ضرورت بازطراحی شبکه ملی اطلاعات در شرایط بحران از نگاه قائم مقام گروه فن آوا/ انصاری: شبکه ملی اطلاعات قرار نیست جایگزین اینترنت جهانی باشد

به گزارش اقتصادنیوز، در پی افزایش اختلالات ارتباطی و حساسیت زیرساخت‌های دیجیتال در شرایط بحرانی فعلی، سیدکمال انصاری، قائم مقام گروه فن‌آوا در گفت‌وگو سیتنا، بر ضرورت بازطراحی شبکه ملی اطلاعات با رویکرد تقویت پایداری و حفظ ارتباطات حیاتی تأکید کرد. او معتقد است اقتصاد دیجیتال تنها در صورت حفظ اتصال مؤثر با جهان می‌تواند عملکرد پایدار خود را در زمان بحران ادامه دهد.

مشروح گفتگوی او را در ادامه می خوانید؛ 

تحلیل شما از وضع موجود اقتصاد دیجیتال چیست؟

وقتی اقتصاد دیجیتال آفلاین می‌شود، فقط کند نمی‌شود؛ ما را از آینده جدا می‌کند و از جریان ارزش حذف می‌شویم. اقتصاد دیجیتال برخلاف زیرساخت‌های سنتی، در مرزهای جغرافیایی تعریف نمی‌شود و بر پایه جریان آزاد داده، اتصال پایدار شبکه‌ها و تعامل مداوم با اکوسیستم جهانی فناوری شکل گرفته است. هر اختلالی که این جریان را متوقف کند، فقط یک مشکل فنی نیست؛ بلکه زنجیره تولید ارزش در اقتصاد دیجیتال را دچار گسست می‌کند.

یعنی شما معتقدید بخش زیادی از فعالیت‌های ما به اینترنت جهانی وابسته است؟

دقیقاً. بخش قابل توجهی از فعالیت‌های دیجیتال کشور، از توسعه نرم‌افزار و خدمات ابری گرفته تا تجارت آنلاین، بازارهای محتوایی و فعالیت هزاران توسعه‌دهنده و محقق، به لایه‌های مختلف اینترنت جهانی وابسته است. حتی کسب‌وکارهایی که بازارشان کاملاً داخلی است نیز در ابزارهای توسعه و سرویس‌های ابری با جهان در ارتباط‌اند. هرگونه اختلال در این اتصال، به سرعت در کل اکوسیستم اقتصادی اثر می‌گذارد.

در شرایط فعلی و با توجه به جنگ‌ها و تنش‌های اخیر، اینترنت ملی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

واقعیت این است که جنگ رمضان و تنش‌های اخیر اهمیت یک پرسش مهم را دوچندان کرده است. امروز دیگر سؤال اصلی این نیست که «اینترنت ملی خوب است یا بد». پرسش اصلی این است که آیا معماری شبکه ملی اطلاعات و زیرساخت ارتباطی کشور را طوری طراحی کرده‌ایم که در سناریوهایی مثل جنگ، تحریم، حملات سایبری یا قطع ارتباطات بین‌المللی، خدمات حیاتی کشور، به‌ویژه خدمات مالی، حتی برای چند ساعت هم متوقف نشوند؟

این مسئله کاملاً فنی نیست؛ به سیاست‌گذاری و معماری کلان اقتصاد دیجیتال مربوط است. زیرساخت دیجیتال امروز همان نقشی را در اقتصاد دارد که شبکه برق یا سیستم بانکی در گذشته داشت. اگر این زیرساخت در بحران متوقف شود، پیامد آن صرفاً یک اختلال ارتباطی نیست، بلکه اختلال در فعالیت اقتصادی است.

برخی تصور می‌کنند شبکه ملی اطلاعات قرار است جایگزین اینترنت جهانی باشد. نظر شما چیست؟

به طور کلی شبکه ملی اطلاعات قرار نیست جایگزین اینترنت جهانی باشد؛ هدف اصلی آن افزایش پایداری، امنیت و تاب‌آوری خدمات داخلی است. اگر این شبکه به عنوان جایگزین اینترنت جهانی تصور شود، از هدف اصلی خود دور می‌شود. تاب‌آوری به معنای قطع ارتباط با جهان نیست. شبکه‌ای که صرفاً داخلی باشد، شاید برخی خدمات پایه را حفظ کند، اما نمی‌تواند اقتصاد دیجیتال را در مسیر رشد و رقابت نگه دارد. اقتصاد دیجیتال ذاتاً شبکه‌ای است و ارزش آن از اتصال و تعامل شکل می‌گیرد، نه از انزوا.

