تهدیدات جدی جنگ خاورمیانه برای بازارهای جهانی؛ از افزایش قیمت بنزین تا آسیب به زیرساخت های دیجیتال

به گزارش اقتصادنیوز، جنگ خاورمیانه که به سرعت وارد هفته دوم خود می‌شود، فشارهای اقتصادی گسترده‌ای را به تمام جهان تحمیل کرده است. مختل شدن تردد کشتی ها و نفتکش ها در تنگه هرمز و هدف قرار گرفتن بنادر مهم خلیج فارس، به طرز چشمگیری هزینه‌های سوخت و حمل‌ونقل دریایی را افزایش داده و باعث ایجاد اختلالات گسترده در تجارت جهانی شده است.

علاوه بر این، توقف فعالیت‌های هوایی و تجاری در این منطقه، بر زنجیره‌های تأمین جهانی تأثیر گذاشته و نگرانی‌هایی جدی درباره افزایش قیمت‌ها و کمبود کالاهای ضروری به‌وجود آورده است.

گسترش بحران اقتصادی فراتر از مرزهای خاورمیانه

به گزارش بلومبرگ، اقتصاد جهانی با تشدید جنگ در خاورمیانه، با فشارهای فزاینده‌ای روبرو است. تاثیرات این بحران تنها به منطقه محدود نمی‌شود و اکنون به سرعت به سایر بخش‌های اقتصادی جهان نفوذ کرده است. بنادر خلیج فارس که به‌عنوان کانون مهمی در حمل‌ونقل جهانی شناخته می‌شوند، به اهداف نظامی تبدیل شده‌اند و این مسئله به‌طور مستقیم بر جریان‌های تجاری اثر گذاشته است.

تنگه هرمز، که یک شاهرگ حیاتی برای انتقال انرژی به شمار می‌آید، عملاً بسته شده است و این موضوع باعث افزایش شدید هزینه‌های سوخت و نرخ‌های حمل‌ونقل دریایی شده است. کشتی‌ها دیگر قادر به رسیدن به مراکز بزرگ کانتینری که حجم جابجایی بیشتری از روتردام دارند، نیستند.

علاوه بر این، توقف یک هفته‌ای محموله‌های هوایی به دلیل شرایط بحرانی در منطقه، مشکلات بیشتری را در زنجیره تأمین جهانی به‌وجود آورده است که نیاز به زمان برای حل انباشتگی دارد.

پیچیدگی بحران با تشدید درگیری‌ها و تاثیرات آن بر زنجیره تأمین جهانی

درگیری بین ائتلاف ایالات متحده و اسرائیل از یک سو و ایران از سوی دیگر وارد هفته دوم خود شده است و همچنان تشدید می‌شود. این درگیری‌ها نه تنها به‌طور مستقیم بر کشورهای منطقه تأثیر می‌گذارد، بلکه سوالاتی در مورد تاثیرات آن بر قیمت‌ها و هزینه‌های جهانی مطرح می‌کند. برای شرکت‌هایی که به‌طور مستقیم با این منطقه در ارتباط هستند، خطراتی مانند کمبود قطعات حیاتی، افزایش هزینه‌ها و کاهش حاشیه سود وجود دارد.

اگر این مشکلات به سطح فروشگاه‌ها منتقل شود، فشار بیشتری بر مصرف‌کنندگان وارد خواهد شد، در زمانی که بسیاری از آنها با مشکلات روزمره اقتصادی و افزایش هزینه‌ها دست و پنجه نرم می‌کنند. به‌طور کلی، بازارهای مالی، از جمله سهام، اوراق قرضه و ارزهای امن مانند دلار آمریکا، به‌طور فزاینده‌ای نگران آثار تورمی و تهدیدات اقتصادی برای خانوارها و مشاغل هستند.

رشد نگرانی‌ها در میان کشورهای آسیب‌پذیر و تاثیرات تورمی جهانی

این بحران به‌ویژه برای کشورهای مختلف که هنوز با پیامدهای کسری بودجه دوران کرونا، زخم‌های بازار کار و رشد اقتصادی ضعیف دست و پنجه نرم می‌کنند، تاثیرات عمیق‌تری خواهد داشت.

