۲ روایت از اختلافات ایران و آمریکا در طرح توافق | پیشنهاد «صندوق سرمایهگذاری ۳۰۰ میلیارد دلاری» برای ایران؟ | تنگه هرمز و هستهای همچنان گره اصلی است
به گزارش اقتصادنیوز، برای هفتهها، میانجیها میان ایران و ایالات متحده تلاش کردهاند تا یک توافق اولیه تنظیم کنند؛ توافقی که شاید در نهایت به جنگ پایان دهد. اما این تلاشها بارها ناکام مانده، زیرا طرفهای درگیر یکدیگر را به وقتکشی یا تحریف مفاد توافق متهم کردهاند.
نیویورک تایمز در گزارشی نوشت: اکنون مقامهای درگیر در مذاکرات میگویند پیشنویس جدیدی از یک یادداشت تفاهم در حال بررسی است که بیش از گذشته به تأیید هر دو طرف نزدیک شده، هرچند روایتهای متفاوتی درباره برخی بندهای آن وجود دارد. دونالد ترامپ هنوز آن را تأیید نکرده است.
این توافق، یک چارچوب اولیه خواهد بود که راه را برای مذاکرات اساسیتر ــ و به احتمال زیاد دشوارتر و طولانیتر، درباره آینده برنامه هستهای ایران، تحریمهای آمریکا علیه این کشور و پایان رسمی جنگ باز میکند.
افزایش فشار بر مذاکرهکنندگان
در روزهای اخیر، تبادلهای کوتاهی از آتش میان نیروهای آمریکایی و ایرانی رخ داده که فشار بر مذاکرهکنندگان را برای رسیدن به توافق افزایش داده است.
دیپلماتهای حاضر در مذاکرات گفتهاند هرچه چانهزنیها طولانیتر شود، احتمال خستگی و ناامیدی دو طرف بیشتر میشود و تبادل آتش هم ممکن است افزایش یابد؛ موضوعی که میتواند کل تلاشهای دیپلماتیک را بیش از پیش به خطر بیندازد.
در ادامه، برخی جزئیات مطرحشده در آخرین پیشنهاد، بر اساس گفتههای یک مقام ایرانی، مقامهای آمریکایی و دو دیپلمات درگیر در مذاکرات که همگی به شرط ناشناسماندن صحبت کردهاند آمده است.
پایان درگیریها؛ اما برای چه مدتی؟
احتمال دارد توافق شامل مفادی برای یک پیمان عدم تجاوز میان واشنگتن و تهران باشد.
میانجیها میگویند انتظار میرود این توافق یک مولفه منطقهای هم داشته باشد؛ چیزی که مقامهای ایرانی و یکی از دیپلماتها میگویند شامل توقف درگیریها در لبنان نیز میشود. با وجود آتشبس در لبنان، هر دو طرف بارها آن را نقض کردهاند.
با این حال، ابهامهای مهمی همچنان باقی ماندهاند. چون مذاکرات از طریق پاکستانیها و قطریها انجام شده، هرگز کاملا روشن نبوده که آیا آمریکاییها و ایرانیها بر سر نسخه یکسانی از یادداشت تفاهم کار میکنند یا نه.
دو دیپلمات مطلع از آخرین مفاد گفتند؛ توافق اولیه شامل پایان خصومتها برای یک دوره ۶۰ روزه است تا دو طرف بتوانند مذاکره کنند و امکان تمدید این دوره هم وجود دارد.
اما نسخهای که مقام ایرانی توصیف کرده میگوید؛ مفاد توافق شامل اعلام پایان جنگ در همه جبههها، از جمله لبنان، برای تمام مدت مذاکرات است. دو مقام ایرانی گفتند مفاد یادداشت تفاهم، فقط به دوره مذاکرات برای دستیابی به یک توافق گستردهتر و دائمی مربوط میشود.
تنگه هرمز همچنان یک گره اصلی است
انتظار میرود توافق اجازه دهد برای مدتی، عبور آزاد کشتیها از تنگه هرمز، آبراه حیاتی تجارت جهانی که پیش از جنگ حدود یکپنجم نفت و گاز جهان از آن عبور میکرد از سر گرفته شود.
