نسلِ بیاسکناس | چرا رمزارزها برای نسل Z اهمیت دارند؟ | نسل زد، در اقتصاد پروژهای، فریلنسری و جهانی فعالیت میکند
به گزارش اقتصادنیوز، شمارش معکوس برای افول پولهای کاغذی و نظامهای بانکی سنتی، سالهاست آغاز شده است. همانگونه که گذار از سکه و اسکناس به کارتهای بانکی برای نسلهای پیشین، تجربهای شگفتانگیز و گاهی ناآشنا بود، امروز نسل Z -و حتی والدین آنها- ناگزیرند با شکلی از پول کنار بیایند که نه لمسپذیر است، نه الزاماً وابسته به دولتها و نه محدود به مرزهای جغرافیایی. پولی که بیش از آنکه در گاوصندوق یا حساب بانکی معنا پیدا کند، در قالب کد و شبکه تعریف میشود.
بنا بر گزارش مولود پاکروان در هفته نامه تجارت فردا، از دهه ۱۹۸۰ که ایده اولیه رمزنگاری پول و سیستمهای پرداخت غیرمتمرکز مطرح شد، تا سال ۲۰۰۸ که ساتوشی ناکاموتو در وایتپِیپر بیت کوین از «سیستم پول الکترونیکی همتابههمتا» سخن گفت و تا امروز که هزاران دارایی دیجیتال با کاربردهای متنوع وارد اقتصاد جهانی شدهاند، مفهوم پول سنتی با چالشی بنیادین روبهرو شده است. این تحول دیگر محدود به اهل فن یا سرمایهگذاران ریسکپذیر نیست، بلکه به بخشی از زیست اقتصادی نسل جدید تبدیل شده است.
اقتصادنیوز: با گذشت ۱۷ سال از تولد بیتکوین، رمزارزها از پدیدهای پرمناقشه به بازیگری تاثیرگذار در نظم مالی جهان تبدیل شدهاند.
نسل زد، برخلاف نسلهایی که با قلک، حساب پسانداز و شعب بانکی با مفهوم پول آشنا شدند، در جهانی رشد کرده که بیاطلاعی از فناوریهای مالی نوین میتواند بهطور مستقیم، آینده اقتصادی فرد را تهدید کند. در چنین شرایطی، رمزارزها نه صرفاً یک ابزار سرمایهگذاری، بلکه شکلی از سواد مالی نوین هستند؛ دانشی که برای زیستن در اقتصاد قرن بیستویکم لازم و حتی حیاتی است. نسل زد اما، چرا به رمزارزها تمایل پیدا کرده و چرا آگاهی از سازوکارهای این دنیای جدید، برایش اهمیت ویژهای دارد؟
ثروت به سبک Z
نسل هزاره و بهطور ویژه نسل زد، وارد اقتصادی شدهاند که بسیاری از مسیرهای کلاسیک ثروتسازی در آن، کارایی گذشته را ندارند. خرید مسکن برای بخش بزرگی از جوانان به آرزویی دوردست تبدیل شده، رشد دستمزدها با افزایش قیمت داراییها همگام نبوده و بازارهای مالی، بیش از پیش تحت سلطه نهادهای بزرگ و سرمایههای کلان قرار گرفتهاند. و مهمتر از همه، تورم، بهمثابه پدیدهای جهانی، قدرت خرید را فرسایش داده و امنیت مالی بلندمدت را به مسئلهای پیچیده بدل کرده است.
درنهایت، کاهش مداوم قدرت خرید، بهویژه در کشورهایی با سیاستهای پولی ناپایدار، جوانان را به سمت داراییهایی سوق داده که مستقل از دولتها و بانکهای مرکزی عمل میکنند. این البته، به معنای فاصلهگیری نسل زد از سرمایهگذاری نیست، بلکه زمینه را برای تغییر رویکرد آنها فراهم کرده است. جوانان امروز با «کارتهایی» متفاوت وارد بازی شدهاند و بهجای پیروی صرف از الگوهای نسلهای قبل، بهدنبال ابزارهایی میگردند که با واقعیت زندگی دیجیتال آنها همخوان باشد.
