چگونه جنگِ ایران بلندپروازیهای محمد بن سلمان را از ریل خارج کرد؟ | بازتنظیم اولویتها در صندوق سرمایهگذاری عربستان
به گزارش اقتصادنیوز، صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان سعودی با سرمایهای نزدیک به یک تریلیون دلار، بدون عقبنشینی از معاملات جهانی، بر کارایی تمرکز خواهد کرد.
رونمایی از یک تغییر مسیر جنگی
به نوشته فایننشیال تایمز، صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان سعودی با سرمایهای نزدیک به یک تریلیون دلار، یک استراتژی سرمایهگذاری پنج ساله جدید راهاندازی کرده که تمرکز آن را بر شش حوزه، از جمله گردشگری و تولید، محدود میکند و اولویتهای هزینههای خود را تغییر میدهد.
اقتصادنیوز: بزرگترین شهر امارات، خود را به عنوان یک پناهگاه امن و آفتابگیر در منطقهای بیثبات، به فعالان اقتصادی و گردشگران خارجی معرفی کرد. اکنون جنگ این تصویر را به چالش کشیده است.
بر اساس این گزارش، این صندوق ثروت ملی پس از آغاز بررسی طیف گستردهای از پروژهها و شرکتهای سبد سرمایهگذاری خود، در حالی که هزینههای گزاف یک دهه اخیر در داخل و خارج از کشور را ارزیابی میکند، از این استراتژی رونمایی کرد.
این طرح قبل از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران که در سراسر خلیج فارس گسترش یافته است، تدوین شده است. اما این درگیری به فشارهای مالی بر عربستان سعودی افزوده است، زیرا این کشور به دنبال ایجاد تعادل بین تعهدات کلان هزینهای با کاهش نقدینگی و کسری بودجه فزاینده است.
یاسر الرمیان، رئیس صندوق، در پاسخ به این سوال که آیا این جنگ بر سرمایهگذاریهای صندوق سرمایهگذاری عمومی تأثیر میگذارد، گفت که «تمام سرمایهگذاریها و معاملات را به دلیل جنگ یا دلایل دیگر» بررسی میکند. او در گفتوگو با العربیه گفت: «نمیتوانم به شما بگویم که این سرمایهگذاری را لغو خواهم کرد یا سرمایهگذاری دیگری انجام خواهم داد. این یک [وضعیت] پویا و منوط به «با» یا «بدون» جنگ است. اما البته جنگ فشار بیشتری برای تغییر برخی اولویتها ایجاد میکند.»
عقبنشینی از پروژههای جاهطلبانه
ارزیابی مجدد اولویتهای این صندوق ثروت با روایت دولت عربستان سعودی در دو سال گذشته مبنی بر نیاز به «انضباط مالی» همزمان با تلاش برای تنظیم مجدد هزینههای خود، همخوانی دارد. این امر منجر به کاهش و تأخیر بسیاری از پروژههای این صندوق از جمله بخشهایی از پروژه بزرگ نئوم، شده است.
علاوه بر حجم پروژههای توسعهای، این پادشاهی همچنین باید در حین آماده شدن برای میزبانی نمایشگاه اکسپو ۲۰۳۰ و جام جهانی فوتبال در سال ۲۰۳۴، به مجموعهای از تعهدات نیز عمل کند.
کشورهای خلیج فارس در طول جنگ، بیشترین ضربه را از اقدامات تلافیجویانه ایران متحمل شدهاند، چرا که به تأسیسات انرژی آنها آسیب وارد شده و تردد در تنگه هرمز که منطقه برای صادرات نفت و گاز به آن وابسته است، عملا تاکنون بسته بوده است. در حالی که عربستان سعودی توانسته روزانه تا ۷ میلیون بشکه نفت از طریق خط لوله به دریای سرخ صادر کند، این درگیری، جاهطلبیهای محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، برای تبدیل این کشور به یک قطب تجاری و گردشگری و جذب سرمایهگذاری خارجی را تضعیف میکند.
صندوق بینالمللی پول پیشبینی میکند که تولید ناخالص داخلی عربستان سعودی امسال ۳.۱ درصد افزایش یابد که نسبت به ۴.۵ درصد در سال ۲۰۲۵ کاهشی محسوس است. کپیتال اکونومیکس پیشبینی میکند که اقتصاد این کشور به دلیل جنگ میتواند امسال تا ۶.۸ درصد کوچک شود.