حملات ایران عملا اندکی پس از آغاز حمله آمریکا و اسرائیل در فوریه، این تنگه را بست و اقتصاد جهانی را دچار شوک کرد. در واکنش، نیروی دریایی آمریکا محاصره دریایی بنادر و تاسیسات انرژی ایران در خلیج فارس را اعمال کرد.
طبق برداشت آمریکا از یادداشت تفاهم، یک مقام آمریکایی گفت تنگه فورا باز خواهد شد، اما محاصره آمریکا باقی میماند و بهتدریج، بسته به میزان بازگشت تردد کشتیها به سطح پیش از جنگ، کاهش مییابد. هدف این است که ایران برای مینروبی سریع تنگه تشویق شود.
دیپلماتی که در جریان چارچوب جدید قرار دارد گفت؛ ایران پذیرفته که به مدت ۳۰ روز، عبور و مرور دریایی را به سطح پیش از جنگ بازگرداند تا دو طرف بتوانند درباره توافق نهایی مذاکره کنند. با این حال، فرایند مینروبی و بازگشایی کامل تنگه ممکن است هفتهها طول بکشد. او افزود تهران و واشنگتن هنوز درباره وضعیت بعد از آن دوره اختلاف دارند.
مقام ایرانی گفت؛ توافق شامل لغو محاصره دریایی آمریکا در عرض ۳۰ روز و بازگشایی تنگه هرمز برای تمام مدت مذاکرات خواهد بود. اما یک مقام آمریکایی گفت واشنگتن هیچ جدول زمانی مشخصی برای این موضوع تعیین نکرده است.
به گفته میانجیها، مذاکرهکنندگان ایرانی همچنان بر این موضع پافشاری میکنند که ایران و عمان که بخشی از قلمرو آن در کنار تنگه قرار دارد، حق دارند درباره اعمال نوعی عوارض یا هزینه خدمات برای کشتیهای عبوری پس از آن دوره تصمیم بگیرند.
ترامپ روز چهارشنبه بار دیگر تاکید کرد؛ این آبراه بینالمللی در نهایت باید برای همه آزاد بماند و هیچ عوارض یا هزینهای دریافت نشود.
برخی مذاکرهکنندگان آمریکایی پیشنهاد دادهاند که وضعیت بلندمدت تنگه به دور دوم مذاکرات موکول شود.
یک «صندوق سرمایهگذاری» پساجنگ برای ایران
شاید شگفتانگیزترین و ظاهرا جدیدترین بخش توافق، اشاره به یک صندوق سرمایهگذاری برای ایران باشد. مقام ایرانی و یکی از دیپلماتها رقم آن را ۳۰۰ میلیارد دلار عنوان کردند، اما دیگر مقامهای درگیر در میانجیگری حاضر به تایید این رقم نشدند.
مقام ایرانی آن را یک «برنامه بازسازی» توصیف کرد که در صورت امضای توافق نهایی به ایران وعده داده خواهد شد. در مراحل اولیه مذاکرات، تهران خواستار غرامت بابت خسارات ناشی از بمبارانها شده بود؛ خساراتی که برخی مقامهای ایرانی آن را بین ۳۰۰ میلیارد تا یک تریلیون دلار برآورد کردهاند.
دو دیپلمات مطلع از پیشنویس اخیر، آن را یک «صندوق سرمایهگذاری بینالمللی» توصیف کردند که آمریکا در صورت توافق نهایی، به تسهیل آن کمک خواهد کرد. به گفته آنان، جزئیات این صندوق در طول دوره مذاکرات بیشتر بررسی میشود.
به نظر میرسد این پیشنهاد، نسخهای تازه از ایدهای باشد که پیشتر استیو ویتکاف، فرستاده خاورمیانهای ترامپ و جرد کوشنر، داماد او مطرح کرده بودند. هر دو آنها سرمایهگذار حوزه املاک هستند و برخی میانجیها گفتند آنها پیشنهاد پروژههای بزرگ ملکی در تهران و یک صندوق سرمایهگذاری را در صورت توافق مطرح کرده بودند.
