نگاهی مقایسه ای به شرکت های هوایی منطقه و ایران که گرفتار تعدد ایرلاین با بهره وری پایین است؛

ایرلاین های ایران در چرخه زیان

رپرتاژ آگهی: بسیاری از این ایرلاین‌ها ناوگان عملیاتی بسیار کوچک یا حتی بی‌هواپیما دارند. چندی پیش محمدرضا رضایی کوچی، رئیس کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی با اشاره به این‌که کشورهای بزرگ دنیا معمولاً فقط دو تا سه ایرلاین اصلی دارند، گفت که در ایران «هر کسی با هر شغلی می‌آید و مجوز تأسیس ایرلاین دریافت می‌کند.»

نگاهی به درآمد ایرلاین های کشورهای منطقه نشان می دهد که گاهی درآمد این ایرلاین ها با درآمد نفتی ایران برابری می کند اما مجموع درآمد ایرلاین های متعدد و کوچک ایرانی به یک میلیارد دلار در سال می رسد.

نگاهی به تعداد و درآمد ایرلاین های همسایه

صدور مجوز برای احداث ایرلاین های خرد با بهره وری پایین در ایران در شرایطی است که هم اکنون مجموع ۲۷ ایرلاین کشور به روایتی ۱۵۶ و به روایت دیگر ۷۰ فروند هواپیمای عملیاتی دارند که بخش بزرگی از هواپیماها نیز عمر بالای 20 سال دارند و تعداد پروازهای آنها در روز گاهی به زحمت به ۲ یا ۳ پرواز می رسد.

بر اساس اعلام انجمن شرکت های هواپیمایی ایران مجموع درآمد این ایرلاین ها در سال گذشته فقط یک میلیارد دلار بوده است.

تعدد ایرلاین ها با بهره وری پایین در ایران در شرایطی است که در امارات متحده عربی تنها ۵ ایرلاین بزرگ و شناخته‌شده به‌صورت ایرلاین‌های مسافری در صنعت هوانوردی این کشور فعالیت می‌کنند.

این ایرلاین‌ها شامل

Emirates، Etihad Airways، flydubai، Air Arabia و Wizz Air Abu Dhabi هستند.

این پنج شرکت بخش عمده پروازهای داخلی و بین‌المللی امارات را پوشش می‌دهند و با وجود تعداد محدود، از شبکه پروازی گسترده و سهم قابل‌توجهی در بازار منطقه‌ای و جهانی برخوردار هستند و در واقع امارات با تمرکز بر چند ایرلاین بزرگ، توانسته جایگاه برجسته‌ای در صنعت هوانوردی منطقه و جهان به دست آورد.

نگاهی به درآمد قابل توجه این ایرلاین ها که گاهی با درآمد نفتی ایران رقابت می کند؛ به خوبی گویای وضعیت است.

شرکت هواپیمایی ملی امارات یکی از پردرآمدترین ایرلاین‌های جهان است. درآمد این ایرلاین در ۶ ماه ابتدای سال ۲۰۲۵ حدود 27 میلیارد دلار بوده و شرکت هم‌گروه آن (شامل dnata) سود قابل‌توجهی ثبت کرده است.

Etihad Airwaysهمچنین ابرلاین ملی ابوظبی اخیراً گزارش کرده که در سال 2024 نزدیک به 6.9 میلیارد دلار درآمد داشته است و با افزایش تعداد مسافران و رشد درآمد باری، سود بالاتری نسبت به سال قبل ثبت کرده است.

ایرلاین flydubai هم در سال 2023 حدود 3 میلیارد دلار درآمد داشته و رکورد سود 572 میلیون دلار را ثبت کرده است که بالاترین در تاریخ فعالیتش بوده است و ایرلاین Air Arabia نیز گزارش سود مثبت داشته و در نیمه اول 2024 سود خالص حدود 693 میلیون درهم را ثبت کرده است.

