شاهین کارخانه

افسانه شکست بازار | آیا مکانیسم بازار شکست می‌خورد؟ | رونالد کوز؛ نوبلیستی که نظریه «دولت رفاه» را به چالش کشید

اقتصادنیوز: دو مقاله علمی در پایان دهه ۱۹۵۰ میلادی، پارادایم حاکم بر علم اقتصاد در حوزه بخش عمومی تغییر داد.

۱۴۰۵/۰۶/۰۴ ۱۵:۳۳

معادله چند مجهولی تورم | پرونده‌ای برای نگاه جامع به تورم مزمن اقتصاد ایران

اقتصادنیوز: مجموعه‌ پیش‌ رو حاصل گستره‌ای از گزارش‌های تحلیلی و مصاحبه‌های اختصاصی اقتصادنیوز است که ابعاد مختلف معضل تورم در اقتصاد ایران را مورد بررسی قرار داده‌اند.

۱۴۰۵/۰۶/۰۱ ۱۵:۴۰

آپارتاید و سوسیالیسم نژادی | کوررنگی بازار؛ پادزهر تبعیض نژادی | چگونه اتحادیه‌های کارگری خشت اول دیوار آپارتاید را بنیان گذاشتند؟

اقتصادنیوز: ویلیام هات، در کتاب «اقتصاد تبعیض نژادی» توضیح می‌دهد که نظام آپارتاید در آفریقای جنوبی، ابتدا توسط اتحادیه‌های کارگری برای محدود کردن مصنوعی عرضه نیروی کار و در نتیجه افزایش دستمزدها برای کارگران سفیدپوست شکل گرفت. او توضیح می‌دهد که نقطه شروع تقریباً تمام محدودیت‌های قانونی بعدی برای سیاه‌پوستان در آفریقای جنوبی ناشی از مشکل نفوذ سیاسی اتحادیه‌های کارگری بود.

۱۴۰۵/۰۵/۳۰ ۱۳:۴۶

وقتی «پول ملی» می‌میرد | مسیر کوتاه چاپ پول تا ابرتورم | یک ابرتورم، دو تجربه؛ چرا داستان یوگسلاوی برای ایران مهم است؟

اقتصادنیوز: مقایسه تطبیقی اقتصاد ایران با یک نمونه از اقتصادهای تحت فشار هم‌زمان شوک‌های بیرونی و گسست‌های ساختاری داخلی، می‌تواند برای امروز ما درس‌های جالب توجهی داشته باشد.

۱۴۰۵/۰۵/۲۴ ۱۰:۵۵

از ذهن تا بازار، از ایده تا نهاد | پیش از قانون، پیش از بازار، پیش از ثروت | چگونه ایده‌ها سرنوشت جوامع را می‌نویسند؟

اقتصادنیوز: آیزایا برلین، در مقاله معروف «دو مفهوم آزادی» می‌نویسد: «بیش از یکصد سال پیش، شاعر آلمانی هاینه به فرانسویان هشدار داد که قدرت اندیشه را دست کم نگیرند، زیرا مفاهیم فلسفی که در آرامش اتاق کار فیلسوفی پرورانده می‌شوند، ممکن است تمدنی را نابود کنند».

۱۴۰۵/۰۵/۲۳ ۱۱:۴۳

تراژدی بهشت کمونیستی | «تصفیه بزرگ» و مواجهه مرگبار چپ‌های ایرانی با کمونیسم واقعی | چگونه تصفیه‌های استالین به ایرانیان کمونیست رسید؟

اقتصادنیوز: در جریان کشتار وسیع استالین در سال‌های ۱۹۳۶ تا ۱۹۳۸، که به «تصفیه بزرگ» معروف است، تعداد زیادی از کمونیست‌های ایرانی نیز قربانی شدند. اعدام و کشتار چپ‌های ایرانی که به شوروی مهاجرت کرده بودند، مواجهه تلخ و سخت آنان با کمونیسم واقعا موجود بود.

