هزینه بالای سناریوی «بدون جنگ بدون توافق» برای ایران و آمریکا | جنگ تهران - واشنگتن «جنگ منجمد» است یا ...؟ | ممکن است شاهد یک درگیری کوتاه‌مدت باشیم

به گزارش اقتصادنیوز به نقل از عصرایران، در غیاب یک توافق دائمی، جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران با وجود هزینه‌های اقتصادی هنگفت، می‌تواند به جنگی "منجمد" و فرسایشی تبدیل می‌شود.

وبگاه الجزیره در گزارشی نوشت:

دو ماه پس از حمله غافلگیرانه مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران، مذاکرات به بن‌بست رسیده، محاصره‌های رقابتی تنگه هرمز و سواحل ایران همچنان منابع انرژی جهانی را مختل می‌کند و آینده برنامه هسته‌ای ایران همچنان حل نشده است.

آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، روز سه‌شنبه در نشانه‌ای از ادامه این بن‌بست گفت که ایالات متحده هنوز در حال مذاکره با ایران است، اما "برای رسیدن به یک توافق بد عجله نخواهد کرد"، یک روز پس از آنکه دونالد ترامپ و مشاوران ارشد امنیتی او در مورد پیشنهاد جدید ایران برای خاتمه جنگ بحث کردند.

با وجود آتش‌بس برقرار شده از 8 آوریل که درگیری را متوقف کرده است، همه گزینه‌های نظامی همچنان روی میز هستند. وزارت امور خارجه قطر روز سه‌شنبه نسبت به احتمال "منجمد شدن" (این جنگ) هشدار داد، جایی که این آبراه حیاتی به عنوان یک کارت فشار در بحبوحه احتمال شعله‌ور شدن دوباره جنگ، استفاده می‌شود.

رئیس جمهور آمریکا احتمال تعلیق عملیات نظامی علیه تهران را در نظر گرفته است، در حالی که گزینه انجام حملات هدفمند در صورت نیاز را برای خود محفوظ می‌دارد.

در غیاب یک توافق دائمی که به هر دو طرف اجازه دهد ادعای پیروزی کنند، تحلیلگران می‌گویند که یک درگیری کم‌شدت همراه با حملات دوره‌ای، راه حل مناسبی را ارائه می‌دهد - هرچند که بی‌ثباتی منطقه‌ای و اختلال اقتصادی جهانی را طولانی‌تر می‌کند.

هزینه یک جنگ "منجمد"

مهران کامروا، متخصص امور ایران در دانشگاه جورج تاون قطر، به الجزیره گفت: جنگ بین آمریکا و ایران را می‌توان "منجمد" توصیف کرد، اما این سناریوی "بدون جنگ بدون توافق" برای هر دو طرف هزینه بسیار بالایی دارد.

کامروا گفت: "ایران نمی‌تواند تحمل کند که بنادرش به طور نامحدود مسدود شوند و ایالات متحده نیز نمی‌تواند محاصره نامحدود ایران را حفظ کند. در حال حاضر، ممکن است شاهد یک درگیری کوتاه‌مدت باشیم، اما این نمی‌تواند برای چند ماه یا سال ادامه یابد."

اندیشکده سیاست خارجی "کوئینسی" آمریکا، تخمین زد که هزینه‌های واشنگتن در ماه اول جنگ بین 20 تا 25 میلیارد دلار بوده است. یک عملیات زمینی گسترده در ایران مشابه عملیات علیه عراق در سال 2003، حداقل به 500 هزار پرسنل و حدود 55 میلیارد دلار در ماه یا بیش از 650 میلیارد دلار در سال نیاز دارد و این اندیشکده هشدار می‌دهد که این رقم همچنان به طور قابل توجهی کمتر از مقدار واقعی برآورد شده است.

بنابراین، ادامه وضعیت فعلی در کوتاه مدت مزایای اقتصادی خواهد داشت، اما حفظ یک وضعیت جنگی بدون نتیجه مشخص، برای ایالات متحده نیز - هم از نظر اقتصادی و هم از نظر سیاسی - گران تمام خواهد شد.

