سقوط ۱۵ درصدی قیمت طلا | تغییر نقش طلا پس از آغاز جنگ علیه ایران؛ از پناهگاه امن تا قلک بحران‌ها | فلز زرد به ابزار تأمین نقدینگی دولت‌ها تبدیل شده است

به گزارش اقتصادنیوز، در حالی که همیشه از طلا به‌عنوان امن‌ترین دارایی در روزهای پرریسک یاد می‌شد، تحولات اخیر نشان می‌دهد این فلز زرد در حال تغییر نقش است. کاهش قیمت همزمان با افزایش تنش‌ها، و تمایل بانک‌های مرکزی به استفاده از ذخایر طلا برای جبران هزینه‌های انرژی و دفاعی، نشان می‌دهد «پناهگاه امن» حالا بیشتر شبیه یک «قلک قابل برداشت» عمل می‌کند؛ ابزاری برای بقا در شرایطی که فشارهای اقتصادی هر روز سنگین‌تر می‌شوند.

به گزارش بلومبرگ، شهرت طلا به‌عنوان «ذخیره ارزش» در پی افت قیمت آن از زمان آغاز حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، آسیب دیده است؛ فلزی که انتظار می‌رفت در شرایط نااطمینانی، نقش پناهگاه امن یا سپر ژئوپلیتیک را ایفا کند، این‌بار چنین عملکردی نداشته است.

سقوطی که غافلگیرکننده نیست

طلا از ابتدای درگیری‌ها با ایران حدود ۱۵ درصد افت کرده و نتوانسته انتظارات سنتی بازار را برآورده کند. با این حال، این رفتار چندان هم غیرعادی نیست. الگوی قیمتی ماه اخیر شباهت زیادی به اصلاح‌هایی دارد که در جریان بحران مالی جهانی سال ۲۰۰۸ و همچنین در آغاز همه‌گیری کرونا در مارس ۲۰۲۰ مشاهده شد.

در آن دوره‌ها نیز طلا ابتدا افت کرد، اما سپس مسیر صعودی قدرتمندی را در پیش گرفت. دلیل این امر ساده است: طلا دارایی‌ای بسیار نقدشونده است و در زمان بحران، بسیاری از دارندگان آن ترجیح می‌دهند برای تأمین نقدینگی، اقدام به فروش کنند. حتی با وجود افت اخیر، قیمت طلا در یک سال گذشته بیش از ۵۰ درصد رشد داشته و همچنان سود قابل توجهی برای سرمایه‌گذاران به همراه دارد.

طلا؛ شیر اطمینان نقدینگی در بحران‌ها

در شرایط بحرانی، طلا اغلب به‌عنوان «سوپاپ نقدینگی» عمل می‌کند. یعنی به‌جای آنکه صرفاً نقش پناهگاه داشته باشد، به ابزاری برای تأمین منابع مالی فوری تبدیل می‌شود.

این‌بار نیز نشانه‌هایی از همین تغییر نقش دیده می‌شود؛ به‌ویژه از سوی بانک‌های مرکزی.

بانک‌های مرکزی در فکر شکستن قلک طلا

بانک‌های مرکزی که در چهار سال گذشته بزرگ‌ترین خریداران طلا بوده‌اند، اکنون در حال بررسی استفاده از ذخایر خود برای تأمین هزینه‌های فزاینده انرژی و دفاعی هستند.

افزایش شدید قیمت انرژی، فشار سنگینی بر کشورهای فاقد منابع وارد کرده است. در برخی کشورها حتی سهمیه‌بندی سوخت به واقعیت تبدیل شده و در چنین شرایطی، استفاده از ذخایر طلا به‌عنوان «قلک» وسوسه‌برانگیز به نظر می‌رسد.

مدیریت ذخایر ارزی یکی از وظایف اصلی بانک‌های مرکزی است و برداشت بخشی از سود ناشی از رشد بیش از ۱۵۰ درصدی طلا در پنج سال گذشته برای تأمین نیازهای اضطراری، اقدامی منطقی تلقی می‌شود.

