هشدار درباره آینده بازار کار ایران | کشاورز: خانوارها در تأمین هزینههای زندگی، با فشار جدی مواجه هستند | بخش صنعتی و تولیدی با کمبود نیروی انسانی جوان و تازه نفس روبرو خواهد شد
به گزارش اقتصادنیوز، همایش «چشمانداز اقتصاد ایران ۱۴۰۵» به همت گروه رسانهای دنیای اقتصاد امروز در تهران برگزار شد؛ نشستی که در آن جمعی از اقتصاددانان و پژوهشگران به بررسی روندهای کلان اقتصاد ایران و آینده بازار کار پرداختند.
در یکی از پنلهای این همایش، غلامرضا کشاورز، عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی شریف، با ارائه تحلیلی از وضعیت سرمایه، جمعیت و بازار کار، نسبت به کاهش ظرفیت تولید و چالشهای پیشروی رفاه اقتصادی هشدار داد.
اقتصادنیوز: مدیر سابق صندوقهای بازنشستگی کشور با اشاره به آثار انسانی و منطقهای بحرانها گفت: تجربه کشورهایی مانند سوریه، غزه و سایر مناطق درگیر بحران نشان میدهد که حتی بدون وقوع جنگ مشابه در داخل، صرف نااطمینانی میتواند به مهاجرت گسترده، افزایش فقر و کاهش شدید سرمایه اجتماعی منجر شود.
او در ابتدای سخنان خود با اشاره به نقش سرمایه و فناوری در تولید گفت: «در چارچوب مدلهای اقتصادی، برای تولید هر محصول، سرمایه و فناوری نقش تعیینکننده دارند. آنچه امروز در اقتصاد ایران مشاهده میشود، کاهش ظرفیت تولید به دلیل افت تشکیل سرمایه ثابت است.»
وی با استناد به دادههای بانک مرکزی افزود: «تشکیل سرمایه ثابت ناخالص در برخی سالها از جمله ۱۳۹۶ روندی منفی داشته و در سالهای اخیر نیز رشد آن به شدت کاهش یافته است؛ بهطوریکه بخشی از ظرفیت تولید کشور عملاً از دست رفته است.»
این عضو هیئت علمی دانشگاه شریف ادامه داد: «اگر نسبت سرمایه به تولید را در ایران با سایر کشورها مقایسه کنیم، مشاهده میشود که این نسبت در ایران بالاتر است؛ به این معنا که برای تولید هر واحد محصول، به سرمایه بیشتری نیاز داریم و این نشانهای از ناکارآمدی نسبی در ساختار تولید است.»
وی با اشاره به مقایسههای بینالمللی گفت: «در کشورهایی مانند ویتنام این نسبت حدود ۲.۵ تا ۲ است، در حالی که در ایران این شاخص در سطح بالاتری قرار دارد که نشاندهنده بهرهوری پایینتر سرمایه است.»
کشاورز سپس به موضوع جمعیت و بازار کار پرداخت و اظهار داشت: «ساختار جمعیتی ایران در حال تغییر است و سهم جمعیت جوان در حال کاهش و سهم جمعیت بالای ۶۴ سال در حال افزایش است. این روند در بلندمدت به کاهش عرضه نیروی کار منجر خواهد شد.»
وی افزود: «در چنین شرایطی، آینده بازار کار برای بخشهای صنعتی و تولیدی با چالش جدی مواجه خواهد شد، زیرا با کمبود نیروی انسانی جوان و تازهنفس روبهرو خواهیم بود.»
او با اشاره به نرخ مشارکت اقتصادی گفت: «نرخ مشارکت اقتصادی در ایران طی سالهای اخیر در محدودهای نسبتاً ثابت و پایین نوسان کرده و تغییر محسوسی در آن ایجاد نشده است.»
این استاد دانشگاه در ادامه با اشاره به سیاستهای جمعیتی کشور اظهار داشت: «برای افزایش نرخ مشارکت یا باید نرخ مشارکت اقتصادی افزایش یابد یا نرخ باروری کل رشد کند، اما هیچیک از این دو مسیر در سالهای اخیر به شکل مؤثر محقق نشده است.»
وی افزود: «بررسی سیاستهایی مانند افزایش مرخصی زایمان یا اجرای قانون جوانی جمعیت نشان میدهد که این سیاستها اثرگذاری محدودی داشتهاند و نتوانستهاند روند کاهش نرخ باروری را بهطور معنادار تغییر دهند.»
کشاورز با اشاره به محدود بودن دامنه اجرای این سیاستها گفت: «بخش قابل توجهی از این سیاستها فراگیر نبوده و تنها بخش کوچکی از جامعه هدف را پوشش دادهاند؛ در نتیجه اثر ساختاری بر روند جمعیتی نداشتهاند.»
او در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تغییر رفتار خانوارها گفت: «افزایش ریسک ازدواج، نااطمینانی اقتصادی و فشار معیشتی از جمله عواملی هستند که به کاهش تمایل به فرزندآوری و تشکیل خانواده منجر شدهاند.»
وی همچنین با اشاره به وضعیت بازار کار گفت: «در بخش رسمی بازار کار نیز با چالشهایی مانند بیکاری، اشتغال ناقص و فشار بر صندوقهای حمایتی مواجه هستیم که بخشی از بار این وضعیت به سیستمهای رفاهی منتقل شده است.»
کشاورز در پایان با اشاره به وضعیت فقر و نابرابری اظهار داشت: «شاخصهای فقر نشان میدهد بخش قابل توجهی از خانوارها در تأمین هزینههای اساسی زندگی، بهویژه خوراک، با فشار جدی مواجه هستند و این وضعیت در سالهای اخیر تشدید شده است.»
