برنده جایزه نوبل اقتصاد درباره بازار کلیه ایران چه میگوید؟ | بازار کلیه در ایران بدون پشتوانه فقهی امکان شکلگیری نداشت
به گزارش اقتصادنیوز، انتشار تازهترین کتاب الوین راث با عنوان اقتصاد اخلاقی که با استقبال و تحسین گسترده اندیشمندان جهان روبهرو شده، برای آکادمیسینهای ایرانی نیز اهمیت بسیاری دارد.
چرا کتاب اقتصاد اخلاقی برای ما مهم است؟
در همین رابطه، محمد طاهری، سردبیر هفته نامه تجارت فردا در سرمقاله این شماره نوشته است؛
انتشار کتاب تازه الوین راث با نام «اقتصاد اخلاقی» که در مدت زمانی کوتاه تحسین بسیاری از اقتصاددانان برجسته جهان را برانگیخته، برای آکادمیسینهای ایرانی نیز خبر جذابی است. نهفقط به این دلیل که نویسنده آن یکی از مهمترین اقتصاددانان معاصر و برنده جایزه نوبل اقتصاد در سال ۲۰۱۲ است، بلکه از آن جهت که بخش مهمی از این کتاب بر پایه پژوهشهای اقتصاددانان، پزشکان و پژوهشگران ایرانی نوشته شده است.
الوین راث در کتاب جدید خود به موضوعاتی مانند خریدوفروش اعضای بدن ازجمله کلیه و خون، تنفروشی، مرگ خودخواسته، الکل، مواد مخدر و دیگر بازارهای اخلاقاً مناقشهبرانگیز میپردازد و میکوشد صورتمسئله را بدون داوری شتابزده و با شفافیت توضیح دهد. به باور او دانستن درباره این بازارها از این جهت مهم است که شاید بتوان با آزمونوخطا و تجربههای متفاوت، برای این بازارها نوعی مقرراتگذاری طراحی کرد که در هر جامعه، پاسخی کمهزینهتر و انسانیتر به همراه داشته باشد.
نکته جالب آن است که راث در این کتاب بارها به تجربه ایران، فتوای مراجع تقلید و پژوهشهای اقتصاددانان و پزشکان ایرانی استناد میکند. او توضیح میدهد که بازار کلیه در ایران بدون پشتوانه فقهی امکان شکلگیری نداشت. یکی از مراجعی که برنده جایزه نوبل اقتصاد در کتاب خود به ایشان اشاره میکند، آیتالله مکارم شیرازی است. راث مینویسد: «فتوای آیتالله مکارم شیرازی ظریف و نکتهسنجانه است.» سپس توضیح میدهد که طبق این فتوا، «پول نباید بهای خود کلیه تلقی شود، بلکه در ازای اجازه برداشت عضو پرداخت میشود». این تمایز برای راث اهمیت زیادی دارد، چون نشان میدهد که فقه شیعه کوشیده میان فروش عضو بدن و اجازه برای پیوند عضو تفاوت قائل شود. راث همچنین به فتوای آیتالله فاضل لنکرانی اشاره میکند که بر اساس آن، دریافت عضو از فرد زنده از نظر فقهی کماشکالتر از خرید عضو از فرد متوفی است. بااینحال، اگر اهدای عضو موجب خطر مرگ یا عوارض شدید برای دهنده شود، جایز نخواهد بود.
یکی از مهمترین ارجاعات کتاب، مقاله مشترک احد جعفریقدس و شکوفه ساوج است. دو متخصص بیماریهای کلیه که «مدل ایرانی خریدوفروش کلیه» را توضیح دادهاند.
او همچنین به مقاله میترا مهدویمژده ارجاع میدهد که تجربه ایران را از منظر پزشکی و سیاستگذاری عمومی بررسی کرده است. ارجاع دیگر کتاب به پایاننامه دکترای الهام میرعشقی است. پژوهشی انسانشناسانه درباره تجربه فروشندگان کلیه، مذاکرات مالی و فضای اجتماعی بازار کلیه در ایران. اما یکی دیگر از مهمترین ارجاعات کتاب، مقاله مشترک محمد اکبرپور، سیدفرشاد فاطمی و نگار مطوریان است.
پژوهشی که راث چند صفحه از کتاب خود را به توضیح آن اختصاص داده است. راث بر اساس یافتههای این مقاله توضیح میدهد که فروشندگان کلیه معمولاً فقیرتر از خریداران هستند، اما بازاری که شکل گرفته، صرفاً انتقال عضو از فرد فقیر به فرد ثروتمند نیست. نویسنده همچنین توضیح میدهد که کاهش ارزش واقعی قیمت کلیه در نتیجه تورم، عرضه کلیه را کاهش داده است. راث همچنین به مقاله مشترک علی مقدسیکلیشومی و دنیل اسگروی اشاره میکند که با مطالعه میدانی فروشندگان کلیه در تهران، موضوعاتی مانند ریسکپذیری، صبر و رفتار تصمیمگیری آنان را بررسی کردهاند.
مقاله مهدی فیضی و طناز معیندرباری نیز از دیگر ارجاعات کتاب است که ویژگیهای اهداکنندگان و گیرندگان کلیه، بهویژه در مشهد، را تحلیل میکند. راث در کتاب خود با اتکا به این پژوهشها تاکید میکند که ایران همچنان تنها کشور جهان است که بازار قانونی و تنظیمشده کلیه دارد.
او مینویسد، برخی پزشکان غربی کیفیت جراحی و مراقبتهای پزشکی مرتبط با پیوند در ایران را تحسین کردهاند.
اشاره به این موارد فقط از آن جهت اهمیت ندارد که نام بازار کلیه ایران در کتاب جدید برنده نوبل اقتصاد آمده، اهمیت اصلی در این است که نشان میدهد سالهاست پژوهشگران، پزشکان و اقتصاددانان ایرانی روی یکی از پیچیدهترین و حساسترین مسائل اخلاقی و اقتصادی جهان کار کردهاند و بخشی از این مباحث، پیش از آنکه در فضای عمومی جهان مطرح شود، موضوع تحقیق، مناقشه و گفتوگو در نشریات ایران و بهطور مشخص مجله تجارت فردا بوده است.
