تحریم‌ ریلی خطرناک‌تر از تحریم خودروسازان | کاکایی: بازار خودرو کشش افزایش قیمت ندارد | هزینه لجستیک ۱۰ برابر شده است

به گزارش اقتصادنیوز، بازار خودرو در شرایطی وارد مهرماه شده که همزمانی فشارهای ارزی، افت قدرت خرید و محدودیت‌های زنجیره تأمین، فضای این بازار را بیش از گذشته پیچیده کرده است.

تحریم‌های تازه آمریکا علیه برخی شرکت‌های خودرویی و مجموعه‌های مرتبط با حمل‌ونقل نیز به این معادله اضافه شده؛ با این حال، صنعت خودرو ایران سال‌هاست با محدودیت‌های خارجی مواجه است و بخش مهمی از سازوکارهای تأمین و تولید خود را با این شرایط تطبیق داده است.

در این میان، مسئله فقط به تحریم مستقیم خودروسازان محدود نمی‌شود و مسیر انتقال این فشار به هزینه تولید، تأمین قطعات، حمل‌ونقل، بازار ارز و در نهایت قیمت خودرو اهمیت دارد. از سوی دیگر، افت قدرت خرید خانوارها و کاهش تقاضای مصرفی، شرایط متفاوتی را برای بازار خودرو رقم زده است.

حالا این سؤال مطرح است که تحریم‌های جدید تا چه اندازه می‌تواند معادلات بازار خودرو را تغییر دهد؟ آیا بازار ظرفیت یک موج جدید افزایش قیمت را دارد یا محدودیت تقاضا مانع انتقال کامل این فشار به قیمت خودرو خواهد شد؟ 

عدم همکاری مستقیم خودروسازان ایرانی با خودروسازان معتبر دنیا

به همین منظور، امیرحسن کاکایی، کارشناس بازار خودرو، در گفت‌وگو با «اقتصادنیوز» درباره تحریم‌های جدید آمریکا علیه برخی خودروسازان ایرانی و آثار احتمالی آن بر بازار خودرو اظهار کرد: خودروسازی و قطعه‌سازی ایران از نخستین صنایعی بودند که در دور جدید تحریم‌ها، از حدود خرداد ۱۳۹۷، تحت فشار قرار گرفتند. بنابراین صنعت خودرو سال‌هاست با تحریم مواجه است و این موضوع جدیدی برای خودروسازان ایرانی نیست.

او با اشاره به اینکه خودروسازان ایرانی مدت‌هاست امکان همکاری مستقیم با خودروسازان معتبر خارجی را ندارند، گفت: بیش از هشت سال است که خودروسازان ما نمی‌توانند با هیچ خودروساز معتبر خارجی قرارداد مستقیم ببندند. اگر همکاری‌هایی هم وجود داشته باشد، به شکل غیرمستقیم و از طریق شرکت‌های واسطه انجام می‌شود و همه می‌دانند این واسطه‌ها چگونه فعالیت می‌کنند.

کاکایی ادامه داد: من هنوز اطلاعات دقیق و کاملی از جزئیات تحریم‌های جدید ندارم و باید دید دقیقاً چه اتفاق جدیدی افتاده است. اما با اطلاعاتی که امروز وجود دارد، بیشتر به نظر می‌رسد که این اقدام نوعی مانور تبلیغاتی باشد. البته در فهرست جدید، نام مجموعه‌های دیگری هم دیده می‌شود که ممکن است اهمیت بیشتری از خودروسازان داشته باشند.

هر بلایی قرار بود سر خودروسازی بیاید، تا الان آمده است

این کارشناس بازار خودرو با بیان اینکه صنعت خودرو ایران تقریباً همه انواع فشارهای خارجی را تجربه کرده است، افزود: ما مدت‌هاست تحریم هستیم و همه‌جور تحریمی را تجربه کرده‌ایم. برای دور زدن تحریم‌ها هم راه‌هایی پیدا کرده‌ایم. حتی در شرایطی که محاصره دریایی وجود داشته، مسیرهایی برای ادامه فعالیت ایجاد شده است.

او تاکید کرد: هر بلایی که قرار بوده سر صنعت خودروسازی ما بیاید، تا الان آمده است. از نظر خودروسازی، دیگر نمی‌دانم چه فشار بیشتری می‌توانند وارد کنند؛ مگر اینکه بخواهند مسیرهای زمینی را هم ببندند.

