حلقه جدید زنجیره تورم جهانی؛ آشفتگی بازار نفت، سود بادآورده‌ نصیب مالکان نفتکش‌ها کرد | همه‌چیز فوراً اتفاق نمی‌افتد...

به گزارش اقتصادنیوز، وقتی از افزایش قیمت نفت صحبت می‌شود، معمولاً نگاه‌ها به قیمت هر بشکه در بازارهای جهانی دوخته می‌شود؛ اما بهای نفت تنها بخشی از هزینه‌ای است که در نهایت مصرف‌کنندگان می‌پردازند. نفت باید از مبدأ استخراج تا پالایشگاه و سپس به زنجیره تولید و توزیع برسد؛ مسیری که هزینه‌های حمل‌ونقل، بیمه و ریسک‌های ژئوپلیتیک می‌توانند آن را به‌مراتب گران‌تر کنند.

در شرایطی که جنگ و ناامنی مسیرهای دریایی، معادلات کشتیرانی را تغییر داده‌اند، هزینه جابه‌جایی نفت به حلقه‌ای تازه در زنجیره تورم جهانی تبدیل شده است؛ حلقه‌ای که اثر آن می‌تواند فراتر از بازار انرژی، در قیمت کالاهای روزمره نیز نمایان شود.

براساس گزارش رویترز، وقتی نفتکش غول‌پیکر «استیم اکسپلورر» (Esteem Explorer) در اواخر نوامبر، با حدود ۲ میلیون بشکه نفت خام از آمریکا به مقصد ژاپن حرکت کند، هزینه این سفر به ۸۱ میلیون دلار خواهد رسید. این در حالی است که میانگین هزینه همین سفر در سال گذشته ۹.۱ میلیون دلار بود.

هزینه حمل‌ونقل این محموله به ۴۰.۵۰ دلار به ازای هر بشکه می‌رسد؛ رقمی که حدود ۹ برابر نرخ سال گذشته است. در حالی که افزایش شدید قیمت فروش نفت، مصرف‌کنندگان را نگران کرده، سفر پرهزینه نفتکش استیم اکسپلورر نشان می‌دهد که هزینه‌های حمل‌ونقل نیز بیش از پیش به افزایش قیمت‌ها دامن می‌زنند. پالایشگاه‌ها نفت را به سوخت تبدیل می‌کنند تا امکان جابه‌جایی مواد غذایی، کالاهای خرده‌فروشی و مصالح ساختمانی فراهم شود و افزایش هزینه‌ها نیز در کشورهای وابسته به واردات، فشارهای تورمی را تشدید می‌کند.

کنت مدلاک، پژوهشگر اقتصاد انرژی و منابع در مؤسسه سیاست‌گذاری عمومی بیکر مستقر در هیوستون، می‌گوید هر ۱۰ دلار افزایش هزینه حمل‌ونقل به ازای هر بشکه نفت، حدود ۲۳ سنت به قیمت هر گالن بنزین اضافه می‌کند. بر اساس محاسبات رویترز، با این معیار، هزینه حمل‌ونقل نفتکش استیم اکسپلورر به معنای حداقل ۸۰ سنت افزایش قیمت هر گالن بنزین در مقایسه با سال گذشته است.

مدلاک گفت: «این وضعیت تا حدی شبیه قطاری است که به‌آرامی حرکت می‌کند. همه‌چیز فوراً اتفاق نمی‌افتد... اما هرچه این وضعیت طولانی‌تر شود، اثر آن ماندگارتر خواهد شد؛ به این معنا که تأثیر آن را به شکلی پایدارتر در فروشگاه‌های مواد غذایی، فروشگاه‌های عرضه کالاهای روزمره و مراکز خرید احساس خواهید کرد. همه‌چیز گران‌تر می‌شود، چون جابه‌جایی کالاها به همین شکل انجام می‌شود.»

بر اساس داده‌های شرکت ال‌اس‌ای‌جی (LSEG) درباره حمل‌ونقل دریایی و قیمت نفت، با در نظر گرفتن قیمت نفت در حدود ۹۵ دلار به ازای هر بشکه در روز چهارشنبه، هزینه حمل‌ونقل دریایی بیش از ۴۰ درصد از قیمت نفت آمریکا را تشکیل می‌دهد؛ در حالی که این سهم در سال ۲۰۲۵ به‌طور میانگین ۷ درصد بود.

مدلاک می‌گوید کشورهایی که به واردات وابسته‌اند، از جمله هند، فیلیپین و اندونزی، بیشترین فشار ناشی از جهش هزینه‌ها را متحمل می‌شوند.

آژانس بین‌المللی انرژی نیز روز چهارشنبه اعلام کرد که رکوردشکنی نرخ کرایه نفتکش‌ها، در حال حاضر سود پالایشگاه‌های آسیایی را تحت فشار قرار داده است.

نقش نفت در اقتصاد

پالایشگاه‌ها نفت خام را به بنزین مورد استفاده خودروها، گازوئیل مصرفی کامیون‌های سنگین و ماشین‌آلات کشاورزی و سوخت جت برای هواپیماها تبدیل می‌کنند.