ارتش ایالات متحده از 13 آوریل محاصره دریایی بنادر و کشتی‌های ایران را اعمال کرده است و هفته گذشته، سومین گروه تهاجمی ناو هواپیمابر را با هزاران نیروی نخبه مستقر کرد که بزرگترین افزایش نیرو از زمان حمله به عراق در سال 2003 است. تخمین زده می‌شود که بیش از 10 هزار نیروی آمریکایی در منطقه مستقر شده‌اند.

هزینه اعمال محدودیت ایران در تنگه هرمز علیه کشتی‌هایی که عوارض پرداخت نمی‌کنند، در ایالات متحده نیز احساس شده است، جایی که میانگین قیمت بنزین در پمپ بنزین ها به حدود 4.20 دلار در هر گالن (1.10 دلار در هر لیتر) رسیده است که بالاترین سطح در تقریبا 4 سال گذشته است. این اتفاق پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای در ماه نوامبر رخ می‌دهد، که نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد میزان محبوبیت ترامپ به پایین‌ترین حد خود - 34 درصد - رسیده است، در حالی که این رقم در زمان روی کار آمدن او برای دومین دوره ریاست جمهوری‌اش در ژانویه 2025، 47 درصد بود.

حملات ایران همچنین میلیاردها دلار خسارت به دارایی‌های نظامی ایالات متحده در منطقه وارد کرده و روابط بین واشنگتن و متحدان منطقه ای آن را که شاهد حمله به سایت‌های بزرگ صنعتی و انرژی توسط ایران بوده‌اند، وارد چالش کرده و به اعتبار این کشورها به عنوان پناهگاه‌های امن برای تجارت که در اثر جنگ آسیب دیده‌اند، ضربه زده است.

کامروا گفت که اقتصاد ایالات متحده قادر به جذب شوک اقتصادی ناشی از جنگ خواهد بود. وی افزود: "اینکه آیا سیستم سیاسی آمریکا می‌تواند از عهده آن برآید، سوال دیگری است."

جنگ طولانی و فرسایشی

در پیش‌بینی اولیه ترامپ، قرار بود جنگ در ایران "چهار تا پنج هفته" طول بکشد. "چندلر ویلیامز"، محقق موسسه تحقیقات صلح اسلو (PRIO)، دو ماه پس از شروع درگیری، می‌گوید که این درگیری طولانی مدت بیش از پیش‌بینی طول کشیده است.

ویلیامز گفت: "وقتی یک کشور یا دولت به شدت به قدرت حمله هوایی دقیق متکی است، اغلب به جای حصول به نتیجه، باعث تشدید اوضاع می‌شود، زیرا اجازه هیچ گونه اقدام خارج از برنامه‌ای را نمی‌دهد و این چیزی است که اکنون شاهد آن هستیم."

وی افزود: "اکنون سوال این است که آیا این درگیری در حال تبدیل شدن به یک درگیری طولانی مدت و فرسایشی است یا خیر."

ویلیامز گفت که واشنگتن روی فشار اقتصادی و دیپلماتیک پایدار با حمایت تهدید مداوم ترامپ برای از سرگیری حملات شرط بندی می‌کند تا ببیند آیا می‌تواند "آنچه را که حملات هوایی به تنهایی نمی‌توانند به آن دست یابند، به پایان برساند."

ایران نیز به نوبه خود از برتری نظامی ایالات متحده آگاه است و تصمیم گرفته است تا زمانی که ایالات متحده تصمیم بگیرد که یک توافق مذاکره‌ای ارجحیت دارد، از تنگه هرمز استفاده کند. او گفت: "ایران روی این احتمال شرط بسته که ایالات متحده ممکن است دیگر تنش‌ها را تشدید نکند، اما ادامه یک درگیری واقعا طولانی در درازمدت دشوار خواهد بود."