۱۴۰۵/۰۵/۲۲ ۱۳:۰۷

ناپدید شدن تدریجی پول نقد در اروپا | یوروی دیجیتال در راه است | راه رسیدن به کنترل کامل اجتماعی، از محدود کردن آزادی اقتصادی می‌گذرد

اقتصادنیوز: امکان انجام معاملات خصوصی و محرمانه، امتدادی طبیعی از حقوق مالکیت و آزادی قرارداد است. بسیاری از شهروندان قانون‌مدار نیز به دلایل کاملاً مشروع، پول نقد را ترجیح می‌دهند. اما اتحادیه اروپا به تازگی در پی آن است که تحت پوشش مبارزه با پول‌شویی، فعالیت‌های اقتصادی ناشناس و بدون ردپای قابل شناسایی را به‌تدریج دشوارتر کند. بنابراین، مبادلاتی که زمانی ساده و داوطلبانه بودند، به منبعی برای هزینه‌های اضافی، تأخیر و مداخله دولت تبدیل خواهند شد.

۱۴۰۵/۰۵/۲۰ ۱۰:۵۲

جدال بر سر میراث شریعتی و «چپ» | چرا عبدالکریم سروش به دفاع از علی شریعتی برخاست؟ | موضع انتقادی روشنفکران علیه اقتصاد آزاد، مدرنیته و لیبرالیسم

اقتصادنیوز: مناقشه دوباره بر سر میراث علی شریعتی، فقط به بازخوانی انتقادی اندیشه‌ها و کارنامه او محدود نماند، بلکه بار دیگر پرسش‌هایی قدیمی را درباره نسبت نسل‌های مختلف روشنفکری مذهبی، تداوم یا گسست این سنت فکری و نسبت آن با جریان‌های رقیب، به کانون توجه بازگرداند.

۱۴۰۵/۰۵/۱۹ ۱۶:۱۷

سرمایه‌داری رفاقتی؛ آزادی در برابر قدرت | تولد «کورپوراتیسم» از میان تضاد سرمایه‌داری رفاقتی با منطق بازار

اقتصادنیوز: هرگاه دولت قدرت مداخله در اقتصاد را پیدا کند، همواره گروه‌های ذی‌نفعی پیدا می‌شوند که این قدرت را به نفع خود مصادره کنند. کتاب «سرمایه‌داری رفاقتی» نوشته «پاتریک نیومن» به ما می‌آموزد که در پسِ بسیاری از شعارهای جذاب مثل «عدالت اجتماعی»، شبکه پیچیده‌ای از رانت‌جویی پنهان شده است.

۱۴۰۵/۰۵/۱۶ ۰۹:۵۷

تراژدی وحدت‌نظر روشنفکران ایرانی در اقتصاد | پایه‌ریزی «اقتصاد دستوری» با دو نیروی سوسیالیسم و ناسیونالیسم اقتصادی

اقتصادنیوز: مطالعه تاریخ معاصر ایران، از زاویه تأثیر اندیشه‌ها و افکار روشنفکران بر روندها و تحولات تاریخی، می‌تواند بینش‌های جدیدی درباره علل عقب ماندگی اقتصاد ایران ایجاد کند و توضیحی برای چرایی و چگونگی شکل گیری اقتصاد دستوری ارائه دهد.

۱۴۰۵/۰۵/۱۴ ۱۱:۰۹

علی شریعتی؛ ایدئولوگ اقتصاد دستوری و دولت‌سالاری | شریعتی چگونه از «تحلیل طبقاتی مارکسیستی» به «جهت‌گیری طبقاتی اسلام» رسید؟

اقتصادنیوز: آیا علی شریعتی شیاد بود؟ آیا صرفاً مفسری نو از اسلام بود یا روشنفکری که مفاهیم مارکسیستی را در قالبی دینی بازتولید کرد؟ منتقدان او معتقدند که شریعتی با نفی مالکیت خصوصی، تقدیس دولت، ایدئولوژیک کردن دین و روایت طبقاتی از تاریخ، زمینه نظری گسترش دولت‌سالاری و تضعیف اقتصاد آزاد را فراهم ساخت. از این منظر، نقد شریعتی تنها بازخوانی اندیشه یک متفکر نیست، بلکه تلاشی برای فهم ریشه‌های فکری بسیاری از سیاست‌ها و ساختارهایی است که دهه‌ها بر اقتصاد و جامعه ایران سایه افکنده‌اند.

