثالث برای پوشش‌های بیمه نیز در سال 1347 به تصویب رسید.

تولد شرکت‌های خصوصی بیمه در ایران
پس از جنگ جهانی و در نتیجه خروج بیشتر شرکت‌های بیمه ای خارجی از ایران در نتیجه قوانینی که این شرکت‌ها را موظف به تودیع 250 هزار دلاری به بانک ملی ایران و افزایش سالیانه این مبلغ در صورت افزایش درآمد سالیانه بالاتر از 500 هزار دلاری می‌کرد، شرکت‌های خصوصی بیمه‌ای در ایران متولد شدند.

اولین شرکت خصوصی بیمه‌ای ایرانی با نام بیمه شرق در سال 1329 تاسیس شد و به تدریج شرکت‌های خصوصی بیمه دیگری چون شرکت خصوصی بیمه پارس، البرز، امید،آریا و ساختمان کار، فعالیت شان در بازار نوظهور بیمه ایران کلید زدند.

دیری نگذشت که با الزام رعایت پرداخت حق 25‌درصدی شرکت‌های بیمه از امور بیمه‌ای خود در قالب اتکایی به بیمه ایران، تردید از گزارش اطلاعات شرکت‌ها به شرکت رقیب و نارضایتی از آن شدت گرفت. از طرفی دیگر با افزایش فعالیت بیمه در ایران و رشد میزان شرکت‌های بیمه‌ای، نیاز به ایجاد سازمانی نظارتی با قوانینی استاندارد برای صیانت از حقوق بیمه‌شدگان و بیمه‌گذاران پررنگ‌تر شد.

از این رو در سال 1350 بیمه مرکزی ایران به نمایندگی از دولت با هدف نظارت و انجام امور اتکایی اجباری برای موسسات بیمه خصوصی، تنظیم و توسعه بازار در حال رشد بیمه تاسیس شد.

این اقدام در حالی بود که با افزایش درآمدهای ارزی کشور دراواخر دهه 40 شرکت‌های بیمه خارجی برای از سرگیری فعالیت‌شان در ایران ابراز تمایل کردند و این احتمال می‌رفت که شرکت‌های نوپای داخلی را با شکست رو به رو کنند.

صنعت بیمه ایران با انقلاب اسلامی
با این حال با آغاز به کار بیمه مرکزی رشد شرکت‌های بیمه خصوصی نیز از همان سال افزایش یافت و طی سال‌های 1350 تا 1357 شرکت‌های خصوصی دیگر با نام‌های حافظ، دانا، تهران، توانا، آسیا و شرکت بیمه تخصصی صادرات و سرمایه‌گذاری، با سرمایه فراهم شده توسط بانک‌ها و بیمه‌ها تاسیس شدند.

اما تمامی 12 شرکت بیمه در ایران پس از انقلاب ایران و تصویب قانون اساسی در 4 تیر ماه سال 1358 ملی اعلام شدند و اداره این شرکت‌های تخصصی با عنوان مالکیت عمومی در اختیار دولت قرار گرفت و فعالیت دو شرکت بیمه خارجی باقی نیز لغو شد. تا اینکه پس از سال‌ها با مطرح شدن سیاست‌های خصوصی‌سازی انتقال بخش اعظمی از مصادره های دولتی به بخش خصوصی در دستور کار قرار گرفت.

طبق سیاست‌های اصل 44 مبنی بر توسعه اقتصاد غیردولتی و با گذشت 14 سال از تصویب قانون تاسیس موسسات بیمه غیردولتی که فعالیت شرکت‌های بیمه غیر دولتی را با سرمایه‌گذاری بخش خصوصی امکان پذیر می‌کند و هم‌چنین عرضه سهام سه شرکت بیمه دانا، البرز و آسیا در بورس، شمار موسسات اختصاصی بیمه در ایران به 23 شرکت رسید و تنها شرکت بیمه دولتی، بیمه ایران باقی ماند که هم اکنون 50 درصد از سهم بازار بیمه را داراست و 50 درصد باقی از آن شرکت‌های اختصاصی بیمه‌ای است که از سرمایه‌گذاری بانک‌ها و شرکت‌های اختصاصی کلان تاسیس یافتند.

