بورس بی‌اعتنا به سیاست‌های حمایتی
روز گذشته در بورس اوراق بهادار 432 میلیون سهم به ارزش 923 میلیارد ریال در حالی مورد معامله قرار گرفت كه انتظار می‌رفت با توجه به توافقات صورت گرفته میان وزیر اقتصاد و مدیران پنج بانك دولتی، بازار با ورود نقدینگی مناسبی همراه شود، اما شروع هفته برای فعالان این بازار پس از تعطیلات سه روزه بدون حمایت بانكی از سهام شركت‌های تابعه خود در بازار آغاز شد تا این روز كاری در هفته جاری با حجم و ارزش پایین معاملات همراه شود؛ به گونه‌ای كه شاخص بورس تهران با كاهش بیش از 66 واحدی، بازدهی این بازار را از ابتدای سال تا روز گذشته برای سرمایه‌گذارانش به 5/ 1 درصد رساند.
كارشناسان و تحلیلگران بازار سرمایه از حجم و ارزش پایین معاملات به‌عنوان نشانه‌ای برای انتظار بازار برای ورود نقدینگی مناسب نام می‌برند؛ نقدینگی كه از قابلیت ماندگاری بالایی در بازار برخوردار باشد و با كمترین تغییرات بازار از آن خارج نشود. اگرچه در كنار تصمیم وزیر اقتصاد، رئیس سازمان بورس نیز برای جذب این نقدینگی سه تصمیم مهم كه شامل افزایش دامنه نوسان، توقف عرضه‌های اولیه و انتشار مستقیم اطلاعات ناشران بورسی روی سامانه کدال می‌شود را در پیش گرفت تا به واسطه رفع ابهام از مذاکرات هسته ای، کاهش نرخ سود بانکی، رکود در بازارهای رقیب و نیز فرارسیدن فصل مجامع شرکت‌ها و تقسیم سود، بر جذابیت این بازار بیفزاید، اما به نظر می‌رسد كه این اقدامات هنوز به مذاق سرمایه‌گذاران خوش نیامده تا به این واسطه منجر به حركت پول‌های پارك شده از بازار پول به سمت بازار سرمایه شود.
يك كارشناس بازار سرمايه از بازار سرمايه به‌عنوان یکی از مهم‌ترین اجزای حیاتی اقتصاد بازار آزاد كه در آن عرضه و تقاضا عامل تعیین‌کننده قیمت و ارزش واقعی است، نام برد. سياوش صبور با توجه به اهميت نقش عرضه و تقاضا در بورس تهران مانند هر بورس دیگری در قیمت‌گذاری، تفاوت بورس تهران نسبت به ساير بورس‌ها را مورد اشاره قرار داد و اظهار کرد: در بورس تهران در سمت عرضه شرایطی وجود دارد که اجازه می‌دهد دولتی‌ها و نیمه دولتی‌ها در زمان لزوم دست به ماشه شوند و عطش تقاضا را نه در یک هفته یا چند روز بلکه در چند ساعت فرو بنشانند.
البته این عرضه‌ها اگر به‌صورت نرمال و منطقی باشند، هیچ ایرادی نمی‌توان گرفت و موجب افزایش نقدشوندگی نیز خواهد شد.
وي از استفاده و به‌كارگيري ابزارهاي كنترلي از جمله اعمال محدودیت سفارش‌گذاری برای نماد تازه‌وارد «مبین» یا محدودیت در اعمال حجم به‌عنوان اقداماتي در سمت تقاضا ياد و اضافه كرد كه اين قبيل اقدامات در عرضه و تقاضا سبب شده است بورس در كوتاه‌مدت به بازاری کنترل‌شونده به جای بازار آزاد تبدیل شود.
اين كارشناس بازار سرمايه در برابر اين سوال كه آیا روند کنونی بورس قابل توجیه است یا نه؟ چرا با وجود تفاهم لوزان قیمت‌ها به 2 تا 3 ماه پیش بازگشته‌اند و در حقیقت سرمایه‌ها کجا هستند، عنوان كرد: اينكه آیا بازار شامل فاکتورهای جزئی اثر‌پذیر است یا فاکتورهای جزئی تشکیل‌دهنده روند کلی، موضوعی قابل چالش است و نمی‌توان از یک زاویه به آن نگاه کرد؛ اما حقیقت امر و نقطه مشترک آن است که باید هر فاکتور جزئی را از لحاظ قدرت (اثر‌گذاری بر سرمایه)، زمان و هدف مورد تحلیل قرار داد.
صبور ادامه داد: برای بررسی دقیق‌تر و علمی‌تر پدیده‌های نوظهور در بورس (مانند آنچه این روزها رخ داده است و تحلیلگران عمدتا پاسخی برای یافتن چرایی روند نزولی ندارند) باید کمی هم از تجربیات بازارهای بین‌المللی استفاده کرد و البته چاشنی تجربیات داخلی را به آن افزود. بر اين اساس وي يك مفهوم بنیادی در کلیه بازارهای کارآ، نیمه‌کارآ یا کارآیی ضعیف را مورد اشاره قرار داد؛ مفهومی که با پول تعریف می‌شود و اهمیت بالایی دارد.
