صنایع پیشرو پس از اجرایی شدن برجام و رفع موانع داخلی

با نزدیک شدن به ضرب‌الاجل 24 دی‌ماه و آغاز اجرای توافق برجام، به بررسی دوران پساتحریم و اثرات آن بر بازار سرمایه و صنایع مختلف بورسی و فرابورسی که از شرایط تحریم متاثر هستند، می‌پردازیم.

تقویم تحریم‌های ایران
جولای 1996- در پی اخباری مبنی بر دستیابی ایران به سلاح اتمی بطور مخفیانه، بیل کلینتون رئیس جمهور آمریکا قانون اعمال تحریم بر ضد شرکت‌های خارجی که در ایران سرمایه‌گذاری کنند را امضا کرد.

سال 2010 – شورای امنیت سازمان ملل چهارمین دور تحریم‌های خود را برضد ایران وضع کرد که تحریم‌ها عبارتند از:

- محدود کردن خرید تجهیزات نظامی توسط ایران

- محدود کردن مبادلات مالی و تجاری انجام شده توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

- مقرر شد کشتی‌ها و هواپیماهایی که از ایران به سایر کشورها یا بالعکس در حال تردد هستند در صورت مظنون شدن مورد بازرسی قرار گیرند.

- ایران از سرمایه‌گذاری در کارخانه‌های غنی سازی اورانیوم، معادن اورانیوم و فناوری های مرتبط در سایر کشورها منع شد.

نوامبر 2011 – غربی ها درصدد قطع همکاری های سیستم مالی بین المللی با ایران برآمدند که این تحریم بانک مرکزی ایران و بانک های تجاری را در برمی گرفت.

وضع تحریم علیه شرکت‌های نفتی و پتروشیمی از سوی آمریکا و همچنین تحریم شرکت‌های خارجی که در برنامه هسته‌ای با ایران همکاری داشته‌اند.

جولای 2012 – اجرایی شدن تحریم‌های اتحادیه اروپا بر ضد نفت ایران و ایجاد محدودیت بر صادرات نفت.

آگوست 2012 – وضع تحریم‌های بیشتر آمریکا بر بخش های نفت و پتروشیمی و کشتیرانی ایران.

فوریه 2013 - دور جدید تحریم‌های آمریکا علیه ایران اجرایی شد و بر این اساس هر کشوری که اقدام به خرید نفت از ایران کند باید مبلغ آن را در یک حساب بانک محلی قرار دهد و ایران قادر به دریافت این پول نیست و تنها می تواند از آن کشور کالا خرید کند.

آوریل 2013 – افزودن نام بابک زنجانی تاجر ایرانی و شرکت دیمیتریس کامبیس در لیست تحریم‌ها به دلیل دور زدن تحریم‌های ایران توسط این دو شخص حقیقی و حقوقی.

می 2013 – سنای آمریکا قانونی تصویب کرد که دسترسی ایران به منابع مالی 100 میلیارد دلاری‌اش را که در یکی از بانک‌های خارجی بود، محدود کرد.

ژوئن 2013 – دولت آمریکا شرکت‌های پتروشیمی ایران، صنایع خودروسازی و50 شخصیت ایرانی را به لیست سیاه خود افزود و بانک‌ها و نهادهای مالی خارجی را نسبت به تبادل ارزی با ایران منع کرد.

با بررسی تقویم تحریم‌های وضع شده علیه اقتصاد ایران طی دو دهه اخیر، به این نتیجه دست می‌یابیم که صنایع زیر مستقیما هدف آماج تحریم‌های بین‌المللی قرار گرفته‌اند.

1- صنایع نظامی

2- صنعت بانکداری

3- صنعت بیمه

4- صنعت نفت

5- صنعت پتروشیمی

6- صنعت کشتیرانی و حمل و نقل

7- صنعت خودروسازی و قطعات

در ادامه به کنکاش در برجام پرداخته و بررسی می‌کنیم که وضعیت هفت صنعت فوق پس از اجرای برجام و رفع تحریم‌ها به چه نحو خواهند بود. سپس موانع داخلی بر سر راه پیشرفت و اعتلای صنایع مذکور را بیان کرده و در نهایت برآیند اثر خارجی (تحریم) و اثر داخلی (موانع داخلی) را بر آن صنایع مورد ارزیابی قرار داده و نسبت به سرمایه‌گذاری یا عدم سرمایه‌گذاری در این صنایع بورسی در دوران پساتحریم تصمیم‌گیری می‌کنیم.