مقامهای ایرانی نیز گفتهاند؛ به مذاکرهکنندگان آمریکایی پیشنهاد دادهاند شرکتهای آمریکایی، از جمله غولهای نفت و انرژی، بتوانند برای سرمایهگذاری و مشارکت اقتصادی وارد ایران شوند.
مذاکرات هستهای به آینده موکول میشود
هم مقام ایرانی و هم دو دیپلمات گفتند؛ پیشنویس توافق شامل تعهد دو طرف برای مذاکره درباره سرنوشت اورانیوم غنیشده ایران است.
به گفته آنان، این مذاکرات در مرحله دوم انجام خواهد شد و شامل تصمیمگیری درباره نحوه دفع ذخیره حدود ۹۷۰ پوند اورانیومی خواهد بود که میتواند بهسرعت تا سطح تسلیحاتی غنیسازی شود. افزون بر آن، حدود ۱۰ تن مواد هستهای با غنای پایینتر نیز وجود دارد که مذاکرهکنندگان باید درباره آن تصمیم بگیرند.
ترامپ ابتدا گفته بود این ذخایر باید به آمریکا منتقل شود، اما ایران میخواهد بخشی از اورانیوم غنیشده را تحت نظارت بازرسان بینالمللی در خاک خود رقیق کند و بخش دیگری را به کشور ثالث بفرستد. ترامپ این هفته در شبکههای اجتماعی، نشانههایی از انعطاف نشان داد و گفت رقیقسازی تحت نظارت بینالمللی یا انتقال به کشور ثالث نیز قابل قبول است. اما روز چهارشنبه گفت با انتقال آن به روسیه یا چین راحت نیست.
بر اساس نسخهای که مقام ایرانی توصیف کرده، ایران برنامه هستهای خود را تعلیق خواهد کرد و در مقابل، واشنگتن متعهد میشود در طول مذاکرات تحریمهای بیشتری اعمال نکند.
به گفته مقام ایرانی، تحریمهای فعلی آمریکا علیه ایران که عمدتا به دلیل برنامه هستهای اعمال شدهاند، در صورت دستیابی به توافق نهایی بهتدریج لغو خواهند شد.
ایران ممکن است در نهایت به میلیاردها دلار دارایی مسدودشده دسترسی پیدا کند
انتظار میرود توافق چارچوبی اجازه دهد بخشی از داراییهای بلوکهشده ایران در نهایت آزاد شود. اما آنچه روی کاغذ آمده، ممکن است دقیقاً با توافقهای شفاهی دو طرف یکی نباشد.
برآورد میشود حدود ۲۴ میلیارد دلار از پول ایران در بانکهای خارجی مسدود شده باشد و تهران اصرار دارد که بدون آزادسازی این منابع، مذاکرات معنادار آغاز نمیشود.
این موضوع برای ترامپ از نظر سیاسی حساس است، زیرا او بارها از باراک اوباما به خاطر انتقال ۱.۷ میلیارد دلار به ایران در ازای آزادی چهار آمریکایی بازداشتشده انتقاد کرده بود.
آزادسازی رقمی بسیار بیشتر از آنچه اوباما انجام داد، میتواند ترامپ را در معرض حمله مخالفان و تندروهای ضدایرانی قرار دهد. او همچنین به دستیارانش گفته هیچ توافقی را امضا نخواهد کرد که در آن ایالات متحده مستقیماً به ایران پول نقد بدهد.
به همین دلیل، تیم ترامپ در حال بررسی طرحهایی است که در آن کشورهای دیگری، از جمله قطر، پولها را در اختیار ایران قرار دهند.
بر اساس نسخه مکتوب پیشنویس، آزادسازی داراییها بهصورت تدریجی انجام خواهد شد. ایران گفته خواهان دسترسی به حدود ۲۰ میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده خود در خاورمیانه است.