۱۴۰۵/۰۵/۰۷ ۱۸:۰۰

ثروت ملل از کجا می‌آید؟؛ از قواعد بازی تا قدرت ایده‌ها | انباشت سرمایه مهمتر است یا انباشت ایده‌ها؟

اقتصادنیوز: چرا برخی ملت‌ها ثروتمند و برخی دیگر فقیر می‌مانند؟ آیا راز توسعه در سرمایه و منابع طبیعی نهفته است یا در قواعد بازی، فرهنگ و ایده‌هایی که رفتار انسان‌ها را شکل می‌دهند؟ معمای ثروت ملل هنوز حل نشده است. داگلاس نورث پاسخ را در «نهادها» و قواعد بازی جست‌وجو می‌کند، اما اندیشمندانی چون هایک، مک‌کلاسکی و فرگوسن معتقدند توسعه را نمی‌توان تنها با قانون و نهاد توضیح داد. آیا عامل اصلی توسعه و رفاه ملت‌ها را باید در فرهنگ، ایده‌ها، رقابت و اخلاق جست‌وجو کرد؟

۱۴۰۵/۰۵/۰۶ ۰۶:۵۷

داستان دو صندوق، دو سرنوشت متفاوت؛ از صندوق نفت نروژ تا صندوق توسعه ملی ایران | راز موفقیت نروژ در مدیریت نفت | نروژ نفت را سرمایه کرد، ایران هزینه!

اقتصادنیوز: نفت برای برخی کشورها سکوی پرتاب به سوی رفاه بوده و برای برخی دیگر به چرخه‌ای از تورم، فساد و وابستگی انجامیده است؛ تفاوتی که نه در حجم ذخایر زیرزمینی، بلکه در کیفیت حکمرانی و شیوه مدیریت این ثروت نهفته است. مقایسه صندوق ثروت ملی نروژ با صندوق توسعه ملی ایران، تصویری روشن از دو رویکرد متفاوت در مدیریت ثروت‌های ملی ارائه می‌دهد؛ دو مسیری که یکی به انباشت سرمایه انجامیده و دیگری به فرسایش آن که نشان می‌دهد سرنوشت نفت را نه خودِ نفت، بلکه نهادها، قوانین و کیفیت حکمرانی تعیین می‌کنند.

۱۴۰۵/۰۵/۰۵ ۱۰:۵۱

دیوار برلین؛ یک اعتراف‌نامه بتنی | وقتی سوسیالیسم دور خود دیوار کشید | چرا مردم از شرق به غرب فرار می‌کردند، نه برعکس؟

اقتصادنیوز: دیوار برلین در تاریخ به عنوان نماد کمونیسم شناخته می‌شود، تا جایی که فروریختن آن به نماد شکست کمونیسم شناخته می‌شود، حتی نمادین‌تر از فروپاشی شوروی.

۱۴۰۵/۰۵/۰۳ ۱۵:۲۰

13 باور عمومی غلط در اقتصاد | بدیهیاتی که نادرست هستند | ریشه این باورها کجاست؟ | چرا شهود ما برای درک اقتصاد کافی نیست؟

۱۳ باور عمومی غلط در اقتصاد | بدیهیاتی که نادرست هستند | ریشه این باورها کجاست؟ | چرا شهود ما برای درک اقتصاد کافی نیست؟

اقتصادنیوز: باورهای عمومی غلط اقتصادی ریشه در ساده‌سازی بیش از حد واقعیت‌های پیچیده اقتصادی و نیز در گرایش ذاتی انسان به پذیرش توضیحاتی است که با شهود و درک روزمره هم‌خوانی دارد.