کریستالینا جورجیوا، مدیر عامل صندوق بین‌المللی پول، روز جمعه در گفت‌وگو با تلویزیون بلومبرگ اشاره کرد که «اقتصاد جهانی به‌طور شگفت‌آوری مقاوم بوده است، اما این تاب‌آوری دوباره در حال آزمایش است و بسیاری از کشورها وارد عدم قطعیت بیشتری می‌شوند.»

وی افزود که بانک‌های مرکزی باید مراقب باشند و مقامات مالی با توجه به بدهی‌های بالای بسیاری از کشورها، در اتخاذ اقدامات حمایتی بسیار محتاطانه عمل کنند.

به گفته او، «هر شوکی که به شوک قبلی افزوده شود، جهان آن را در موقعیت دشوارتری مواجه می‌کند.»

دست‌اندازهایی برای زیرساخت‌های دیجیتال و تجارت جهانی

یکی از بخش‌های قابل توجهی که تحت تاثیر این بحران قرار گرفته است، زیرساخت‌های دیجیتال است. حملات پهپادی به سه مرکز داده آمازون در امارات متحده عربی و بحرین نمونه‌ای از آسیب‌های زیرساختی است که بر پایه‌های اقتصاد دیجیتال تاثیر گذاشته است.

در حالی که بسیاری از اقتصاددانان پیش‌بینی می‌کنند که تاثیر کلی این بحران بر تولید ناخالص داخلی جهانی، به‌طور اولیه متوسط و نامتقارن خواهد بود، اما این ارزیابی به‌طور قطع با طولانی شدن جنگ تغییر خواهد کرد.

در ایالات متحده، کریستوفر والر، عضو هیئت‌مدیره فدرال رزرو، گفت که مصرف‌کنندگان احتمالاً با افزایش قیمت بنزین، شوک قیمتی را تجربه خواهند کرد.

او این اظهارات را پیش از انتشار گزارشی از وزارت کار در روز جمعه مطرح کرد که نشان داد کارفرمایان به‌طور غیرمنتظره در ماه فوریه تعداد مشاغل را کاهش داده و نرخ بیکاری افزایش یافته است؛ نشانه‌ای از شکنندگی بازار کار.

طبق تحلیل بلومبرگ اکونومیکس، بزرگ‌ترین موانع اقتصادی جهانی از بازارهای انرژی ناشی می‌شوند، به‌طوری که حدود یک‌پنجم از کل عرضه نفت و گاز طبیعی مایع جهان از تنگه هرمز عبور می‌کند. کشورهای آسیایی مانند چین، هند، کره و ژاپن از خریداران اصلی نفت خلیج فارس هستند.

بر اساس منطقه، پیامدها ناهموار خواهد بود. نیل شیرینگ، اقتصاددان ارشد شرکت Capital Economics، می‌گوید آسیا، منطقه یورو و بریتانیا نسبت به ایالات متحده بیشتر در معرض خطر هستند. آکسفورد اکونومیکس نیز روز جمعه پیش‌بینی رشد اقتصادی بریتانیا برای سال ۲۰۲۶ را کاهش داد و اعلام کرد که درگیری ایران باعث افزایش تورم و بالا رفتن قبوض انرژی خانوارها خواهد شد.

مقامات بانک مرکزی اروپا نیز تأکید کردند که در صورت بروز هرگونه افزایش تورم، هوشیار خواهند ماند و مدیران شرکت‌هایی که در این منطقه فعالیت دارند، هنوز دکمه هشدار یا وحشت را فشار نداده‌اند.

استفان هارتونگ، مدیرعامل شرکت رابرت بوش، بزرگ‌ترین تولیدکننده قطعات خودرو در جهان، گفت: «ما جهانی را می‌بینیم که واقعاً تحت فشار است — این کاملاً واضح است.»

با این حال، این مشکلات ممکن است کوتاه‌مدت باشند و بسیاری از شرکت‌ها از زمان همه‌گیری تاب‌آوری خود را افزایش داده‌اند. هارتونگ در مصاحبه‌ای گفت: «با توجه به کاهش ظرفیت حمل‌ونقل، باید بیشتر شبیه دوران کووید عمل کنید.»

او احتمال کمبود گسترده در صنعت را کم‌اهمیت جلوه داد و افزود: «حدس می‌زنم که در بلندمدت شاهد ثبات خواهیم بود.»

