دعوتنامه‌ای برای هکرها | «قطع اینترنت» امنیت می‌سازد یا تهدیدها را پنهان‌تر و پرهزینه‌تر می‌کند؟

به گزارش اقتصادنیوز، قطع اینترنت اگرچه در ظاهر به‌عنوان تدبیری برای کنترل تهدیدهای امنیتی معرفی می‌شود، اما در لایه زیرساختی می‌تواند نتیجه‌ای معکوس داشته باشد. در روزهایی که شبکه‌ها، سامانه‌ها و تجهیزات دیجیتال از چرخه عادی به‌روزرسانی و دریافت وصله‌های امنیتی دور می‌مانند، آسیب‌پذیری‌ها انباشته می‌شوند و زیرساخت‌هایی که قرار بود امن‌تر شوند، ممکن است در برابر حملات سایبری بی‌دفاع‌تر شوند. پرسش اصلی از همین‌جا آغاز می‌شود: «قطع اینترنت امنیت می‌سازد یا تهدیدها را پنهان‌تر و پرهزینه‌تر می‌کند؟»

خبر مرتبط

قطع اینترنت؛ سپر امنیتی یا دروازه تازه نفوذ؟ | کیایی‌فر: عمده هک‌های امنیتی در زمان قطع اینترنت اتفاق افتاد

اقتصادنیوز: کیایی‌فر، متخصص امنیت اطلاعات و شبکه، می‌گوید قطع اینترنت نه‌تنها امنیت زیرساخت‌های کشور را افزایش نداده، بلکه با انباشت آسیب‌پذیری‌های پچ‌نشده، راه نفوذ به سامانه‌های حیاتی را برای مهاجمان ساده‌تر کرده است.

براساس گزارش DataReportal، ایران در ژانویه ۲۰۲۵ حدود ۷۳.۲ میلیون کاربر اینترنت داشته و ضریب نفوذ اینترنت در کشور به ۷۹.۶ درصد جمعیت رسیده است.به بیان دیگر، هر تصمیم درباره اینترنت، مستقیماً با زندگی روزمره اکثریت جامعه، از شهروندان عادی تا کسب‌وکارهای دیجیتال، بانک‌ها، دانشگاه‌ها، مراکز درمانی و سامانه‌های دولتی در ارتباط است.

اقتصاد دیجیتال روی خط قطعی

از سوی دیگر، اقتصاد دیجیتال ایران نیز به بازاری قابل چشم‌پوشی محدود نیست. برآوردهای منتشرشده درباره تجارت الکترونیک ایران نشان می‌دهد ارزش بازار B2C تجارت الکترونیک کشور در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۷.۱۳ میلیارد دلار بوده و پیش‌بینی شده این رقم تا پایان ۲۰۲۹ به حدود ۲۱.۶۵ میلیارد دلار برسد.

بنابراین قطع اینترنت، فقط کاهش دسترسی کاربران به چند پلتفرم یا شبکه اجتماعی نیست؛ بلکه اختلال در بازاری است که بخش بزرگی از فروش، پرداخت، لجستیک، تبلیغات، ارتباط با مشتری و خدمات پس از فروش را به بستر آنلاین منتقل کرده است.

تدبیر امنیتی، خودش ریسک امنیتی ‌شد

اما لایه مهم‌تر ماجرا، بعد امنیتی قطعی اینترنت است. در تحلیل عمومی، قطع اینترنت معمولاً به‌عنوان ابزاری برای کاهش تهدیدهای امنیتی معرفی می‌شود؛ با این استدلال که اتصال آزاد تجهیزات، گوشی‌ها، سرورها و سامانه‌ها به شبکه جهانی می‌تواند مسیر نفوذ، شنود یا سوءاستفاده خارجی را باز کند. اما در جهان امروز، امنیت سایبری بدون اتصال، به‌روزرسانی و پایش مداوم معنا ندارد. هر روز آسیب‌پذیری‌های تازه‌ای در نرم‌افزارها، تجهیزات شبکه، سیستم‌عامل‌ها، میل‌سرورها، پنل‌های مدیریتی، سامانه‌های ابری و ابزارهای سازمانی کشف می‌شود.

در شرایط عادی، شرکت‌ها و سازمان‌ها باید این آسیب‌پذیری‌ها را به‌سرعت شناسایی و وصله‌های امنیتی مربوط به آنها را نصب کنند. اما وقتی زیرساخت‌ها برای هفته‌ها یا ماه‌ها از دسترسی پایدار به اینترنت محروم می‌شوند، مسیر دریافت این وصله‌ها کند یا مسدود می‌شود و شکاف میان «آسیب‌پذیری کشف‌شده» و «آسیب‌پذیری اصلاح‌شده» بزرگ‌تر می‌شود.