چرخش به سمت درون
تمرکز صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان سعودی، که رهبری برنامههای جاهطلبانه شاهزاده محمد را بر عهده دارد، به طور فزایندهای به سوی اقتصاد داخلی تغییر کرده است و حدود ۸۰ درصد از سبد سرمایهگذاری آن بر اقتصاد داخلی متمرکز است.
شش «اکوسیستم» شناسایی شده در استراتژی جدید عبارتند از: گردشگری و سرگرمی؛ توسعه شهری؛ تولید پیشرفته؛ صنایع و لجستیک؛ زیرساختهای انرژی پاک و تجدیدپذیر؛ و نئوم، پروژه شاخص شاهزاده محمد.
این شش حوزه سرمایهگذاری با ۱۳ «بخش استراتژیک» که در استراتژی پنج ساله قبلی که در سال ۲۰۲۰ رونمایی شد، مشخص شده بود، مقایسه میشوند.
الرمیان در ماه فوریه، زمانی که قرار بود استراتژی جدید در ابتدا اجرا شود، به فایننشال تایمز گفت که صندوق سرمایهگذاری عمومی سعودی سرمایهگذاریهای خود را بر روی این «اکوسیستمها» متمرکز خواهد کرد و افزود: «چیزهای ضروری اولویتبندی میشوند؛ چیزهای خوب مرحله به مرحله اجرا میشوند - [برنامهها] متوقف یا متوقف نخواهند شد.»
او خاطرنشان کرد که وقتی شاهزاده محمد یک دهه پیش از برنامههای توسعه خود رونمایی کرد، هنوز نمایشگاه اکسپو و جام جهانی به پادشاهی اعطا نشده بود. این رویدادها، با مهلتهای سختی که باید رعایت شوند، باعث تجدید نظر در اولویتها شدهاند. الرمیان گفت: «اکسپو آن زمان نبود، جام جهانی هم در کار نبود. چیزهای دیگری هم به ما تحمیل شد. بنابراین باید به طور متفاوتی به آن نگاه کنیم.»
با این حال، الرمیان، که بر تبدیل این صندوق سرمایهگذاری عمومی از یک نهاد تقریباً غیرفعال به یکی از برجستهترین صندوقهای ثروت ملی جهان طی یک دهه نظارت داشته، قاطعانه معتقد بود که سرعت اقدامات کند نخواهد شد. او گفت: «فکر نمیکنم از کاری که انجام میدهیم، فاصله بگیریم، اما در حال افزایش بهرهوری در استقرار سرمایه خود هستیم. چیزی که میخواهم همه بدانند این است که ما سرمایهگذاریهای بینالمللی خود را کاهش نمیدهیم.»
چابکتر از قبل
بانکداران میگویند در طول دو سال گذشته، این صندوق استراتژیکتر و کمتر فرصتطلب شده است، به طوری که این صندوق دیگر به عنوان منبع پول آسان تلقی نمیشود. در ماههای اخیر، این صندوق قدرت مالی خود را نشان داده و کنسرسیومی را برای خرید الکترونیک آرتز به مبلغ ۵۵ میلیارد دلار رهبری کرده و از پیشنهاد جسورانه کمپانی پارامونت برای خرید کمپانی وارنر برادرز دیسکاوری حمایت کرده است.
به گفته این صندوق، این سرمایهگذاریها علیرغم تأثیر جنگ بر پادشاهی عربستان ادامه خواهد یافت. به گفته الرمیان، این صندوق به دنبال سرمایهگذاریهای کلان خواهد بود «اگر از نظر سرمایهگذاری موضوعی برای ما منطقی باشد».
این صندوق اعلام کرد که بین سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵، پس از تعهد به تزریق ۴۰ میلیارد دلار در سال به اقتصاد عربستان سعودی، بیش از ۱۹۹ میلیارد دلار در این پادشاهی سرمایهگذاری کرده است، چرا که شاهزاده محمد، رئیس این صندوق، این صندوق را موظف به پیشبرد برنامههای خود برای تنوعبخشی به اقتصاد کشور کرده بود.
این بودجه در درجه اول برای تأسیس شرکتهای جدید و توسعه پنج پروژه عظیم از جمله نئوم؛ توسعه ورزشی و تفریحی قدیه؛ استراحتگاههای فوق لوکس دریای سرخ؛ و دیریه، یک مجتمع مسکونی و خردهفروشی بزرگ در ریاض، استفاده شده است.
