رمزگشایی از حضور جنبش «هالوتزی هاباشان» در خاک سوریه | زنگ خطر به صدا درآمد | الگوی کرانه باختری تکرار میشود؟
به گزارش اقتصادنیوز، از زمان فروپاشی حکومت بشار اسد در سال ۲۰۲۴ و گسترش کنترل نظامی اسرائیل در بلندیهای جولان فراتر از خط آتشبس ۱۹۷۴ و داخل جنوب سوریه، شماری از گروههای راستگرای اسرائیلی خواستار ایجاد شهرکهای یهودینشین در این مناطق شدهاند.
میدلایستآی در گزارشی نوشته است: یکی از شناختهشدهترین این گروهها «هالوتزی هاباشان» (پیشگامان باشان) است؛ جنبشی که سال گذشته توسط شهرکنشینان ساکن کرانه باختری اشغالی تاسیس شد. اعضای این گروه با بهرهگیری از حضور و پیشروی ارتش اسرائیل در جنوب سوریه، خواستار ساخت شهرکهای اسرائیلی در جنوب غربی این کشور هستند؛ منطقهای که آن را «باشان» مینامند و بخشی از سرزمین تاریخی اسرائیل تلقی میکنند.
این گروه علاوه بر برگزاری راهپیمایی و ورود به خاک سوریه، تلاش کرده است با اقدامات میدانی، واقعیتهای جدیدی را بر زمین تحمیل کند. همچنین از نیروهای اسرائیلی خواسته است از فعالیتهای آنها حمایت و محافظت کنند؛ هرچند در برخی موارد میان شهرکنشینان و نیروهای نظامی اسرائیل تنشهایی رخ داده است.
نخستین تلاشها برای ایجاد شهرک در سوریه
نخستین مورد ثبتشده از ورود اعضای هالوتزی هاباشان به خاک سوریه در اوت ۲۰۲۵ رخ داد. آنها اعلام کردند شهرکی با نام «نِوه هاباشان» (واحه باشان) را در حومه قنیطره تاسیس کردهاند و حتی سنگ بنای آن را هم گذاشتند. با این حال، نیروهای ارتش اسرائیل مداخله کرده و اعضای این گروه را از محل خارج کردند.
چند ماه بعد، در نوامبر ۲۰۲۵، گروهی از شهرکنشینان وابسته به این جنبش از خط آتشبس ۱۹۷۴ عبور کرده و وارد روستای «بئر عجم» در سوریه شدند. آنها اعلام کردند قصد دارند در این منطقه یک شهرک جدید ایجاد کنند.
در آوریل ۲۰۲۶ حدود ۴۰ نفر از اعضای این جنبش وارد روستای «حضر» در دامنههای جبلالشیخ شدند، ساختمانی را در اختیار گرفتند و پرچمهای اسرائیل را بر فراز آن برافراشتند.
بیعملی اسرائیل در برابر اقدامات شهرکنشینان
اگرچه پلیس اسرائیل هشدار داده است که ورود غیرمجاز به سوریه یا لبنان جرم محسوب میشود و میتواند تا چهار سال حبس در پی داشته باشد، اما تاکنون هیچ پیامد حقوقی جدی متوجه اعضای هالوتزی هاباشان نشده است.
این وضعیت نگرانیهایی را درباره پیامدهای بلندمدت این اقدامات ایجاد کرده است؛ زیرا به نظر میرسد مقامات اسرائیلی نسبت به این تخلفات چشمپوشی کردهاند.
حمایت سیاسی از ایده شهرکسازی در سوریه
شهرکهای اسرائیلی طبق حقوق بینالملل غیرقانونی محسوب میشوند، اما برخی سیاستمداران و حتی وزرای اسرائیلی از اهداف جنبش هالوتزی هاباشان در سوریه حمایت کردهاند.
این حمایتهای سیاسی و نبود هرگونه محکومیت رسمی علیه فعالیتهای این گروه، این تصور را تقویت کرده است که نوعی تساهل یا حمایت سیاسی نسبت به اقدامات شهرکنشینان وجود دارد.
این در حالی است که ارتش اسرائیل بارها تلاش کرده از استقرار دائمی شهرکنشینان در خاک سوریه جلوگیری کند و چنین اقداماتی را «جرمی که جان غیرنظامیان و نیروهای نظامی را به خطر میاندازد» توصیف کرده است.
پس از ورود اعضای این گروه به روستای حضر در آوریل گذشته، آنها برای بازجویی به پلیس اسرائیل تحویل داده شدند، اما هیچ پرونده کیفری یا اتهام رسمی علیهشان تشکیل نشد. موضوعی که پرسشهایی را درباره اراده واقعی دولت اسرائیل برای جلوگیری از تکرار این اقدامات ایجاد کرده است.
مغایرت با حقوق بینالملل
بر اساس حقوق بینالملل، مناطقی از جنوب سوریه که پس از دسامبر ۲۰۲۴ تحت کنترل ارتش اسرائیل قرار گرفتهاند، سرزمین اشغالی محسوب میشوند.
ماده ۴۹ کنوانسیون چهارم ژنو بهصراحت انتقال جمعیت غیرنظامی و ایجاد شهرک در سرزمینهای اشغالی را ممنوع کرده است. از این رو، دولت اسرائیل نهتنها نباید مستقیما در ایجاد شهرکها نقش داشته باشد، بلکه موظف است از فعالیت گروههایی مانند هالوتزی هاباشان نیز حمایت یا تسهیلگری نکند.
مقامات اسرائیلی همچنین موظفاند از ورودهای غیرقانونی جلوگیری کرده و از حقوق و اموال ساکنان مناطق تحت اشغال حفاظت کنند؛ مسئولیتی که به اعتقاد منتقدان تاکنون بهدرستی اجرا نشده است.
تکرار الگوی کرانه باختری در سوریه
اقدامات اخیر شهرکنشینان در جنوب سوریه یادآور روندی است که طی دهههای گذشته در کرانه باختری اشغالی شکل گرفته است.
در کرانه باختری، بسیاری از شهرکها ابتدا بهصورت پایگاهها و کانونهای غیررسمی توسط شهرکنشینان ایجاد شدند و سپس به مرور زمان از سوی دولت اسرائیل رسمیت یافتند.
در هر دو مورد، شهرکنشینان برای توجیه اقدامات خود به روایتهای تاریخی، مذهبی و ملیگرایانه استناد میکنند و مدعیاند در حال بازپسگیری بخشی از «سرزمین اجدادی یهودیان» هستند.
نویسنده معتقد است که تحرکات اخیر هالوتزی هاباشان باید زنگ خطری برای دولت سوریه باشد. دمشق باید از تمامی ابزارهای حقوقی و دیپلماتیک موجود استفاده کند تا از ایجاد هرگونه شهرک اسرائیلی در مناطقی که پس از سقوط حکومت اسد تحت کنترل ارتش اسرائیل قرار گرفتهاند، جلوگیری شود.