۱۴۰۵/۰۵/۰۲ ۱۸:۰۵

تکنولوژی کنترل تورم؛ فرمول جهانی برای رهایی از تله ۵۰ ساله | سه تجربه تاریخی موفق در مهار قیمت‌ها | چرا چرخ کنترل تورم نیاز به اختراع دوباره ندارد؟

اقتصادنیوز: در ۵۰ سال اخیر، نرخ تورم اقتصاد ایران (به استثنای دوره‌هایی کوتاه) همواره دو رقمی بوده است. در حالی که میانگین تورم جهانی امروز به کمتر از ۶ درصد رسیده و بیش از ۱۳۰ کشور دنیا تورم‌های تک‌رقمی پایدار را تجربه می‌کنند. تکنولوژی کنترل تورم چیست؟ آیا می‌توانیم فرمولی که کشورهای دیگر به کار برده‌اند را در ایران به کار بگیریم؟

۱۴۰۵/۰۴/۳۱ ۱۰:۵۹

مغالطه «تورمِ فشار هزینه» | گرانی کالاها و خدمات به علت بالا رفتن هزینه‌های تولید است؟ | پیامدهای درک نادرست از تورم

اقتصادنیوز: تحلیل «تورم» بر مبنای افزایش هزینه‌های تولید، دچار یک خطای روش شناختی است که می‌توان آن را «مغالطه تورم فشار هزینه» نامید. این مغالطه، جای علت و معلول را عوض می‌کند و با آدرس غلط دادن به جامعه و سیاست‌گذاران، ریشه‌های اصلی بیماری تورم را پنهان نگه می‌دارد.

۱۴۰۵/۰۴/۲۹ ۱۰:۴۳

پروژه شریعتی؛ نگاه به خویشتن با عینک مارکسیسم | وقتی دین ایدئولوژیک شد و قابیل نماد مالکیت خصوصی!

اقتصادنیوز: علی شریعتی به عنوان یکی از تاثیرگذارترین روشنفکران دهه چهل و پنجاه شمسی، نقش مهمی در شکل‌دهی به ذهنیت انقلابی جامعه ایران ایفا کرد، تا جایی که خود انقلابیون او را «معلم اتقلاب» نامیدند. همین می‌تواند دلیلی کافی برای اهمیت بازخوانی چند باره او باشد، کما اینکه هنوز جدال فکری بر سر عقاید و نظرات و کارنامه شریعتی به پایان نرسیده است.

۱۴۰۵/۰۴/۲۸ ۲۲:۳۰

نجات «سرمایه اجتماعی» از سوسیال دموکراسی | بازاندیشی درباره مفهوم سرمایه اجتماعی | چگونه سوسیال دموکرات‌ها اخلاق را به دولت برون سپاری کردند؟

اقتصادنیوز: سوسیال دموکراسی عملاً مفهوم «سرمایه اجتماعی» را مصادره به مطلوب کرده است؛ مفهومی که ذاتاً به حوزه‌ تصمیم‌گیری‌های داوطلبانه، غیرمتمرکز و محلی تعلق دارد، در روایت سوسیالیستی به عنوان محصول فرعی یا هدف مهندسی دولت تصویر می‌شود.

۱۴۰۵/۰۴/۲۶ ۱۶:۳۱

هزینه‌های پنهان اقتصاد دستوری | دست‌اندازی‌های دولت، «هزینه مبادله» را کمرشکن می‌کند | چرا هزینه یک معامله بیشتر از قیمت کالاست؟

اقتصادنیوز: انجام هرگونه دادوستد، نیازمند صرف زمان، انرژی و هزینه‌های پنهانی است که ارتباطی به قیمت خودِ کالا یا خدمت ندارد. این مخارج پنهان و فرآیندهای فرسایشی، همان چیزی است که امروز در اقتصاد تحت عنوان «هزینه مبادله» شناخته می‌شود.

۱۴۰۵/۰۴/۲۶ ۱۱:۰۰

هزینه‌های پنهان تعرفه و توهم کنترل | گزارش اندیشکده بروکینگز از تبعات جنگ تعرفه‌ای آمریکا | مداخله دولت در بازار محکوم به شکست است

اقتصادنیوز: فوریه ۲۰۲۶، دیوان عالی آمریکا اعلام کرد که رئیس‌جمهور نمی‌تواند بر اساس «قانون اختیارات اقتصادی در شرایط اضطراری بین‌المللی» (IEEPA) تعرفه‌های گمرکی وضع کند. اما دولت دونالد ترامپ، پس از مسدود شدن این مسیر قانونی، بلافاصله به ابزارهای قانونی قدیمی‌تر مانند بند ۳۰۱ قانون تجارت سال ۱۹۷۴ ایالات متحده متوسل شده تا همچنان سیاست حمایت‌گرایی و کنترل مرزها را حفظ کند.