در ترکیه هم حدود ۵ تا ۸ ایرلاین تجاری بزرگ و شناخته‌شده در بازار هوانوردی فعالیت می‌کنند که بخش عمده پروازهای داخلی و بین‌المللی این کشور را پوشش می‌دهند.

از جمله این ایرلاین‌ها می‌توان به Turkish Airlines، بزرگ‌ترین شرکت هواپیمایی ملی، Pegasus Airlines و SunExpress اشاره کرد. همچنین ایرلاین‌های کم‌هزینه‌ای مانند AnadoluJet (AJet) و Air Anka نیز در شبکه پروازی ترکیه فعال هستند.

شرکت هواپیمایی Turkish Airline گزارش داده است که در سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۵، درآمد این شرکت نزدیک به ۷ میلیارد دلار بوده که نسبت به دوره مشابه سال گذشته افزایش داشته است. همچنین Pegasus Airlines گزارش داده است که درآمد سالانه این شرکت در سال ۲۰۲۴ حدود ۳.۰۸ میلیارد یورو بوده است؛ این رقم شامل فروش بلیت‌ها و خدمات مرتبط است. علاوه بر این SunExpress یکی دیگر از ایرلاین‌های فعال در ترکیه نیز در سال ۲۰۲۳ حدود ۱.۸ میلیارد یورو درآمد داشته است.

در قطر اما تقریباً یک ایرلاین اصلی تجاری بزرگ فعال است؛ Qatar Airways ایرلاین ملی قطر و بزرگ‌ترین شرکت هواپیمایی کشور که شبکه پروازهای گسترده‌ای در سطح جهانی دارد. به طور کلی، در قطر تعداد ایرلاین‌های تجاری محدود است و سایر شرکت‌ها بیشتر خدمات چارتری، پرواز خصوصی یا تخصصی ارائه می‌کنند و به‌عنوان ایرلاین‌های مسافری تجاری بزرگ شناخته نمی‌شوند.

در قطر بخش عمده‌ی درآمد صنعت هوانوردی از یک ایرلاین بزرگ تجاری یعنی Qatar Airways تأمین می‌شود. این شرکت هواپیمایی در سال مالی 2023‑24، حدود 81 میلیارد ریال قطری (حدود 22.2 میلیارد دلار) درآمد داشته است و سود خالص آن به حدود 6.1 میلیارد ریال قطری (حدود 1.7 میلیارد دلار) رسیده است که بالاترین سود در تاریخ فعالیت شرکت تا آن سال بوده است.

سازمان هواپیمایی کشوری بارها اعلام کرده است که صنعت حمل ونقل هوایی ایران به 550 فروند هواپیما نیاز دارد، در ایران حدود 330 هواپیما وجود دارد که بنا بر روایاتی نزدیک به 70 تا 80 درصد ناوگان هوایی زمین گیر هستند.

براساس آمار برخی مدیران صنعت هوایی، تعداد هواپیماهای فعال تا 75 فروند کاهش داشته است و برخی دیگر این رقم را تا 156 فروند هواپیمای فعال دانسته اند. به عبارت دیگر و بر مبنای این ادعاها می توان گفت هم اکنون چیزی حدود 22 تا 30 درصد ناوگان هوایی ایران فعال هستند که این موضوع از نظر فعالان صنعت هوایی تهدیدی جدی برای این صنعت به شمار می آید. گذشته از شمار ناوگان صنعت هوایی، براساس آمار سازمان هواپیمایی کشوری، میانگین سن هواپیماهای عملیاتی بین 26 تا 27 سال اعلام شده است. این در حالی است که هواپیماهای فرسوده تری در خطوط عملیاتی فعال است که قدمت آنها به نسل دوم هواپیماهای تجاری برمی گردد. استفاده از هواپیماهای منسوخ در خطوط هوایی ایران در شرایطی است که در بازار هوایی جهان هواپیماهای نسل چهارم وارد شده و بسیاری از ایرلاین های منطقه ناوگان خود را با پیشرفته ترین هواپیماهای مسافربری به روزرسانی کرده اند.