کود و سیمان

دولت دونالد ترامپ در تلاش است تا فشار کمبود عرضه انرژی که به افزایش قیمت خرده‌فروشی بنزین در آمریکا منجر شده است را کاهش دهد. روز پنجشنبه، راه را برای هند هموار کرد تا به‌طور موقت خرید نفت روسیه را افزایش دهد؛ تغییری در سیاست که نشان‌دهنده نگرانی‌ها درباره پیامدهای انرژی است.

اما نگرانی‌های اقتصاد جهانی فراتر از نفت، گاز طبیعی، سوخت جت و بنزین است.

اضطراب جهانی بر بازارهای انرژی و کالاهای اساسی

بلومبرگ اکونومیکس تخمین می‌زند که تقریباً ۷ درصد از صادرات جهانی کود، نزدیک به ۶ درصد از فلزات گرانبها، ۵.۳ درصد از آلومینیوم و ۴.۴ درصد از سیمان و سایر مواد معدنی غیرفلزی از بنادر خلیج فارس صادر می‌شود و همگی در معرض خطر اختلال هستند.

جان ریندبو، مدیر عامل شرکت D/S Norden، یکی از بزرگترین شرکت‌های حمل‌ونقل مواد اولیه در جهان، این بحران را «یک رویداد مهم» می‌داند که نه تنها در خاورمیانه بلکه برای زنجیره‌های تأمین جهانی پیامدهای جدی دارد. این بحران می‌تواند تأثیرات فراوانی بر بازارهای انرژی و دیگر کالاهای اساسی داشته باشد که در نهایت برای مصرف‌کنندگان جهانی هزینه‌های اضافی به‌دنبال خواهد داشت.

یک کشتی اجاره‌ای توسط شرکت Norden که به‌تازگی غلات خود را در عربستان سعودی تخلیه کرده بود، شنبه گذشته در آستانه ترک خلیج فارس قرار داشت که یک دستور ایرانی برای بازگشت خدمه صادر شد.

جان ریندبو در مصاحبه‌ای گفت: «هرچه این درگیری بیشتر ادامه پیدا کند، نگرانی‌ها درباره پیامدهای آن برای جهان بیشتر می‌شود. ما شاهد عقب‌نشینی فعالان هستیم و ممکن است آنها به اندازه گذشته مواد خام خریداری نکنند، زیرا منتظرند ببینند اوضاع چگونه پیش می‌رود.»

حمل و نقل از طریق این منطقه به زودی با هزینه بالاتری همراه خواهد شد. شرکت آلمانی تولید لاستیک، Continental AG، روز چهارشنبه با برجسته کردن خطرات، هشدار داد که این درگیری ممکن است با افزایش هزینه‌ها و ایجاد اختلال در عملیات، بر فروش و درآمد آن تأثیر بگذارد.

کریستین کوتز، مدیرعامل شرکت، گفت: «ما هنوز در مراحل ابتدایی این وضعیت هستیم، اما جنگ هم‌اکنون عدم قطعیت بیشتری ایجاد کرده است.»

در کوتاه‌مدت، نرخ حمل و نقل هوایی در پروازهایی که از مراکز خاورمیانه عبور می‌کنند، می‌تواند دو تا سه برابر شود، به گفته نیال ون د وو، مدیر ارشد حمل و نقل هوایی در Xeneta، یک پلتفرم دیجیتال حمل و نقل مستقر در اسلو. با پارک شدن هواپیماهای باری، تا ۱۸٪ از ظرفیت جهان در این هفته از بین رفته است.

گردشگری و سفرهای تجاری نیز آسیب دیده‌اند؛ فرودگاه هیترو لندن، شلوغ‌ترین فرودگاه اروپا، از زمان شروع درگیری شاهد لغو ۳۰۰ پرواز بوده و انتظار می‌رود اختلالات بیشتری رخ دهد، به گفته توماس ولدبای، مدیرعامل فرودگاه.

او از بیان میزان هزینه روزانه این اختلال خودداری کرد و افزود: «ما هنوز در مورد مبلغ قابل توجهی صحبت نمی‌کنیم؛ اگر این وضعیت برای مدت طولانی ادامه یابد، باید آن را بررسی کنیم.»

بسیاری از موارد به از سرگیری پروازها و بازگشت ظرفیت بستگی دارد. شرکت دولتی اتحاد (Etihad) روز جمعه اعلام کرد که برنامه تجاری محدودی را بین مرکز خود در ابوظبی و تعدادی از مقاصد در اروپا، هند، ایالات متحده و خاورمیانه، از جمله ریاض، از سر خواهد گرفت.