این صندوق در استراتژی جدید خود که تا سال ۲۰۳۰ ادامه دارد، هیچ تعهد سرمایهگذاری مشابهی نداشته است.
در طول دهه گذشته، صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان سعودی به تزریق نقدینگی دولت، سود سهام شرکتهای سبد سرمایهگذاری، بدهی و انتقال دارایی از دولت، به ویژه بخش سهام شرکت آرامکوی سعودی، شرکت انرژی که صندوق سرمایهگذاری عمومی ۱۶ درصد از سهام آن را در اختیار دارد، متکی بوده است.
عربستان سعودی از سال ۲۰۱۳ تاکنون یک بار مازاد بودجه را گزارش کرده است - در سال ۲۰۲۲، زمانی که قیمت نفت از ۱۰۰ دلار در هر بشکه گذشت. اما همچنان به هزینههای خود در طرحهای تنوعبخشی ادامه داد که ریاض آنها را برای آمادهسازی برای آیندهای غیرنفتی و شکستن چرخههای سنتی رونق و رکود حیاتی میدانست.
انتظار میرود بخش عمدهای از هزینههای آتی صندوق سرمایهگذاری عمومی سعودی از برخی از شرکتهای اصلی زیرمجموعه آن، مانند شرکت هواپیمایی جدید ریاض ایر، شرکت هوش مصنوعی Humain و گروه Savvy Games تأمین شود.
اهداف بلندپروازانه
هنگامی که الرمیان در سال ۲۰۱۵ مدیریت این صندوق را بر عهده گرفت، کمتر از ۴۰ کارمند و ۱۵۰ میلیارد دلار دارایی تحت مدیریت داشت - که عمدتاً داراییهای غیرفعال در شرکتهای سعودی بود. امروزه حدود ۳۰۰۰ نفر در این صندوق مشغول به کار هستند و هدف آن رسیدن به ۲ تریلیون دلار دارایی تا سال ۲۰۳۰ است.
این صندوق از سال ۲۰۱۷ به بازده سالانه بیش از ۷ درصد دست یافته است، در حالی که معادل حدود ۱۰ درصد از تولید ناخالص داخلی غیرنفتی عربستان سعودی را از سال ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۴ به خود اختصاص داده است. اثرات بازبینی پروژههای صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان در حال حاضر توسط شرکتهایی که از هزینههای این صندوق بهرهمند شدهاند، کاملا مشهود است، زیرا پروژهها متوقف یا به تأخیر افتادهاند، به ویژه در نئوم.
یک شهر خطی آیندهنگر به نام «The Line» - که محور توسعه عظیم ساحلی است - قرار است به طور اساسی کوچک شود، در حالی که پیست اسکی «Trojena» نیز در حال کوچک شدن است و دیگر طبق برنامه، میزبان بازیهای زمستانی آسیا ۲۰۲۹ نخواهد بود. تمرکز نئوم بر بخشهای صنعتی، از جمله مراکز داده، به عنوان بخشی از تلاش شاهزاده محمد برای معرفی پادشاهی به عنوان یک رهبر جهانی هوش مصنوعی است.
الرمیان در مصاحبه ماه فوریه گفت: «ما به انجام زیرساختها و تدارکات در نئوم ادامه خواهیم داد، اما... این پروژه به اندازه سایر اکوسیستمها حساس به زمان نیست.»
افراد بدبین این سوال را مطرح کردهاند که آیا صندوق سرمایهگذاری عمومی سعودی بهترین استفاده را از منابع محدود این پادشاهی میکند و آیا محاسبات با هم همخوانی دارند، حتی با وجود اینکه داراییهای صندوق افزایش یافته است. با این حال، الرمیان همچنان خوشبین است. او گفت: «بهترین راه برای اینکه هیچ اشتباهی مرتکب نشوید، این است که مطلقاً هیچ کاری نکنید.اگر همه چیز طبق برنامه پیش نرفت، چه میکنید؟ باید به عقب برگردید و سه چیز را بررسی کنید. آیا پیشنهاد درستی دارید؟ آیا افراد مناسبی دارید و آیا زیرساختها یا سیستمهای مناسبی دارید؟ و این چیزی است که ما همیشه به آن برمیگردیم.»