در این میان، دو حوزه توجه ویژه نسل زد را به خود جلب کرده است: رمزارزها و داراییهای دیجیتال کلکسیونی. در نگاه نخست، این دو حوزه ممکن است نامرتبط به نظر برسند، اما وجه اشتراک مهمی دارند؛ کمیابی، مالکیت مستقیم، معنا و هویت فرهنگی. نسل زد ارزش را صرفاً در بازده مالی کوتاهمدت نمیبیند، بلکه در کنترل، شفافیت و احساس مشارکت جستوجو میکند و داراییهای دیجیتال این امکان را برایش فراهم آورده که بدون واسطه و با شفافیت، مالک دارایی خود باشد؛ نه صرفاً دارنده عددی در سیستم بانکی.
البته، گرایش فزاینده جوانان به رمزارزها را نمیتوان صرفاً با انگیزه سودآوری یا هیجان بازار توضیح داد. این پدیده، ریشه در تحولات عمیق فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی دارد که زیستجهان نسلهای جدید را شکل داده است. رمزارزها در این چهارچوب؛ نهفقط یک دارایی مالی، بلکه بازتابی از ارزشها، دغدغهها و شیوههای جدید معنابخشی به پول و مالکیت هستند.
در میان دلایل فرهنگی گرایش نسل جوان به دارایی دیجیتال، مهمترین دلیل همان چیزی است که سبب شده این نسل را «بومیان دیجیتال» بنامند. نسل زد در بستر اینترنت، شبکههای اجتماعی و پرداختهای دیجیتال رشد کرده است. خرید آنلاین، کیف پولهای موبایلی و خدمات مالی مبتنی بر اپلیکیشن، برای آنها امری بدیهی است. در چنین فضایی، درک مفاهیمی مانند کیف پول غیرامانی، کلید خصوصی یا تراکنش بلاکچینی، نه یک جهش ذهنی بزرگ، بلکه امتداد طبیعی تجربه دیجیتال روزمره است. علاوه بر این همه، در فرهنگ جوانان امروز، نوعی حساسیت نسبت به تمرکز قدرت -چه سیاسی، چه اقتصادی و چه رسانهای- وجود دارد. رمزارزها با روایت غیرمتمرکز بودن، حذف واسطهها و «بینیازی از اعتماد به نهاد مرکزی»، با این ذهنیت همراستا هستند و جذابیت فرهنگی پیدا کردهاند.
از سوی دیگر، نسل جوان امروز هویت خود را تا حد زیادی در فضای دیجیتال شکل میدهد. شبکههای اجتماعی، بازیهای آنلاین، اقتصاد سازندگان محتوا و متاورسها، مرز میان دنیای واقعی و دیجیتال را کمرنگ کردهاند. در چنین فرهنگی، مالکیت دیجیتال دیگر مفهومی انتزاعی نیست. رمزارزها و NFTها به جوانان این امکان را میدهند که دارایی، هویت و حتی اعتبار اجتماعی خود را در فضای دیجیتال تعریف کنند. و درنهایت، داستانهایی مانند ساتوشی ناکاموتوی ناشناس، رشد انفجاری بیتکوین یا پروژههایی که از دل جوامع آنلاین متولد شدهاند، به رمزارزها بعدی اسطورهای بخشیده است. این روایتها برای نسل جوان، که به داستان و معنا اهمیت میدهد، نقش مهمی در جذب فرهنگی ایفا میکنند.