خبر مرتبط

صورت‌حساب 3 ماه قطع اینترنت را چه کسانی پرداخت کردند؟ | اینترنت برای مردم نان بود نه تفریح | بازار آنلاین در خوابِ عمیق!

اقتصادنیوز: قبض خاموشی اینترنت در جیب شهروندان ایرانی است، هزینه اتصال یا عدم اتصال سه ماهه‌ای که از جیب‌شان رفت.

هکرها از حفره‌های پچ‌نشده عبور می‌کنند

اهمیت این شکاف در گزارش‌های جهانی امنیت سایبری نیز دیده می‌شود. گزارش Verizon DBIR 2025 نشان می‌دهد بهره‌برداری از آسیب‌پذیری‌ها به‌عنوان مسیر اولیه ورود در رخدادهای نشت داده رشد کرده و به ۲۰ درصد رخدادها رسیده است. در گزارش DBIR 2026 نیز اعلام شده ۳۱ درصد رخدادهای نشت داده با بهره‌برداری از آسیب‌پذیری‌های نرم‌افزاری آغاز شده‌اند؛ مسیری که حتی از گذرواژه‌های سرقت‌شده هم جلو زده است. یعنی به زبان ساده، در حملات سایبری جدید، هکرها بیش از گذشته به‌جای دزدیدن رمز عبور، از حفره‌های امنیتی و نرم‌افزارهای به‌روزرسانی‌نشده برای ورود به شبکه‌ها استفاده می‌کنند.

این داده‌ها نشان می‌دهد در فضای جدید حملات سایبری، مهاجمان بیش از گذشته به‌دنبال حفره‌های نرم‌افزاری و سامانه‌های پچ‌نشده هستند.

در چنین شرایطی، قطعی طولانی اینترنت می‌تواند کشور را با یک تناقض امنیتی مواجه کند: سیاستی که با هدف کاهش تهدید اجرا می‌شود، ممکن است با عقب انداختن وصله‌های امنیتی، سطح حمله‌پذیری زیرساخت‌ها را بالا ببرد.

نشت داده فقط یک رخداد فنی نیست

در کنار ریسک فنی، هزینه مالی چنین رخدادهایی نیز قابل توجه است. IBM در گزارش Cost of a Data Breach 2024 اعلام کرده میانگین جهانی هزینه یک نشت داده به ۴.۸۸ میلیون دلار رسیده است. در صنعت مالی، هزینه متوسط نشت داده حتی بالاتر است و به ۶.۰۸ میلیون دلار می‌رسد. این ارقام نشان می‌دهد حمله سایبری فقط یک رخداد فنی نیست؛ بلکه می‌تواند به هزینه حقوقی، اعتباری، عملیاتی و مالی گسترده تبدیل شود.

هزینه هر دقیقه اختلال چقدر است؟

از سوی دیگر، اختلال عملیاتی در سرویس‌ها نیز هزینه سنگینی دارد. گزارش Splunk که در ITPro بازتاب یافته، هزینه توقف‌های برنامه‌ریزی‌نشده برای شرکت‌های بزرگ جهانی را سالانه حدود ۶۰۰ میلیارد دلار برآورد کرده و میانگین هزینه downtime را حدود ۱۵ هزار دلار در دقیقه دانسته است. اگرچه این ارقام مستقیماً قابل تعمیم به ایران نیستند، اما مقیاس خسارت اختلال در سرویس‌های حیاتی را نشان می‌دهند؛ به‌ویژه در بخش‌هایی مانند بانکداری، پرداخت، حمل‌ونقل، سلامت، تجارت الکترونیک و خدمات عمومی.

خبر مرتبط

اینترنت بین الملل در آستانه بازگشت به وضعیت پیش از جنگ؟ | رشیدی کوچی: اینترنت این هفته به حالت قبل بر می‌گردد، یا 48 ساعت آینده یا تا پایان هفته!

اقتصادنیوز:در هشتادوششمین روز از محدودیت گسترده اینترنت، روایت‌ها از احتمال بازگشت اینترنت بین‌الملل به وضعیت پیش از جنگ در بازه‌ای میان ۴۸ ساعت آینده تا پایان هفته حکایت دارد.

خاموشی اینترنت؛ صورت‌حساب جهانی

در سطح جهانی نیز تجربه قطعی اینترنت نشان می‌دهد خاموشی‌های ارتباطی هزینه‌های سنگینی به اقتصادها تحمیل می‌کنند. Top10VPN در گزارش سال ۲۰۲۴ خود اعلام کرده قطعی‌های عمدی اینترنت در جهان ۷.۶۹ میلیارد دلار زیان اقتصادی ایجاد کرده‌اند.