بر طبق برجام اتحادیه اروپا مکلف به رفع موانع زیر است:
تحریم‌های مربوط به فعالیت‌های بانکی

تحریم‌های مربوط به بیمه و بیمه اتکایی

سوئیفت و بانک مرکزی و موسسات ایرانی

واردات و حمل نفت و فرآورده‌های نفتی، گاز و پتروشیمی

تحریم‌های مربوط به صادرات تجهیزات کلیدی بخش‌های نفت، گاز و پتروشیمی

تحریم‌های مربوط به سرمایه گذاری در بخش‌های نفت، گاز و پتروشیمی

تحریم‌های مرتبط با کشتیرانی و کشتی سازی

تحویل مسکوکات و اسکناس ایرانی

بر طبق برجام آمریکا مکلف به رفع موانع زیر است:

معاملات بانکی و مالی

معاملات به ریال

تحریم خرید و فروش اسکناس آمریکا به دولت ایران

تحریم خدمات پیام‌رسانی مالی به بانک مرکزی ایران و موسسات مالی ایرانی

تحریم ارایه خدمات بیمه‌ای یا بیمه اتکایی در رابطه با فعالیت‌‌های سازگار با این برجام

توقف تلاش برای کاهش فروش نفت ایران

خرید و فروش، حمل و نقل یا بازاریابی نفت و گاز

صادرات فرآورده‌‌های نفتی ایران

معاملات کشتیرانی یا کشتی‌سازی ایران

فروش و انتقال خدمات در بخش خودروسازی

با توجه به نحوه رفع تحریم ها که در متن کامل برجام به آنها اشاره شده، مشهود است که تنها تحریم های مربوط به صنایع نظامی با یک وقفه 5 تا 8 ساله رفع می‌شوند و سایر تحریم‌های ردیف دوم تا هفتم (بانکداری، بیمه، نفت، پتروشیمی، کشتیرانی و حمل و نقل و خودروسازی) در روز اجرای برجام برطرف خواهند شد لذا اثرات خارجی یا اثرات تحریم‌ها که به عنوان مانعی پیش‌ روی پیشرفت و اعتلای گروه های دوم تا هفتم بود، از سر راه برداشته خواهند شد. حال باید به موانع داخلی بر سر راه صنایع مذکور پرداخت.

موانع داخلی:

1- صنعت بانکداری

بزرگترین مشکل بر سر راه صنعت بانکداری در ایران، قطع ارتباط با شبکه بانکی جهانی(سویفت) و نرخ بهره بالای بانکی است که به نوعی سبب تعمیق رکود فعلی اقتصاد شده است . امری که به افزایش شدید مطالبات معوق و مشکوک‌الوصول بانکی انجامیده و ادامه این معضل، روند سودآوری بانک‌ها را به خطر خواهد انداخت.

2- صنعت بیمه

شرکت‌های بیمه‌ای به دلیل عدم تمایل سهامداران به افزایش سرمایه به خاطر پایین بودن بازدهی این شرکت‌ها، قادر به گسترش فعالیت‌های خود و پوشش همه ریسک‌ها نیستند. بازدهی پایین گروه بیمه‌ای به دلیل دمپینگ ( رقابت منفی برای کاهش نرخ بیمه و جذب مشتری بیشتر) بین شرکت‌های بیمه‌ای است.

3- صنعت نفت و پتروشیمی

در این صنعت چالش افزایش نرخ خوراک گازی مجتمع‌های پتروشیمی سبب شده حاشیه سود این گروه تحت تاثیر قرار گیرد چرا که نرخ خوراک سهم بالایی از بهای تمام شده شرکت‌های فعال در این صنعت را در بر می‌گیرد.

4- صنعت خودرو‌سازی و قطعات

بزرگترین چالش پیش روی خودروسازان، بالا بودن هزینه پول بواسطه نرخ بالای بهره بانکی و عدم توان خرید مردم در شرایط و اوضاع رکودی فعلی است.

نتیجه گیری
در صورت رفع موانع داخلی پیش روی صنایع مذکور، با توجه به اینکه موانع خارجی یا اثرات تحریم با اجرای برجام مرتفع خواهند شد لذا فرصت‌های سرمایه‌گذاری مناسبی در گروه‌های بانکداری، بیمه، نفت، پتروشیمی، کشتیرانی، حمل و نقل، خودروسازی ... بوجود خواهد آمد.

منبع: سنا