چه کسانی بیشترین طلا را دارند؟

بر اساس داده‌های شورای جهانی طلا، بانک‌های مرکزی بیش از ۴.۳ تریلیون دلار ذخایر طلا در اختیار دارند. این میزان اکنون حدود یک‌پنجم کل بازار را تشکیل می‌دهد؛ رقمی که تقریباً دو برابر سهم تاریخی آن‌هاست و نشان‌دهنده روندی پایدار در افزایش تقاضای رسمی برای طلاست.

ایالات متحده همچنان بزرگ‌ترین دارنده طلا در جهان است، اما در سال‌های اخیر بسیاری از کشورها ذخایر خود را افزایش داده‌اند. چین پس از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، پیشتاز این روند بوده است.

این حرکت تا حدی ناشی از تلاش کشورها برای فاصله گرفتن از دارایی‌های دلاری است؛ به‌ویژه پس از آنکه غرب حدود ۳۳۰ میلیارد دلار از ذخایر روسیه را مسدود کرد. همین موضوع باعث شد کشورها به فکر تنوع‌بخشی به ذخایر خود بیفتند.

در همین حال، روسیه در سال جاری به بزرگ‌ترین فروشنده طلا تبدیل شده که احتمالاً با هدف حمایت از روبل در برابر کاهش ارزش انجام شده است.

نشانه‌های تغییر رفتار در بازار

در هفته‌های اخیر، برخی کشورها به‌طور علنی احتمال فروش طلا را مطرح کرده‌اند. رئیس بانک مرکزی لهستان، که سال گذشته بزرگ‌ترین خریدار طلا بود، از امکان فروش بخشی از ذخایر سخن گفته است.

همچنین گزارش‌هایی وجود دارد مبنی بر اینکه بانک مرکزی ترکیه ممکن است از طلای نگهداری‌شده خود در بانک انگلستان به‌عنوان وثیقه برای حمایت از لیر استفاده کند، به‌جای آنکه مستقیماً در بازار ارز مداخله کند.

به نظر می‌رسد این کشورها تنها بازیگران این مسیر نباشند. برخی کشورهای بزرگ در خاورمیانه و آسیا نیز ممکن است برای تأمین نیازهای مالی خود به فروش طلا روی بیاورند.

در همین حال، سرعت خرید طلا نیز کاهش یافته است. برآوردها نشان می‌دهد بانک‌های مرکزی در ماه ژانویه تنها ۵ تن طلا به‌صورت خالص خریداری کرده‌اند؛ در حالی که میانگین ماهانه سال گذشته ۲۷ تن بوده است.

بازاری دوطرفه به جای تب خرید

حتی اگر فشار فروش ناشی از نیاز به نقدینگی کاهش یابد، بعید است بازار طلا به هیجان سفته‌بازانه سال گذشته بازگردد. آنچه محتمل‌تر به نظر می‌رسد، شکل‌گیری بازاری متعادل‌تر و دوطرفه است.

در این بازار، برخی کشورها ممکن است در قیمت‌های پایین‌تر دوباره به خرید روی بیاورند، در حالی که دیگران برای پرداخت هزینه‌ها، فروشنده خواهند بود. در نهایت، دقیقاً همین هدفی است که ذخایر بانک‌های مرکزی برای آن تعریف شده‌اند: استفاده در زمان نیاز.

طلا، نه فقط پناهگاه بلکه ابزار بقا

تحولات اخیر نشان می‌دهد طلا دیگر صرفاً یک دارایی امن نیست، بلکه به ابزاری انعطاف‌پذیر برای مدیریت بحران تبدیل شده است. در جهانی که بی‌ثباتی به یک ویژگی دائمی بدل شده، طلا بیش از هر زمان دیگری نقش «قلک اضطراری» را ایفا می‌کند؛ نقشی که شاید مهم‌تر از عنوان سنتی «پناهگاه امن» باشد.