بر اساس گزارش Top10VPN، هزینه اقتصادی خاموشی‌ها و محدودیت‌های عمدی اینترنت در جهان در سال ۲۰۲۵ به ۱۹.۷ میلیارد دلار رسید؛ رقمی که نسبت به سال ۲۰۲۴ حدود ۱۵۶ درصد افزایش نشان می‌دهد. در همین سال، ۲۱۲ مورد اختلال عمده اینترنتی در ۲۸ کشور ثبت شد و مجموع زمان اختلال‌ها به بیش از ۱۲۰ هزار ساعت رسید. این گزارش همچنین اعلام کرده که حدود ۷۹۸ میلیون نفر در جهان تحت تأثیر این محدودیت‌ها قرار گرفته‌اند.

به این ترتیب، خاموشی اینترنت دیگر فقط یک ابزار مقطعی برای کنترل بحران‌های سیاسی یا امنیتی نیست، بلکه به الگویی گسترده‌تر در حکمرانی دیجیتال تبدیل شده؛ الگویی که هزینه آن مستقیماً به اقتصاد، کسب‌وکارها، تجارت الکترونیک، خدمات مالی، آموزش، درمان و تاب‌آوری زیرساختی کشورها منتقل می‌شود.

ایران در میان ۱۰ کشور پرهزینه قطعی اینترنت

در فهرست کشورهایی که در سال ۲۰۲۵ بیشترین زیان اقتصادی را از قطعی یا محدودیت اینترنت متحمل شده‌اند، روسیه با فاصله در صدر قرار دارد. برآورد Top10VPN نشان می‌دهد اختلال‌های اینترنتی در روسیه حدود ۱۱.۹ میلیارد دلار خسارت ایجاد کرده و این کشور به‌تنهایی بیش از نیمی از کل هزینه جهانی خاموشی اینترنت در سال ۲۰۲۵ را به خود اختصاص داده است. پس از روسیه، کشورهای ونزوئلا، میانمار، پاکستان، تانزانیا، عراق، ویتنام، ایران، هند و ترکیه در میان کشورهایی قرار گرفته‌اند که بیشترین هزینه اقتصادی را از محدودیت‌های اینترنتی تجربه کرده‌اند.

فهرست ۱۰ کشور اول از نظر هزینه اقتصادی قطعی یا محدودیت اینترنت در سال ۲۰۲۵، بر اساس داده‌های Top10VPN، چنین است

حضور ایران در میان ۱۰ کشور اول این فهرست، نشان می‌دهد قطعی اینترنت فقط مسئله‌ای ارتباطی یا اجتماعی نیست؛ بلکه هزینه‌ای مستقیم برای اقتصاد کشور دارد. این هزینه از مسیرهای مختلفی ایجاد می‌شود, «توقف یا کندی خدمات آنلاین، اختلال در پرداخت و تجارت الکترونیک، کاهش بهره‌وری کسب‌وکارها، آسیب به خدمات مالی و آموزشی، افزایش هزینه دسترسی کاربران به ابزارهای جایگزین و در نهایت کاهش تاب‌آوری زیرساخت‌های دیجیتال.»

از این منظر، هر ساعت قطعی اینترنت فقط به معنای قطع ارتباط کاربران نیست؛ بلکه بخشی از فعالیت اقتصادی کشور را هم از مدار خارج می‌کند. این آمار نشان می‌دهد استفاده دولت‌ها از خاموشی اینترنت افزایش یافته، اما همزمان انتقادها نسبت به آثار اقتصادی، اجتماعی و امنیتی آن نیز جدی‌تر شده است.

امنیت پایدار با قطع ارتباط ساخته نمی‌شود

در نهایت، پرسش کلیدی این نیست که آیا اینترنت می‌تواند حامل تهدید باشد یا نه؛ پاسخ روشن است: هر اتصال دیجیتال می‌تواند ریسک ایجاد کند. پرسش اصلی این است که آیا قطع گسترده و طولانی‌مدت اینترنت، ریسک را کاهش می‌دهد یا آن را به لایه‌هایی پنهان‌تر و پرهزینه‌تر منتقل می‌کند؟

داده‌های جهانی درباره رشد حملات مبتنی بر آسیب‌پذیری، هزینه نشت داده، هزینه توقف سرویس‌ها و زیان اقتصادی خاموشی اینترنت نشان می‌دهد که امنیت پایدار با قطع ارتباط ساخته نمی‌شود؛ بلکه با مدیریت ریسک، به‌روزرسانی مداوم، تقویت تاب‌آوری زیرساختی و شفافیت در مواجهه با تهدیدها به دست می‌آید.