کاکایی گفت: حتی همسایه‌های ما هم در این شرایط به نوعی با آمریکا بازی می‌کنند. همین الان پاکستان که در بخشی از حمل‌ونقل و مسیرهای واسطه‌ای ما نقش دارد، محدودیت‌هایی ایجاد می‌کند و کار را سخت‌تر کرده است.

او ادامه داد: بنابراین از نظر من، هر فشاری که قرار بوده به صنعت خودرو وارد شود، تا حد زیادی وارد شده و از این جهت، تحریم جدید خودروسازان الزاماً به معنای یک شوک جدید به بازار خودرو نیست.

فشار داخلی بر خودروسازی از تحریم خارجی بیشتر است؟

کاکایی با اشاره به مشکلات داخلی صنعت خودرو گفت: به نظر من، بلایی که مسئولان داخلی سر صنعت خودروسازی می‌آورند، در بسیاری از موارد خیلی بیشتر از فشاری است که آمریکا می‌تواند مستقیماً به خودروسازی وارد کند.

او افزود: اگر عملکرد صنعت خودرو را در یک سال و نیم گذشته بررسی کنیم، می‌بینیم که همزمان با جنگ و افزایش تنش‌های منطقه‌ای، فشارهای بیشتری به این صنعت وارد شد. به جز ایران‌خودرو، بقیه خودروسازان با افت شدید تولید مواجه شدند.

این کارشناس بازار خودرو درباره علت این وضعیت توضیح داد: ایران‌خودرو و سایپا تا حد زیادی داخلی‌سازی کرده بودند و همین مسئله باعث شد آسیب‌پذیری آنها در برابر تحریم‌ها و تنش‌های زنجیره تأمین کمتر باشد. البته کرمان‌موتور هم داخلی‌سازی را شروع کرده بود، اما هنوز در نیمه راه بود و نتوانست به اندازه‌ای که باید، این مسیر را کامل کند.

کاکایی تاکید کرد: به همین دلیل در یک سال گذشته افت تولید در بسیاری از خودروسازان شدید بود و صنعت خودرو عملاً با فشارهای مختلفی مواجه شد.

بازار خودرو دیگر کشش افزایش قیمت ندارد

او در ادامه درباره اثر تحریم‌های جدید بر قیمت خودرو گفت: با اطلاعاتی که فعلاً داریم، این تحریم‌ها نباید اثر اضافه‌ای در کوتاه‌مدت بر بازار خودرو داشته باشند.

کاکایی ادامه داد: ممکن است این خبر از نظر روانی برای مدتی بازار را تحت تاثیر قرار دهد و مثلاً در یکی دو هفته، عده‌ای بازار را شلوغ کنند، اما واقعیت این است که بازار دیگر کشش افزایش قیمت ندارد.

او افزود: وقتی قیمت خودرو به دو یا سه میلیارد تومان رسیده، شرایط بازار اصلاً خوب نیست. مردم قدرت خرید ندارند و تقاضای واقعی کاهش پیدا کرده است. بنابراین حتی اگر بخواهند با خبر تحریم بازار را تحت فشار قرار دهند، بازار ظرفیت افزایش جدی قیمت را ندارد.

کاکایی گفت: مگر اینکه اثر روانی تحریم‌ها با یک‌سری اقدامات دیگر همراه شود و باعث افزایش بیشتر تورم شود. در آن صورت داستان فرق خواهد کرد.

تورم داخلی بیشتر از تحریم به صنعت خودرو ضربه می‌زند

این کارشناس بازار خودرو با اشاره به مشکلات اقتصادی داخلی گفت: الان تورم داخلی بیش از هر چیز دیگری به صنعت خودرو ضربه می‌زند. کمبود گاز، کمبود برق، کمبود ارز و بلاتکلیفی‌هایی که وزارت صمت و بانک مرکزی برای صنعت ایجاد کرده‌اند، هرکدام به اندازه خودشان یک مشکل بزرگ هستند.

او ادامه داد: از طرف دیگر، چون تورم در کشور بسیار بالا رفته، بازارها به‌شدت به هم ریخته‌اند و تقاضا پایین آمده است؛ به‌خصوص تقاضا برای خودروهای اقتصادی که ایران‌خودرو و سایپا تولید می‌کنند.

کاکایی تاکید کرد: در واقع بازار خودرو قفل شده است. به همین دلیل معتقدم در شرایط فعلی، تحریم جدید به تنهایی نمی‌تواند موج تازه‌ای از افزایش قیمت در بازار ایجاد کند.