گزارشی از برنامه توسعه سازمان ملل متحد (UNDP) در اوایل این ماه نشان داد که تشدید نظامی از طریق اختلال در فعالیت اقتصادی، تحرک و زنجیره‌های تامین، بر اشتغال و معیشت در ایران تاثیر می‌گذارد.

بخش عمده‌ای از واردات غلات ایران از تنگه هرمز، یک مسیر کلیدی کشتیرانی جهانی برای تهران، عبور می‌کند. برنامه توسعه سازمان ملل گفته که اختلالات کشتیرانی در اطراف تنگه، نگرانی‌هایی را در مورد تاخیر در حمل و نقل غلات ایجاد کرده است و عرضه داخلی را محدود کرده و خطرات ناامنی غذایی را در این کشور 90 میلیون نفری افزایش می‌دهد.

ویلیامز گفت: "در مورد ایران، محاسبه این است که آیا آنها می‌توانند در عین حال که هزینه تعطیلی بخش قابل توجهی از اقتصاد جهانی را متحمل می‌شوند، این هزینه را تحمل کنند یا خیر، و آیا این به آنها کمک می‌کند تا در میز مذاکره به توافق بهتری برسند یا خیر."

"چمن‌زنی" در ایران

روز سه‌شنبه، وزارت جنگ ایالات متحده 53.6 میلیارد دلار برای پهپادهای خودران برای سال مالی 2027 درخواست کرد که تقریبا 24 هزار درصد افزایش نسبت به سال گذشته را نشان می‌دهد.

"مایکل کر"، مورخ و دانشمند علوم سیاسی در کالج کینگ لندن، به الجزیره گفت: "اگر تاکتیک‌های درگیری به سمت جنگ پهپادی و به سمت یک درگیری کم‌شدت تغییر کند، این امر هزینه‌های کمتری برای مهاجم دارد اما تاثیر بیشتری برای گیرنده دارد، همانطور که در درگیری بین اوکراین و روسیه دیده‌ایم."

اسرائیل، متحد ایالات متحده، مدت‌هاست که در درگیری‌های طولانی مدت خود با حماس در غزه و حزب‌الله در لبنان، استراتژی فرسایشی را در پیش گرفته است. مواضع آشتی‌ناپذیر هر دو طرف منجر به توافق‌های آتش‌بس اسمی شده است که تاثیر چندانی بر مهار شعله‌ور شدن درگیری‌های نظامی نداشته است.

اسرائیل اغلب تاکتیک خود مبنی بر دوره‌های متناوب آرامش با عملیات نظامی گاه‌به‌گاه در مقیاس بزرگ را "چمن‌زدن" توصیف کرده است. ایالات متحده ممکن است همین رویکرد را در مورد ایران نیز اتخاذ کند و منطقه را به شدت بی‌ثبات کند و آرزوی کشورهای خلیج فارس برای ثبات و رفاه اقتصادی مجدد را از بین ببرد.

به گفته کر، خطرات ناشی از استفاده از این تاکتیک با یک بازیگر دولتی با قابلیت‌های پهپادی و موشکی مثل ایران به طور قابل توجهی بیشتر است. او گفت: "اگر شما [علیه ایران] چمن‌زنی کنید، چه چیزی می‌تواند مانع از حمله ایران به قطر، امارات متحده عربی، کویت و شلیک پهپاد به کشتی‌های آمریکایی در هر بار وقوع این اتفاق شود؟"

ایران، دومین کشور بزرگ خاورمیانه، به دلیل موقعیت استراتژیک خود در خلیج فارس و دریای عمان، از اهمیت استراتژیک بسیار بالایی برخوردار است. کر گفت انتظار غرب مبنی بر اینکه جاه‌طلبی‌های منطقه‌ای و جهانی ایران می‌تواند "از طریق بمباران به جعبه بازگردانده شود" محکوم به شکست است. این ایده که می‌توان ایران را بمباران کرد تا هژمونی منطقه‌ای اسرائیل را از طریق بمباران آمریکا بپذیرد، فکر نمی‌کنم هرگز عملی شود."