رمزارزها و اکوسیستم اقتصادی نسل زد
اگر بهدنبال دیگر دلایل اقتصادی جذابیت صنعت کریپتو برای جوانان هستید، بد نیست به خاطر بیاورید بحران مالی سال ۲۰۰۸، همهگیری کرونا، افزایش بدهی دولتها و سیاستهای پولی انبساطی، چه تصویر شکنندهای از نظام مالی سنتی ارائه کردند. بسیاری از جوانان، دیدند -یا خواندند- که تصمیمات نهادهای دولتی چگونه میتواند آینده اقتصادی میلیونها نفر را تحت تاثیر قرار دهد. رمزارزها، بهویژه بیتکوین، پاسخی فناورانه به همین بیاعتمادی هستند؛ شبکهای که بدون نیاز به اعتماد به یک نهاد مرکزی کار میکند. این نسل علاوه بر استقلال، برای شفافیت ارزش قائل است. بلاکچین با دفترکل عمومی و تغییرناپذیر خود، امکان بررسی و راستیآزمایی تراکنشها را فراهم میکند. ویژگی که در تضاد با پیچیدگی و عدم شفافیت نظام مالی سنتی قرار دارد.
اقتصاد پروژهای و فریلنسری را نیز در تسریع این گرایش نمیتوان بیتاثیر دانست. نسل زد، بیش از گذشته در اقتصاد پروژهای، فریلنسری و جهانی فعالیت میکند. دریافت دستمزد بینالمللی، انتقال سریع پول و دور زدن هزینههای بالای بانکی، رمزارزها را به ابزاری کاربردی برای این سبک کاری تبدیل کرده است.
از سوی دیگر، برخلاف بازارهای سنتی که اغلب به نفع سرمایهگذاران بزرگ طراحی شدهاند، اکوسیستم کریپتو به جوانان این احساس را میدهد که میتوانند از مراحل اولیه یک نوآوری مالی، در آن مشارکت کنند؛ چه از طریق سرمایهگذاری و چه توسعه فنی. برای بسیاری از جوانان، استفاده از رمزارزها نشانهای از پیشرو بودن، آشنایی با فناوریهای نو و فاصله گرفتن از الگوهای کهنه است. همانگونه که نسلهای پیشین با رایانه شخصی یا اینترنت، هویت تکنولوژیک خود را تعریف میکردند، نسل زد نیز با بلاکچین و کریپتو چنین میکند.
نقطه عطف کریپتو
در دو سال گذشته صنعت کریپتو به نقطه عطف خود رسیده است، چرا که پیشرفتهای سیاستگذاری و نظارت جهانی، راه را برای آیندهای هموار کرده که در آن، داراییهای دیجیتال بهطور کامل، در سیستم مالی ادغام میشوند. در این برهه حساس، درک نگرشهای نسل زد در ساخت محصولات کریپتویی فراگیر و نوآورانه، برای دهههای آینده کلیدی است. این نسل که بهطور گسترده آگاهترین و آیندهنگرترین نسل شناخته میشوند، نقشی محوری در شکلدهی به پذیرش، تنظیم مقررات و موفقیت بلندمدت کریپتو ایفا خواهند کرد.
تیم جمینای، سال گذشته نتایج پژوهشی را منتشر کرد که با نظرسنجی از شش هزار بزرگسال (مالکان و غیرمالکان ارزهای دیجیتال) در سراسر ایالاتمتحده، بریتانیا، فرانسه، سنگاپور و ترکیه انجام شده بود.1 این گزارش تاکید میکرد که بزرگسالان نسل Z (۱۸ تا ۲۹ سال)، بهمثابه نسلی که بیشترین تعامل را با این صنعت مالی جدید دارند و نسبت به آن خوشبین هستند، متمایزند. نتایج پیماش تیم جمینای نشان داد در سطح جهانی، ۵۱ درصد از نسل زد، قبلاً مالک کریپتو بودهاند یا در حال حاضر مالک آن هستند؛ بسیار بالاتر از نرخ ۳۵درصدی مالکیت کریپتو در کل جمعیت.