۱۴۰۵/۰۴/۲۳ ۱۱:۱۹

حاکمیت قانون؛ بنیاد ثروت ملل | منافع ملی و رشد ثروت ملت دو روی یک سکه‌اند | دولت باید فرمانبردار قانون باشد، نه واضعِ خودمحور قواعد تبعیض‌آمیز

اقتصادنیوز: تعریف مفهوم منافع ملی بر بنیاد آزادی اراده‌های آحاد ملت در چارچوب حاکمیت قانون، نیازمند گسست از تلقی‌های رایج، رمانتیک و دستوری از موضع بالا است. دولتی که به بهانه تامین منافع ملی، در سازوکار قیمت‌ها مداخله می‌کند، انحصارات دولتی و شبه‌دولتی می‌آفریند و با ایجاد مقررات دست‌وپاگیر، آزادی تجارت را سلب می‌کند.

۱۴۰۵/۰۴/۲۲ ۱۴:۳۱

شبح کینز بر فراز «علم اقتصاد» | خدمات و خیانت‌های نظریه‌پرداز اقتصاد دولتی | مردی که علم اقتصاد را قربانی مصلحتِ سیاستمداران کرد

اقتصادنیوز: ۹۰ سال از انتشار کتاب نظریه عمومی اشتغال، بهره و پول (۱۹۳۶) نوشته جان مینارد کینز می‌گذرد، بخش عمده‌ای از پیش‌فرض‌ها و نظریات او در مواجهه با واقعیت‌های اقتصاد منسوخ شده و شکست آن‌ها در عرصه عمل به اثبات رسیده است؛ با این حال، نظام دانشگاهی و دپارتمان‌های اقتصاد در سراسر جهان همچنان زیر سایه سنگین نظریه‌های کینز هستند و عموم کتاب‌های درسی دانشگاهی، روایت کینزی از مدیریت اقتصاد را به نسل‌های جدید آموزش می‌دهند. در این میان، نظریه‌های جدید که جایگزینی برای اندیشه کینز هستند، جای کمی در عناوین درسی و کرسی‌های دانشگاهی پیدا کرده‌اند و این انحصار علمی موجب شده که علم اقتصاد پویایی کمتری نسبت به قرن بیستم داشته باشد.

۱۴۰۵/۰۴/۲۱ ۱۱:۱۰

رسوایی بزرگ برای دولت پدرو سانچز | اسپانیا با کمک مالی به دنبال نجات حکومت کوبا است | بهای تداوم کاستروئیسم؛ ۵ میلیارد یورو از جیب مردم اسپانیا

اقتصادنیوز: اگر کوبا ملزم بود تحت شرایط عادی بازار هزینه‌های خود را تامین کند، بدهی به رسمیت شناخته شده در سال ۲۰۱۶ این کشور به اسپانیا تا پایان سال ۲۰۲۶ به ۵.۲۸ میلیارد یورو افزایش می‌یافت. در نتیجه، هزینه اقتصادی فعلیِ حمایت‌های اسپانیا، به ۴.۹۹ میلیارد یورو نزدیک‌تر است.

۱۴۰۵/۰۴/۲۰ ۱۱:۱۲

قهرمانان گمنام بازار؛ ۲۴ اقتصاددان که نبوغ‌شان بازار آزاد را به حرکت درآورده | اندیشمندان بزرگی که در کتاب‌های دانشگاهی غایب هستند

اقتصادنیوز: «شما نام آدام اسمیت و میلتون فریدمن را شنیده‌اید؛ اما اقتصاددانانی که نبوغ بی‌سروصدایشان بازار آزاد را به حرکت درآورده چطور؟ نام و تصویر آن‌ها را روی جلد کتاب‌ها نمی‌بینید -البته تا الان.»