حملات به کشتی‌ها در ارتباط با جنگ آمریکا و ایران و همچنین جنگ روسیه و اوکراین، هزینه‌های حمل‌ونقل دریایی و بیمه را افزایش داده است.

هزینه انتقال نفت از تنگه هرمز و دریای سرخ در خاورمیانه به آسیا، در هفته جاری با لحاظ شدن صرف ریسک حملات به کشتی‌ها در نرخ‌های حمل‌ونقل، به رکوردی در حدود ۳۴ دلار به ازای هر بشکه رسید. از سوی دیگر، کشتی‌ها به دلیل نگرانی از حملات، مسیرهای طولانی‌تری را نسبت به گذشته طی می‌کنند؛ مسئله‌ای که نفتکش‌ها را برای مدت بیشتری درگیر جابه‌جایی محموله‌ها نگه می‌دارد.

شرکت‌های حمل‌ونقل نفت عربستان سعودی برای کاهش خطر حمله به هر کشتی، اکنون از تعداد بیشتری شناور استفاده می‌کنند و نفت را از طریق انتقال کشتی‌به‌کشتی جابه‌جا می‌کنند. این راهبرد پس از آن گسترش یافت که حملات به خط لوله اصلی عربستان، صادرات از مسیر تنگه هرمز را افزایش داد. این شیوه، تعداد کشتی‌های در دسترس را کاهش داده، هزینه‌ها را بالا برده و مدت حضور محموله‌ها در دریا را طولانی‌تر کرده است.

کمبود حاصل از این وضعیت در نفتکش‌های بسیار بزرگ حمل نفت خام، مانند استیم اکسپلورر، قیمت استفاده از کشتی‌های کوچک‌تر را نیز افزایش داده است. بر اساس داده‌های شرکت سیگنال اوشن (Signal Ocean)، از زمان آغاز جنگ ایران در فوریه، نرخ کرایه نفتکش‌های سوئزماکس (Suezmax) با ظرفیت حمل حداکثر یک میلیون بشکه نفت، در مسیر ساحل خلیج مکزیک آمریکا به آسیا، چهار برابر شده است. نرخ کرایه نفتکش‌های افراماکس (Aframax) با ظرفیت حمل حداکثر ۷۵۰ هزار بشکه نفت نیز در مسیر ساحل خلیج مکزیک آمریکا به اروپا چهار برابر شده است.

برخی شرکت‌های حمل‌ونقل، کشتی‌ها را برای دوره‌های سه تا پنج‌ساله اجاره می‌کنند، اما بسیاری دیگر حدود یک ماه پیش از بارگیری، کشتی مورد نیاز خود را از بازار اجاره کوتاه‌مدت یا نقدی (Spot Market) تأمین می‌کنند. اگر قیمت‌ها باز هم افزایش یابد، قراردادهای بلندمدتی که در آن شرکت‌های حمل‌ونقل و مالکان کشتی نرخ‌ها را از پیش تثبیت می‌کنند، می‌توانند برای اجاره‌کنندگان به معامله‌ای مقرون‌به‌صرفه تبدیل شوند.

آشفتگی بازار نفت، سود بادآورده‌ای نصیب مالکان نفتکش‌ها کرده است. جورجیوس ساکلاریو، تحلیلگر کرایه حمل در شرکت سیگنال اوشن، گفت مالکان نفتکش‌ها اخیراً برای یک سفر رفت‌وبرگشت از خلیج فارس، از مسیر تنگه هرمز به آسیا، روزانه تا ۱.۳ میلیون دلار به ازای هر کشتی درآمد کسب کرده‌اند. این رقم در مقایسه با میانگین درآمد روزانه ۵۵ هزار دلاری هر کشتی در سال ۲۰۲۵ قرار می‌گیرد.

میشل ویسه بوکمن، تحلیلگر ارشد شرکت اطلاعات دریایی ویندوارد (Windward)، گفت: «اگر شش هفته پیش به من می‌گفتید که قرار است شاهد درآمد روزانه یک میلیون دلاری باشیم، حرفتان را باور نمی‌کردم.»

یکی از مدیران شرکتی که مالک نفتکش‌هاست و عمدتاً در قاره آمریکا فعالیت می‌کند، گفت امسال ممکن است سودآورترین سال تاریخ این صنعت باشد.

اریک بروک‌هویزن، رئیس بخش پژوهش و مشاوره بازار نفتکش‌ها در شرکت کارگزاری کشتیرانی پوتن اند پارتنرز (Poten & Partners)، گفت: «انتظار ما این است که تا زمانی که تقاضا برای نفت خام از عرضه آن بیشتر باشد، نرخ کرایه نفتکش‌ها در سطح بالایی باقی بماند. با این حال، به‌محض آنکه بازار نفت خام با مازاد عرضه مواجه شود، نرخ کرایه نفتکش‌ها به‌سرعت از اوج خود فاصله خواهد گرفت.»