قیمت خودرو از ارزش دلار جلو نمی‌زند

کاکایی درباره رابطه قیمت خودرو و نرخ ارز گفت: قیمت خودرو در بازار آزاد هیچ‌وقت نمی‌تواند بیشتر از ارزش دلار افزایش پیدا کند. در سال‌های گذشته، افزایش قیمت خودرو در بازار آزاد حتی کمتر از کاهش ارزش ریال بوده یا در نهایت با آن برابر شده است.

او افزود: الان دیگر بازار کشش این را ندارد که قیمت خودرو از این بالاتر برود؛ مگر اینکه همین تحریم‌ها از نظر روانی یا به واسطه برخی تصمیمات دیگر، باعث شوند تورم افزایش پیدا کند.

این کارشناس بازار خودرو ادامه داد: بنابراین از نظر من، با شرایط فعلی نباید انتظار داشت تحریم جدید خودروسازان به تنهایی اثر قابل‌توجهی روی قیمت خودرو بگذارد.

ای کاش مسئولان صنعت خودرو را از بلاتکلیفی خارج کنند

کاکایی در ادامه گفت: ای کاش مسئولان به جای اینکه صنعت خودرو را درگیر بلاتکلیفی کنند، تکلیف سیاست‌های صنعتی و ارزی را روشن کنند.

او افزود: برای مثال، درباره واردات خودرو تصمیمات مختلفی گرفته می‌شود. یک روز گفته می‌شود بروید از فلان مسیر استفاده کنید و واردات انجام دهید و در کنار آن، تصمیم دیگری اعلام می‌شود. همین تصمیم‌های متناقض خودشان تنش ایجاد می‌کنند.

کاکایی با اشاره به اخبار مربوط به واردات خودروهای دست‌دوم گفت: همین الان خبری دیدم که واردات خودروهای دست‌دوم را آزاد کرده‌اند و جزئیات مختلفی درباره آن مطرح شده است. اینها همان تصمیماتی هستند که از سوی مسئولان گرفته می‌شوند و می‌توانند همزمان با سایر فشارها، تنش جدیدی ایجاد کنند.

تردد خودروهای 100 هزار دلاری در خیابان های ایران

او گفت: از ابتدا هم یکی از برنامه‌هایی که آمریکا دنبال می‌کرد این بود که تولید را زمین بزند و واردات را افزایش دهد. وقتی تولید داخلی کاهش پیدا کند و واردات افزایش یابد، فشار بیشتری به بازار ارز وارد می‌شود.

کاکایی ادامه داد: این در حالی است که ما خودمان برای خودروهای اختصاصی و تولید داخل مشکل داریم، اما خودروهای ۱۰۰ هزار دلاری در خیابان‌های کشور در حال تردد هستند.

او تاکید کرد: این وضعیت ترکیبی از فشار اقتصادی و تنش اجتماعی ایجاد می‌کند. بخشی از این فشار خارجی است، اما متأسفانه بخشی از آن نیز به تصمیمات داخلی مربوط می‌شود.

این کارشناس بازار خودرو گفت: گاهی به بهانه کنترل بازار، تصمیماتی گرفته می‌شود که در نهایت زمینه را برای فشار بیشتر فراهم می‌کند. بنابراین نباید همه مشکلات بازار خودرو را به تحریم خارجی نسبت داد.

خودرو دیگر بازار مناسبی برای سرمایه‌گذاری نیست

کاکایی درباره رفتار سرمایه‌گذاران در بازار خودرو نیز اظهار کرد: در شرایط فعلی، کسی که به خودرو نیاز دارد می‌تواند برای خرید اقدام کند، اما خودرو دیگر گزینه مناسبی برای سرمایه‌گذاری نیست.

او افزود: اگر روند یک سال گذشته را بررسی کنیم، می‌بینیم که خودرو در مقایسه با طلا و برخی دارایی‌های دیگر عملکرد مناسبی برای سرمایه‌گذاری نداشته است. اختلاف بازدهی خودرو با طلا به اندازه‌ای معنی‌دار شده که خودرو در مقابل آن قرار می‌گیرد.

کاکایی ادامه داد: به همین دلیل سرمایه‌گذاران به تدریج از بازار خودرو خارج شده‌اند. البته در بعضی موارد خاص ممکن است شرایط متفاوت باشد، اما در مجموع، بازار خودرو دیگر مانند گذشته مقصد سرمایه‌گذاری نیست.

هزینه لجستیک تا ۱۰ برابر شده است

این کارشناس بازار خودرو درباره هزینه تولید و اثر تحریم‌ها بر زنجیره تأمین گفت: روندی که الان در صنعت خودرو داریم، به اندازه کافی بد است. تولید کاهش پیدا کرده و من از اوایل سال پیش‌بینی کرده بودم که در ادامه، چالش‌ها بیشتر خواهد شد، چون موجودی انبارها به تدریج خالی می‌شود.