۱۴۰۵/۰۴/۱۹ ۰۴:۲۰

مانیفست آزادی | توسعه و رفاه؛ سرریز اقتصادیِ جامعه آزاد است | ارزش آزادی، فراتر از دستاوردها و کارآیی اقتصادی است

اقتصادنیوز: نباید ارزش «آزادی» را تنها با دستاوردهای مادی و کارایی اقتصادی بسنجیم. آزادی یک ارزش پایدار و بلندمدت است که امنیت خاطر و پیش‌بینی‌پذیری به زندگی انسان‌ها می‌بخشد. رفاه و توسعه امروز بشر در نتیجه آزادی اقتصادی به وجود آمده است.

۱۴۰۵/۰۴/۱۶ ۱۰:۴۴

نظم‌های بدون ناظم؛ نهادهای اجتماعی چگونه به وجود آمده‌اند؟ | چگونه تمدن مدرن بدون نقشه و طراح کار می‌کند؟ | نظم خودجوش صرفاً یک تئوری اقتصادی نیست

اقتصادنیوز: اگر به جهان اطرافمان نگاه کنیم، از کلونی‌های مورچه‌ها و جنگل‌های انبوه گرفته تا ساختار خانواده و زبان مادری‌مان و حتی به وجود آمدن نهادهایی مثل پول و بازار، با نوعی از نظم مواجه می‌شویم؛ نظمی که هیچ‌کس آن را طراحی نکرده، هیچ فرمانروایی برایش قانون ننوشته و هیچ مرکز فرماندهی‌ آن را هدایت نمی‌کند، اما به شکلی شگفت‌آور، هماهنگ، پویا و کارآمد عمل می‌کند.

۱۴۰۵/۰۴/۱۶ ۰۶:۳۰

سرمایه‌ داری رفاقتی؛ فرشته مرگ اقتصاد | مقررات گذاری دولتی چگونه بازار آزاد را به مسلخ رانت و فساد می‌برد؟

اقتصادنیوز: وقتی مردم عادی فساد، رانت، اختلاف طبقاتی و ناکارآمدی را می‌بینند، به اشتباه تصور می‌کنند که مشکل از بازار و عملکرد آن است. آن‌ها به فغان می‌آیند و از دولت می‌خواهند که وارد عمل شود و با وضع قوانین بیشتر، اوضاع را کنترل کند. این بزرگ‌ترین تراژدی ماجراست؛ طلب کردن زهر به عنوان پادزهر.

۱۴۰۵/۰۴/۱۵ ۱۴:۲۰

اقتصاد به زبان ساده؛ جعبه ابزاری برای رمزگشایی از ریشه‌های توسعه و عقب‌ماندگی کشورها | بحران‌ها و روندهای اقتصادی چگونه شکل می‌گیرند؟ | سرنوشت اصلاحات اقتصادی در کشورها از آسیا تا آمریکای لاتین

اقتصادنیوز: در این مجموعه گزارش‌های «اقتصادنیوز»، تلاش شده با زبانی ساده، رویکردی تحلیلی-مقایسه‌ای و با تکیه بر شواهد تاریخی و داده‌های تجربی، به نقد دیدگاه‌ها و اندیشه‌هایی پرداخته شود که بر سیاست‌گذاری‌های اقتصادی اثرگذار هستند.

۱۴۰۵/۰۴/۱۴ ۱۷:۲۰

بانکداری دستوری و افسانه‌ هدایت نقدینگی | نرخ دستوری بهره؛ دماسنجی که شکسته است | آیا بانک‌های خصوصی مقصر تورم هستند؟

اقتصادنیوز: بانک‌های خصوصی در ایران نه در فضایی رقابتی و آزاد، بلکه تحت نظام بانکی دستوری و تحت کنترل دولت فعالیت می‌کنند. بارزترین نشانه این کنترل، تعیین دستوری نرخ بهره یا همان سود بانکی است. در یک اقتصاد سالم، نرخ بهره دماسنج اقتصاد است که بر اساس میزان عرضه و تقاضای پول و همچنین نرخ تورم تعیین می‌شود. اما در ایران، دولت سال‌هاست که نرخ بهره را به صورت مصنوعی و بسیار پایین‌تر از نرخ تورم واقعی کشور نگه داشته است.

۱۴۰۵/۰۴/۱۴ ۱۲:۴۰

از این نویسنده