نرخ مالکیت نسل زد نشاندهنده ادغام عمیقتر داراییهای دیجیتال در سبد سرمایهگذاری آنهاست که احتمالاً در بحبوحه بازار صعودی فعلی ادامه خواهد یافت. در ایالاتمتحده، از هر سه نفر (۳۳ درصد) از پاسخدهندگان نسل زد، یک نفر گفت که با اختصاص حداقل پنج درصد از سبد سرمایهگذاری خود به ارزهای دیجیتال موافق است، درحالیکه در کل جمعیت ایالاتمتحده، 21 درصد موافق این کار بودهاند. تقریباً ۳۰ درصد از نسل زد، سرمایهگذاری را در دوران دانشگاه شروع میکنند -بسیار زودتر از نسل هزاره یا نسل بومر- و حدود دوسوم، سبد سرمایهگذاری خود را ماهانه تنظیم میکنند. مجموع این رفتارها نشان میدهد که رمزارز برای نسل زد صرفاً یک دارایی پرنوسان نیست، بلکه بخشی از اکوسیستم مالی آینده است؛ اکوسیستمی که آنها میخواهند در شکلدهیاش نقش داشته باشند.
فراتر از بیتکوین
برای بسیاری از بازیگران کریپتو، بیتکوین با عرضه محدود ۲۱ میلیونواحدی، نقش «طلای دیجیتال» را ایفا میکند. هرچند نوسانات کوتاهمدت آن انکارناپذیر است، اما منطق کمیابی قابلپیشبینی، آن را در تقابل با ارزهای فیات قرار میدهد که امکان چاپ نامحدود دارند. از سوی دیگر، بیتکوین در سالهای اولیه رشدهای چشمگیری داشته و داستان این موفقیتهای سریع، برای جوانانی که بهدنبال بهبود وضعیت مالی هستند بسیار جذاب است، حتی اگر ریسک بالایی داشته باشد.
نکته دیگر آنکه، نسل Z یکی از همدلترین نسلهاست؛ نسلی که بیشترین دغدغه را برای برابری و عدالت اجتماعی دارد. بیتکوین، برخلاف سیستم بانکی، دسترسی برابر را برای همه فراهم میکند. برخلاف حسابهای بانکی، بیتکوین را نمیتوان صرفاً به این دلیل که ممکن است دیدگاههایتان با دیدگاههای دولت در تضاد است، مسدود کرد.
اگرچه بیتکوین همچنان نماد اصلی رمزارزهاست، اما دنیای کریپتو به آن محدود نمیشود. پس از اتریوم و آلتکوینهای خاص، با رشد بلاکچینهای اجتماعی، رمزارزهایی مثل انیمهکوین یا توکنهایی که به جوامع خاص (گیمینگ، انیمه و فاندومها) تعلق دارند، در میان نسل زد محبوب شدهاند، چون با علایق فرهنگیشان هماهنگاند. برای این نسل، مفاهیمی مانند دیفای (DeFi)، وب ۳ و قراردادهای هوشمند نیز اهمیت فزایندهای پیدا کردهاند. دیفای با حذف واسطههای مالی، امکان وامدهی، پسانداز و معامله را بدون بانکها فراهم میکند. وب ۳ نیز وعده اینترنتی را میدهد که در آن کاربران مالک دادهها و هویت دیجیتال خود هستند. این ایدهها با ارزشهای زومرها -استقلال، مالکیت و کنترل- همراستا هستند.
ریسک ناآگاهی
با وجود تمام مزایا، نادیده گرفتن ریسکهای بازار رمزارزها خطایی جدی است. نوسان شدید قیمت، پروژههای بیپشتوانه، کلاهبرداریها و ضعف سواد مالی میتواند پیامدهای سنگینی داشته باشد. اهمیت رمزارزها برای نسل Z، دقیقاً در همین نقطه دوگانه معنا پیدا میکند؛ فرصت بزرگ، اما تنها برای افراد آگاه. درواقع، پشت جذابیت ظاهری، مجموعهای از ریسکها و خطرات جدی نهفته است که میتواند پیامدهای اقتصادی و حتی روانی قابلتوجهی برای جوانان به همراه داشته باشد.