هر بار که ارتباط جهانی برای مدت طولانی محدود می‌شود، اقتصاد دیجیتال وارد وضعیتی شبیه Airplane Mode می‌شود؛ ظاهراً روشن و فعال، اما جدا از جهان. در این حالت جریان ارزش متوقف نمی‌شود، اما فرسایش خاموش آغاز می‌شود و لایه‌های زیرین اکوسیستم آسیب می‌بیند. ممکن است ظاهراً همه‌چیز فعال بماند، اما به‌تدریج از نوآوری، بازارهای جهانی و زنجیره ارزش فاصله می‌گیریم.

اقتصاد دیجیتال یک اکوسیستم به‌هم‌پیوسته است. پلتفرم‌ها، APIها، مخازن کد، سرویس‌های ابری و CDNها همگی بخشی از این زیست‌بوم جهانی‌اند. هر محدودیتی که دسترسی به این لایه‌ها را مختل کند، ظرفیت تولید ارزش را کاهش می‌دهد.

شبکه ملی اطلاعات چگونه به بلوغ می‌رسد؟

برای بلوغ واقعی، شبکه ملی اطلاعات باید چهار سطح را تقویت کند:

• پایداری: دسترسی پایدار، قطعی کم، تأخیر پایین، پوشش مناسب.

• امنیت: تمرکز از دسترسی صرف به دسترسی امن تغییر کند؛ تاب‌آوری، پروتکل‌های امن و بازیابی.

• حکمرانی داده: نقطه عطف بلوغ؛ شامل تفکیک هوشمند ترافیک، چارچوب‌های تبادل داده، احراز هویت بومی و شفافیت مدیریت داده.

• ارزش‌آفرینی: تبدیل شبکه به زیست‌بوم نوآوری و اقتصاد داده.

اما ما همچنان در سطح پایداری متوقف شده‌ایم و هنوز به بلوغ کامل نرسیده‌ایم، چون اراده جهادی و واقعی برای تکمیل ساختار شبکه ملی اطلاعات شکل نگرفته است و این باعث می‌شود در هر بحران، این عدم بلوغ را به‌طور عینی تجربه کنیم . متاسفانه باید پذیرفت عدم اتصال امروز ما ریشه درهمین نبود بلوغ کامل و ضعف های امنیتی است که تصمیم گیران کلان کشور را مجبور به انتخاب سخت می کند.

برای رسیدن به این بلوغ چه اقداماتی ضروری است؟

چند نکته مهم وجود دارد:

سرعت‌بخشیدن به تکامل شبکه و تمرکز بر امنیت؛ یعنی ایجاد دسترسی امن و مسیرهای پایدار به شبکه جهانی، تا حتی در شرایط خاص هم اتصال اقتصاد دیجیتال کاملاً قطع نشود. همچنین باید ساختار دفاعی گسترده‌ای در برابر حملات و نفوذ ایجاد کرد و همانند صنعت موشکی کشور، از همت و کار جهادی الگوبرداری کرد.

تقویت معماری توزیع‌شده شبکه و رفع گلوگاه‌ها ، تا زیرساخت در برابر اختلالات مقاوم و باثبات شود.

طراحی سناریوهای مدیریت بحران برای خدمات حیاتی مثل بانکداری، پرداخت، خدمات عمومی و کسب‌وکارهای دیجیتال.

ایجاد «مرکز ملی مهاجرت زیرساخت دیجیتال»؛ یک چتر حمایتی برای کل اکوسیستم فناوری با معماری دوگانه: زیرساخت داخلی امن و آماده + زیرساخت خارجی Dual Infrastructure، تا در بحران سرویس‌ها پایدار بمانند و وابستگی خارجی کاهش یابد.

در کنار این‌ها توسعه خدمات داخلی رقابتی نیز اهمیت دارد؛ خدماتی که بخشی از وابستگی را کم کنند، بدون آن‌که ارتباط با جهان را محدود کنند.

اکنون مهم‌ترین نکته‌ای که باید مورد توجه قرار بگیرد چیست؟

مسئله اصلی یک انتخاب روشن است: شبکه ملی اطلاعات باید تقویت‌کننده اقتصاد دیجیتال باشد، نه جایگزینی برای ارتباط با جهان. اقتصاد دیجیتال با اتصال زنده است. زیرساخت داخلی می‌تواند آن را پایدارتر کند، اما نمی‌تواند جایگزین شبکه جهانی شود. بلوغ واقعی شبکه ملی اطلاعات زمانی است که بتواند دو هدف را هم‌زمان محقق کند: تاب‌آوری داخلی و اتصال مؤثر با جهان. هر سیاستی که این واقعیت را نادیده بگیرد، اقتصاد را وارد وضعیتی می‌کند که دقیق‌ترین توصیفش این است: اقتصادی که در حالت پرواز قرار گرفته؛ فعال، اما جدا از جهان.