چرا همیشه عده‌ای می‌گویند «نخرید»؟

این توصیه‌ها در نگاه اول یک تحلیل اقتصادی به نظر می‌رسند، اما از منظر اقتصاد رفتاری، بیش از آنکه بر داده‌های واقعی بازار استوار باشند، می‌توانند بر انتظارات خریداران اثر بگذارند. بسیاری از مردم تصور می‌کنند فعالان بازار، معامله‌گران و سوداگران خودرو بیش از دیگران از روندهای قیمتی اطلاع دارند؛ بنابراین توصیه‌های آنان را به‌عنوان یک «سیگنال معتبر» تلقی می‌کنند، در حالی که این توصیه‌ها بیشتر با هدف تامین منافع واسطه‌هاست.

در بازار خودرو ایران بارها دیده شده است که همزمان با آغاز طرح‌های فروش خودروساز، انتظار برای کاهش قیمت‌های بازار آزاد تقویت می‌شود. نتیجه این فضای روانی، کاهش هیجانی تقاضا و تغییر رفتار بخشی از خریداران است. در چنین شرایطی، خرید برای گروهی از دلالان که نقدینگی آماده دارند، ساده‌تر می‌شود تا بتوانند خودروهای مورد نظرشان را به راحتی و با کف قیمت خریداری کرده و بعداً با قیمت‌های کذایی به بازار تحمیل کنند. به همین خاطر می‌توان گفت بخشی از سیگنال‌های «نخرید»، تلاشی برای کاهش رقابت در سمت خرید به نفع واسطه‌هاست.

این الگو منحصر به بازار خودرو نیست. در بازار ارز، طلا و حتی بورس نیز بارها مشاهده شده که شایعات و سیگنال‌های غیررسمی، گاهی بیش از متغیرهای واقعی اقتصاد بر رفتار سرمایه‌گذاران اثر گذاشته‌اند. تجربه بازار ایران نشان می‌دهد توصیه‌هایی که با عنوان «تحلیل بازار» منتشر می‌شوند، لزوماً بی‌طرفانه نیستند و برخی از آن‌ها می‌توانند در جهت تامین منافع منتشرکنندگان باشند. البته این به معنای آن نیست که هر توصیه‌ای برای نخریدن خودرو نادرست است یا هر بار بازار در مسیر افزایش قیمت قرار دارد، اما تصمیم برای خرید یا عدم خرید نباید صرفاً بر پایه موج‌های روانی و توصیه‌های غیررسمی گرفته شود. واقعیاتی مانند اقتصاد تورمی، میزان تولید و عرضه، سرمایه‌ای بودن خودرو و همچنین تقاضای بازار، شاخص‌های معتبرتری برای تصمیم‌گیری هستند.

وقتی بخشی از خریداران خرید خود را به تعویق می‌اندازند، فرصت برای معامله‌گرانی که نقدینگی آماده دارند، بیشتر می‌شود؛ به همین دلیل، انتشار سیگنال‌های «نخرید» همیشه نمی‌تواند صرفاً یک توصیه بی‌طرفانه باشد. حتی با یک جست‌وجوی ساده یا مشورت با چت‌جی‌پی‌تی هم می‌توان فهمید که بازار خودرو در میان مدت همیشه رو‌به‌بالا بوده و منفعت از آن کسی است که می‌خرد!