شرکت هواپیمایی امارات نیز پس از تعلیق موقت پروازها در روز شنبه، قصد دارد فعالیت خود را از سر بگیرد. قطر ایرویز اعلام کرد که روز یکشنبه پروازهای محدودی از لندن، پاریس، مادرید، رم، فرانکفورت و بانکوک به دوحه انجام خواهد داد.

خطوط کانتینری نیز در حال تنظیم هستند، اگرچه نسبت به حرکات سریع انعطاف‌پذیری کمتری دارند و بیشتر در معرض حملات هستند. طبق گزارش Vizion، که نظارت بر زنجیره تأمین را فراهم می‌کند، رزروهای روزانه صاحبان بار که به دنبال واردات کالا به بنادر شرق هرمز هستند، طی تنها دو روز این هفته ۸۱٪ کاهش یافته است.

تقریباً ۱۰۰ کشتی کانتینری در داخل خلیج فارس وجود دارند که با وجود تعهد ترامپ برای تضمین عبور ایمن با استفاده از کاروان‌های دریایی، به دلیل خطرات امنیتی قادر به ترک آن نیستند. ده‌ها کشتی دیگر منتظر ورود به آن هستند یا به مسیرهای دیگر هدایت شده‌اند، که باعث افزایش فشار بر ظرفیت و افزایش خطر ایجاد گلوگاه در سایر نقاط می‌شود.

تغییر مسیر کشتی‌ها و بحران در حمل و نقل جهانی

غول‌های کشتیرانی جهان مانند MSC Mediterranean Shipping Co.، A.P. Moller-Maersk A/S و چند شرکت دیگر، رزرو مسیرهای خود بین آسیا و خاورمیانه و همچنین خدمات متصل‌کننده این منطقه به اروپا را به حالت تعلیق درآورده‌اند.

این اقدام باعث شده است که ازدحام نه تنها در خاورمیانه بلکه در سراسر آسیا نیز به سرعت گسترش یابد، زیرا کشتی‌ها محموله‌هایی را که برای خاورمیانه برنامه‌ریزی شده بودند، در نزدیک‌ترین بندر امن تخلیه می‌کنند.

طبق گزارش دستین اوزویگور از Xeneta، بندر Nhava Sheva، شلوغ‌ترین بندر کانتینری هند واقع در شرق بمبئی، تا جمعه با ۶۴ درصد ازدحام مواجه بود که از ۱۰ درصد در اول مارس به شدت افزایش یافته است. همچنین ازدحام در سنگاپور و کلمبو در حال افزایش است و هر دو بندر بیش از ۴۰ درصد ظرفیت خود را پر کرده‌اند.

او افزود: «برخی از بنادر ثانویه که انتظار داریم به‌عنوان قطب‌های رله مورد استفاده قرار گیرند، مانند دارالسلام، هم‌اکنون دارای حداقل ۵۰ درصد ازدحام هستند و زمان انتظار برای هر کشتی به بیش از ۵ روز افزایش یافته است.»

توقف فعالیت‌های اصلی در صنایع پتروشیمی و پالایشگاه‌های منطقه خلیج فارس، تأثیر خود را فراتر از بازارهای سوخت گذاشته و زنجیره‌های تأمین دارویی، بسته‌بندی‌های پزشکی و دیگر محصولات بهداشتی را نیز تحت تأثیر قرار داده است، به گفته نیال ون د وو.

چالش‌های لجستیک برای شرکت‌های حمل و نقل

توبیاس مایر، مدیرعامل DHL Group، در گفت‌وگو با تلویزیون بلومبرگ گفت: «قطعاً این یک وضعیت چالش‌برانگیز است.» او با اشاره به محدودیت‌های منطقه‌ای در عملیات حمل و نقل هوایی توضیح داد: «این وضعیت در روزها و هفته‌های آینده باعث ایجاد گلوگاه‌هایی خواهد شد و در بخش دریایی نیز همین‌طور – ما نیاز داریم تا چرخش جدیدی برای کشتی‌ها ایجاد کنیم.

 او افزود که DHL از ناوگان کامیون‌های خود برای «انتقال محموله‌ها به فرودگاه‌های باز» استفاده می‌کند تا جریان حمل و نقل ادامه یابد.