وي اين مفهوم را پول هوشمند عنوان و آن را سرمایه جدیدی معرفی کرد که به‌عنوان سرمایه نهادی و به شکلی منسجم وارد بازار می‌شود و نه صرفا سرمایه‌گذاری‌های مستقل و اندک. در زمانی که پول هوشمند وارد می‌شود عمدتا خرده‌فروشی منسجم در بازار افزایش یافته و حجم معاملات به واسطه ورود سرمایه‌های درشت به‌صورت منسجم افزایش می‌یابد.
اين كارشناس بازار سرمايه نکته قابل اهميت را ورود این سرمایه به بازار ذكر كرد كه معمولا قیمت‌ها در سطوحی مشخص ثابت می‌مانند و افزایش ناگهانی قیمت به خصوص در هنگام ورود پول هوشمند دیده نمی‌شود. در اين ميان هر چه این تحولات در بازه بزرگتری رخ دهند، قدرت آن روند بیشتر خواهد بود.
وي ادامه داد: حجم بالای معاملات به خصوص توسط بازیگران ثانویه، قیمت را به سمت بالا هدایت می‌کند و با رشد قیمتی، عمده بازیگران اصلی (وارد‌کنندگان پول هوشمند) اقدام به شناسایی سود و خروج از بازار در قله‌ها می‌کنند و در این محل خرید در بالاترین قیمت‌ها برای سهامداران خرد و اصطلاحا موج‌سواران رخ می‌دهد.
صبور در برابر اين سوال كه آیا روند پول هوشمند در بورس تهران هم رخ می‌دهد یا نسخه‌های بازارهای بین‌المللی در بورس تهران بی‌اثر است، پاسخ داد: با توجه به شواهد موجود، پدیده پول هوشمند نه یک بار بلکه دوبار طی چند ماه اخیر در بورس تهران رخ داده است.وي ادامه داد: مطابق روند شاخص کل، پدیده پول هوشمند نخستین بار در یک بازه حدودا 25 روزه در مهر ماه سال 93 رخ داد و این موضوع در بهمن و اسفند 93 به مدت 40 روز کاری مجددا تکرار شد. اين كارشناس بازار سرمايه تصريح كرد: هر دو دوره مذکور پیش از نشست مهم مذاکرات ایران با 1+5 رخ دادند و در هر دو، شاخص کل تا سقفی که تحلیلگران تکنیکال به آن معتقدند، رشد کرد.
وي معتقد است كه عوامل فاندامنتالی (بنیادی)، موجب ایجاد پدیده پول هوشمند شد اما توقف روند همزمان با عرضه‌های بسیار سنگین و بی‌سابقه توسط حقوقی‌ها و کلیت بازار رخ داد. از سوي ديگر اغلب‌خریدهای سهام در کف‌های قیمتی و زمانی صورت گرفته است که کلیت بازار در خواب زمستانی بوده و عملا کمتر امیدی به بازگشت وجود داشت.
صبور در مورد قدرت معاملات پول هوشمند نيز گفت: پول هوشمند در دوره دوم در مقایسه با پدیده نخست قدرتی بیش از 3 برابری داشته است؛ به آن معنا که امیدواری در رفع تحریم‌ها در دور نهایی مذاکرات لوزان بسیار بیشتر از ژنو بود (در اینجا فرض شده است که بتوان مجموعه بازار را با شاخص کل سنجید اما ممکن است در واقعیت میزان رشد سهام متفاوت از مقدار نشان داده شده در شاخص باشد).اين كارشناس بازار سرمايه از احتمال رفع ریسک سیستماتیک بازار (رفع تحریم‌ها) به‌عنوان مساله اي نام برد كه قدرت بالايي به حركت اين پول به بازار داد به گونه اي که کمتر کسی انتظار تعادل زودهنگام آن را داشت و اهداف بالایی در میان بازار برای سهام مختلف شنیده می‌شد.
وي درخصوص قدرت حركت آخر پول هوشمند، به معاملات بازار سرمايه در هفدهم فروردين ماه اشاره و از آن به‌عنوان زماني ياد كرد كه بیشترین ارزش معاملات بورس در دوره رکود رخ داده است؛ به‌گونه‌اي كه اين معاملات حدود 742 میلیارد تومانی بورس (بدون احتساب سایر بازارها) توانست عطش تقاضا را برطرف سازد؛ ضمن آنکه در روزهای بعد نیز پس‌لرزه‌های معاملات ادامه یافت و حجم‌های قابل توجهی را به خود اختصاص داد.
صبور ادامه داد: میزان این فروکش در بازه دو تا سه روزه بسیار قوی بود به‌طوری که بورس تهران که عموما در بهترین حالت طی 16 ماه اخیر به‌طور متوسط ارزش روزانه‌ای معادل 150 تا 160 میلیارد تومان را تجربه می‌کرد با عرضه مجموعا 1000 میلیارد تومانی راهی برای صعود بیشتر نداشت.
منبع:دنیای اقتصاد