سود و سرمایه صنعت بیمه در سال گذشته
طبق آمار گزارش شده، در سال گذشته شرکت‌های بیمه در ایران حدود 700 میلیارد تومان سود به سهامدارشان پرداخت کردند. با این حال با توجه به سرمایه 6 میلیارد و 500 میلیون تومانی در این صنعت، عملکرد شرکت‌های بیمه در بازار بورس چندان رضایت‌بخش نیست. بطوریکه بازده کلی صنعت بیمه در بورس اوراق بهادار حدود 11.5 درصد گزارش شده که در مقایسه با دیگر صنایع بورسی، بازار ارز و سود بانکی بسیار پایین است.

بیمه در دوران تحریم
در بررسی عملکرد صنعت بیمه ایران در سال‌های اخیر توجه به دو مقطع زمانی با اهمیت است. تاثیر تحریم‌های هشت‌ساله جامعه جهانی بر ایران در شرکت‌های بیمه هم چون یک شمشیر دو لبه است.

طی دوران تحریم شرکت‌های بیمه در ایران از دسترسی به تکنولوژی و فناوری‌های روز صنعت بیمه و هم چنین ارتباط با شرکت‌های بین‌المللی بیمه محروم شدند که در پی آن قابلیت اعتبار جهانی و همگام شدن با خدمات جدید و آموزش‌های نوین بیمه در سطح جهانی را از دست دادند.

عدم رتبه‌بندی شرکت‌های بیمه از سوی بزرگترین شرکت‌های رتبه‌بندی جهانی که اغلب آمریکایی‌اند و هم‌چنین کاهش سطح رشد بیمه عمر در پی افزایش تورم از دیگر محرومیت‌های صنعت بیمه در داخل کشور در دوران تحریم است.

از طرفی دیگر اما با بسته شدن راه‌های ارتباطی بین‌المللی و محدود شدن تامین مالی، شرکت‌های داخلی برای بقا مجبور به تکیه بر توانایی‌های مدیریتی و ظرفیت‌های مالی داخلی شدند و خدمات بیمه سنگینی که پیش از تحریم‌ها از سوی چند شرکت اتکایی بین‌المللی صورت می‌گرفت این بار توسط شرکت‌های داخلی انجام شد. خدمات بیمه چون بیمه‌نامه‌های کشتیرانی، هواپیمایی و نفتی از جمله پوشش‌هایی هستند که در پی تاسیس صندوق بیمه اتکایی و اختصاص یک میلیارد دلار سرمایه به آن از سوی شرکت‌های داخلی انجام گرفت.

از این گذشته به نقل از رئیس بیمه مرکزی تحریم‌ها موجب جلوگیری از خروج حدود 130 میلیون دلار حق بیمه اتکایی برای شرکت‌های خارجی شد. این گفته درحالی است که در دوران پیشا تحریم بیمه‌گران خارجی عاید سالانه 30 تا 40 میلیون دلار از بازار بیمه ایران به صورت اتکایی می‌شدند.

بیمه در دروان پساتحریم
در طول مدت مذاکرات هسته‌ای کارشناسان اقتصادی نوید گشایش بازارهای بین‌المللی را به اقتصاد آسیب‌دیده ایران می‌دادند. پس از توافق تاریخی ایران در موضوع هسته‌ای و رد شدن سایه سنگین تحریم‌ها، روابط بین‌المللی در بازار بیمه ایران نیز احیا شد. تا جاییکه حضور 10 کشور خارجی برای شرکت در هشتمین همایش بیمه و توسعه در ایران قطعی است.

هم‌چنین پیش‌بینی می‌شود تا با برطرف شدن تحریم‌ها و بازگشت شرایط مناسب اقتصادی و کاهش تورم میزان سهم بیمه عمر که طی سال‌های گذشته رشد ناچیزی داشته است بیشتر شود.

علاوه بر این به نقل از رئیس بیمه مرکزی امید است تا در دوران پساتحریم فرصت همکاری‌های آموزشی با موسسات بین‌المللی نظیر موسسه بیمه لندن و هم‌چنین دسترسی به نرم‌افزارهای چندگانه در محاسبات فعالیت‌های شرکت‌های بیمه با امکان خدمات جانبی در داخل کشور از سوی ارائه‌دهندگان خارجی میسر شود.

منبع: ایسنا