بازار کار ایران در کما | ترکش های سال 1404 بر اشتغال | شاغلانی که قید کار در بخش کشاورزی و صنعت را زدند | هجوم نیروی کار به بخش خدمات

به گزارش اقتصادنیوز، سپیده صابری، در ویژه نامه نوروزی هفته نامه تجارت فردا نوشت:

سال ۱۴۰۴ دوره پرتلاطمی برای بازار کار نابسامان ایران بود. دو جنگ و قطعی‌های اینترنت متوالی به مشاغل بسیاری، به‌ویژه کسب‌وکارهای کوچک آسیب شدیدی وارد کرد. بازار کاری که پیش از آن با مشکلاتی مانند نااطمینانی، تحریم، محدودیت تجارت و تورم تولیدکننده بالا دست‌وپنجه نرم می‌کرد. بسیاری از کسب‌وکارها سوددهی کافی ندارند و برای پرداخت دستمزد و هزینه‌های جاری خود به تسهیلات بانکی وابسته هستند. مشکلی که می‌تواند به افزایش نرخ نقدینگی، چاپ پول و تورم دامن بزند. حال، بیش از پیش به تعداد افرادی که از پیدا کردن شغل و دستمزد ناامید شده‌اند اضافه می‌شود. همه اینها در حالی است که هزینه‌های معیشت به‌طور روزمره در حال افزایش هستند و اشتغال پایدار و دستمزد کافی نیاز اصلی هر خانوار است. عدم دسترسی به چنین حداقل‌هایی در جامعه، به چرخه معیوب آسیب‌پذیری اقتصاد کلان دامن می‌زند و وضعیت را برای همگان بدتر می‌کند.

طبق آخرین گزارش بازار کار مرکز آمار، در پاییز ۱۴۰۴ جمعیت حاضر در سن کار، یعنی افراد ۱۵ساله و بیشتر، بیش از ۶۶ میلیون نفر بوده‌اند. اما تنها ۴۰ درصد از این افراد جزو جمعیت فعال بودند. شاخص جمعیت فعال نشان‌دهنده پویایی و تحرک بازار است که این شاخص نسبت به پاییز ۱۴۰۳ کاهش یافته است. از طرفی، جمعیت فعال زنان در پاییز و تابستان امسال با کاهش‌های قابل‌توجهی روبه‌رو بوده. به‌طوری‌که، در هر دو فصل حداقل ۲۰۰ هزار نفر از جمعیت فعال زنان خارج شده‌اند. همچنین، جمعیت فعال به دو گروه شاغل و بیکار تقسیم می‌شود. نسبت اشتغال در پاییز ۱۴۰۴ به 5/37 درصد رسید که نسبت به پاییز گذشته کاهش یافته است. در کنار آن تعداد شاغلان کشور نیز حدود ۱۲۷ هزار نفر کم شده، روندی که از تابستان جاری و پس از جنگ ۱۲روزه ادامه‌دار بود. وضعیت کاهش شاغلان چه‌بسا برای زنان بدتر بوده، به‌طوری‌که با حدود ۲۸۸ هزار نفر کاهش روبه‌رو بوده است.

یکی از اصلی‌ترین شاخص‌های بازار کار «نرخ بیکاری» است. این نرخ نشان می‌دهد چند درصد از جمعیت فعال به دنبال کار هستند، ولی شغلی پیدا نمی‌کنند. نرخ بیکاری در پاییز امسال به 8/7 درصد رسیده که سیری صعودی داشته است. این یعنی از هر ۱۰۰نفری که در جمعیت فعال حضور دارند، حدود هشت نفر در جست‌وجوی کار هستند. در مجموع، کاهش نرخ مشارکت اقتصادی و نسبت اشتغال و افزایش نرخ بیکاری نشان‌دهنده وخامت تصویر کلی بازار کار کشور است.

هجوم نیروی کار به بخش خدمات

اقتصاد کشور به سه بخش کشاورزی، صنعت و خدمات تقسیم می‌شود که ۲۴ میلیون و ۸۵۶ هزار شاغل حاضر در کشور را در خود جای می‌دهد. سهم از اشتغال هر یک از این بخش‌ها می‌تواند نشان‌دهنده وضعیت اقتصادی آنها باشد. سهم از اشتغال بخش کشاورزی در تابستان و پاییز امسال نسبت به دوره مشابه گذشته با کاهش روبه‌رو بوده و به 6/13 درصد رسیده است. علاوه بر این، در چند سال اخیر تولید ارزش افزوده و رشد اقتصاد بخش کشاورزی نیز رو‌به افول بوده است. علت اصلی آن نیز به خشکسالی، کمبود آب و تغییرات اقلیمی در کشور برمی‌گردد.

از طرفی، مشاغل بخش کشاورزی عمدتاً در زمره مشاغل سنتی قرار می‌گیرند و نسل جوان مایل به ورود به این بخش نیست. به همین دلیل مهم است تا سیاست‌گذاران درصدد آن باشند که کشت و تولید در بخش کشاورزی را با استفاده از فناوری‌های جدید و متناسب با اقلیم کشور انجام دهند. همین مسئله نیازمند نیروهای تخصصی است که می‌تواند برای ایجاد اشتغال در این بخش مفید باشد.

بخش صنعت نیز از ابتدای سال ۱۴۰۴ با کاهش سهم از اشتغال روبه‌رو بوده است. این بخش به تجارت و واردات مواد اولیه وابسته است و از طرفی تولیدات این بخش در فصول سرما و گرما به دلیل ناترازی انرژی با مشکل مواجه شد. همه این مسائل می‌تواند به خروج نیروی کار از این بخش‌ها منجر شده و وارد بخش خدمات شود. بزرگ‌ترین بخش اقتصاد کشور بخش خدمات است که بیش از نیمی از شاغلان کشور معادل ۱۳ میلیون و ۲۱۸ هزار نفر، در این بخش مشغول هستند.

هجوم شاغلان کشور به تنها یک بخش اقتصادی اخطاری است که سیاست‌گذاران باید به آن توجه کرده و زیرساخت ایجاد اشتغال در سایر بخش‌ها را نیز مهیا کنند.

مشروح کامل این گزارش را می‌توانید در ویژه نامه نوروزی هفته نامه تجارت فردا بخوانید.