نخستین و مهمترین خطر، نوسانات شدید قیمتی در بازار رمزارزهاست. برخلاف بازارهای مالی سنتی، قیمت ارزهای دیجیتال میتواند در مدتزمانی کوتاه دچار افت یا جهشهای سنگین شود. نسل زد که اغلب تجربه کافی در مدیریت ریسک و سرمایهگذاری بلندمدت ندارد، ممکن است تحت تاثیر هیجانات شبکههای اجتماعی تصمیمهای عجولانه بگیرد و با زیانهای قابلتوجه روبهرو شود. ریسک دوم، نبود چهارچوبهای نظارتی شفاف و پایدار است. در بسیاری از کشورها قوانین مرتبط با رمزارزها یا هنوز تدوین نشدهاند یا بهطور مداوم تغییر میکنند. این خلأ قانونی زمینه را برای کلاهبرداری، پروژههای جعلی و سوءاستفاده از سرمایهگذاران خرد فراهم میکند. نسل زد که بخش زیادی از اطلاعات خود را از منابع غیررسمی دریافت میکند، بیش از دیگران در معرض این تهدید قرار دارد.
خطر بعدی به امنیت فنی و دیجیتال بازمیگردد. هک شدن صرافیها، سرقت کلیدهای خصوصی و حملات فیشینگ از جمله تهدیدهای رایج در این بازار هستند. برای نسلی که داراییهایش را کاملاً دیجیتال نگه میدارد، از دست رفتن سرمایه میتواند ناگهانی و غیرقابل بازگشت باشد؛ مسئلهای که در نظام بانکی سنتی کمتر رخ میدهد. از منظر اجتماعی و روانی نیز بازار رمزارزها بیخطر نیست. فشار برای جا نماندن از موج سود یا همان ترس از دست دادن فرصت (FOMO) میتواند اضطراب، استرس و رفتارهای اعتیادگونه ایجاد کند. بسیاری از جوانان زمان و انرژی زیادی را صرف رصد لحظهای قیمتها میکنند، بیآنکه استراتژی مشخصی داشته باشند.
خطر بزرگتر، در تصور نادرست از رمزارزها بهعنوان راهی سریع و تضمینشده برای ثروتمند شدن نهفته است. چنین نگاهی میتواند نسل Z را از مهارتآموزی، پسانداز و برنامهریزی مالی بلندمدت دور کند. بازار رمزارزها اگرچه فرصتهایی واقعی دارد، اما بدون آگاهی، آموزش و نگاه تحلیلی، میتواند به یکی از پرریسکترین انتخابهای مالی برای این نسل تبدیل شود. یادگیری مفاهیمی مانند مدیریت ریسک، امنیت دیجیتال، تفاوت سرمایهگذاری و سفتهبازی، و تحلیل کاربرد واقعی پروژهها، شرط لازم برای حضور مسئولانه در این فضاست.
درنهایت میتوان گفت رمزارزها برای نسل زد پاسخی به شرایط اقتصادی، اجتماعی و فناورانه عصر حاضر هستند. امکان پوشش بالقوه در برابر تورم، دسترسی جهانی و بدون تبعیض به خدمات مالی، مالکیت مستقیم داراییها، مشارکت در نوآوریهای آینده نظام مالی، و افزایش سواد مالی و استقلال اقتصادی بخشی از دلایلی هستند که این نسل را به دنیای پولی که شبیه پول نیست هدایت میکنند. نسل بیاسکناس، نسلی است که پول را نه در جیب، بلکه در کد، شبکه و اعتماد توزیعشده تعریف میکند. آشنایی با رمزارزها برای این نسل به معنای نفی کامل نظامهای قدیمی نیست، بلکه به معنای درک گزینههای جدید و انتخاب آگاهانه در جهانی پیچیده است. آینده مالی بیش از هر زمان دیگری به دانش گره خورده است؛ و رمزارزها یکی از زبانهای اصلی این آینده هستند.
پینوشت:
1- Gemini, Gemini2024 Global State of Crypto
2- نسل بیاسکناس، نسلی است که پول را نه در جیب، بلکه در کد، شبکه و اعتماد توزیعشده تعریف میکند. آشنایی با رمزارزها برای این نسل به معنای نفی کامل نظامهای قدیمی نیست، بلکه به معنای درک گزینههای جدید و انتخاب آگاهانه در جهانی پیچیده است. آینده مالی بیش از هر زمان دیگری به دانش گره خورده است؛ و رمزارزها یکی از زبانهای اصلی این آینده هستند.
ارسال نظر