او توضیح داد: بعد از آن، تنش‌های لجستیکی و حمل‌ونقل خودش را نشان می‌دهد. هزینه لجستیک در بعضی مسیرها تا ۱۰ برابر افزایش پیدا کرده است.

کاکایی افزود: اگر کشورهای مختلفی که در مسیر حمل‌ونقل قرار دارند بخواهند محدودیت‌های جدیدی ایجاد کنند، شرایط سخت‌تر می‌شود. برای مثال ممکن است یک کشور اعلام کند اجازه استفاده از مسیر ریلی یا قطار آن کشور وجود ندارد. این اتفاق می‌تواند زنجیره تأمین را با مشکل جدی مواجه کند.

اگر مسیرهای ریلی بسته شود، موضوع فقط خودرو نیست

کاکایی در ادامه با اشاره به اهمیت مسیرهای زمینی و ریلی گفت: اگر تحریم‌های جدید به این معنا باشد که مسیرهای زمینی که الان فعال شده‌اند هم قفل شوند، تولید خودرو به‌شدت آسیب خواهد دید.

او تاکید کرد: البته اینجا دیگر فقط درباره خودروسازی صحبت نمی‌کنیم. اگر مسیرهای ریلی کشور بسته شود، خیلی از کالاها تحت تاثیر قرار می‌گیرند. مسئله دیگر ارتباط مستقیمی با سطح تولید خودرو ندارد و به کل اقتصاد مربوط می‌شود.

کاکایی افزود: اگر راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران و مجموعه‌های مرتبط با حمل‌ونقل ریلی نیز هدف تحریم قرار گرفته باشند، این موضوع از تحریم مستقیم خودروسازان مهم‌تر است. 

او ادامه داد: در این شرایط، دیگر باید با اقتصاددان‌ها صحبت کرد، چون آثار آن بسیار گسترده‌تر از صنعت خودرو است.

کاهش صادرات و افزایش تقاضای ارز

کاکایی گفت: اگر راه‌های ریلی و حمل‌ونقل اصلی با مشکل مواجه شوند، از یک طرف صادرات کاهش پیدا می‌کند و در نتیجه عرضه دلار نیز کمتر می‌شود. از طرف دیگر، تقاضای دلار برای واردات همچنان وجود دارد و حتی ممکن است افزایش پیدا کند.

او توضیح داد: وقتی صادرات کاهش پیدا کند، عرضه ارز پایین می‌آید و از طرف دیگر، هرچه برای تأمین کالا کم بیاوریم، مجبور می‌شویم از مسیرهای مختلف واردات را انجام دهیم؛ حتی ممکن است واردات از مسیرهایی مانند کولبری یا کشورهای اطراف بیشتر شود.

کاکایی ادامه داد: در این حالت تقاضای دلار افزایش پیدا می‌کند، در حالی که تولید و عرضه دلار کم شده است. طبیعتاً چنین شرایطی می‌تواند روی قیمت ارز اثر بگذارد.

اثر تحریم راه‌آهن می‌تواند مهم‌تر از تحریم خودروسازان باشد

این کارشناس بازار خودرو تاکید کرد: بنابراین اگر بخواهم فقط درباره تحریم خودروسازان صحبت کنم، با توجه به اینکه خودروسازی ایران سال‌هاست تحریم است و سازوکارهای دور زدن تحریم را هم ایجاد کرده، فعلاً اثر جدید و قابل‌توجهی برای آن نمی‌بینم.

او افزود: اما اگر در کنار خودروسازان، راه‌آهن و مسیرهای اصلی حمل‌ونقل نیز هدف تحریم قرار گرفته باشند، این اتفاق بسیار مهم‌تر است. چون دیگر فقط خودرو مطرح نیست و صادرات، واردات، تأمین مواد اولیه، حمل کالا و بازار ارز هم تحت تاثیر قرار می‌گیرند.

کاکایی در پایان گفت: اگر مسیرهای ریلی بسته شوند، فشار اقتصادی بسیار گسترده‌تر خواهد شد. در حال حاضر مسیرهای زمینی اهمیت زیادی دارند و اگر جاده‌ها نیز با مشکل مواجه شوند، فشار بسیار بیشتری به اقتصاد وارد می‌شود. بنابراین باید میان اثر مستقیم تحریم خودروسازان و پیامدهای احتمالی تحریم زیرساخت‌های حمل‌ونقل تفاوت قائل شد.