بمباران خبری از جنگ خطرناکتر است؟ | جلالی ندوشن: اقداماتی از سوی حاکمیت که نشان دهد به مردم نظر دارد تضادی با وضعیت جنگی ندارد
به گزارش اقتصادنیوز، در روزهایی که فضای جنگی، نااطمینانی سیاسی و اضطرابهای انباشتهشده، ذهن جامعه را در وضعیت آمادهباش دائمی قرار داده است ـ جامعهای که پیشتر نیز تجربه اعتراضات و ناآرامیهای دیماه را پشت سر گذاشته است؛ اکنون پرسش اصلی این است که چگونه میتوان از فرسودگی روانی جمعی جلوگیری کرد؟ چرا که استمرار وضعیتهای پرتنش و بمباران خبری، تابآوری را کاهش میدهد و تصمیمگیریها را تحت تأثیر قرار میدهد.
اقتصادنیوز:در میانه حملات آمریکا و وضعیت جنگی منطقه، سیدجواد میری بر ضرورت بازتعریف امر سیاسی، شفافیت با مردم و تبدیل جنگ به ابزار دیپلماسی تأکید میکند.
امیرحسین جلالی ندوشن، سخنگوی انجمن علمی روانپزشکان ایران در گفتگو با اقتصادنیوز تأکید میکند:« بهترین مراقبت این است که تا حد ممکن به این وضعیت ویژه، بیشتر از آن چیزی که هست، خوراک ندهیم.»
گفتوگو با امیرحسین جلالی ندوشن، سخنگوی انجمن علمی روانپزشکان ایران را در اقتصادنیوز بخوانید.
****
*آقای جلالی ندوشن! با توجه به اینکه جامعه پیش از این نیز با اضطراب ناشی از نااطمینانیهای سیاسی مواجه بوده و اکنون در فضای جنگی قرار دارد، از نظر شما مردم در چنین وضعیتی چگونه میتوانند به حفظ سلامت روان خود کمک کنند؟ همچنین در سطح خانواده، جایی که اکنون بیشترین حضور افراد در آن شکل میگیرد، نحوه مواجهه اعضا با یکدیگر را چگونه تعریف میکنید؟
نکته مهمی که وجود دارد این است که در هر شرایط بحرانی، و در شرایط جنگ که به عبارتی یکی از سنگینترین تجربههای روانی برای هر فرد است، به طور اتوماتیک ذهن و مغز ما در وضعیت ویژه و وضعیت اضطراب قرار میگیرد. قرار داشتن ما در معرض استرسهای مزمن، از جمله مواردی که ذکر شد، طبیعتاً میزان تابآوری و میزان آمادگی قبلی برای قرار گرفتن در وضعیت اضطراری را میتواند دستکم در بخش بزرگی از افراد جامعه کاهش داده باشد.
اصولاً شرایط اضطراری و شرایط ویژه یعنی شرایطی که ذهن از منابع بدن و مغز بیشتر استفاده میکند، با تولید کمتر، مصرف بالاتری دارد. تداوم شرایط ویژه، به شدت پیدا کردن این وضعیت منجر میشود و همیشه خطر فرسودگی ذهنی و بدنی و به دنبال آن پیامدهای منفی برای سلامت را به همراه دارد.
اقتصادنیوز:در میانه حملات آمریکا و وضعیت جنگی منطقه، سیدجواد میری بر ضرورت بازتعریف امر سیاسی، شفافیت با مردم و تبدیل جنگ به ابزار دیپلماسی تأکید میکند.
در وضعیت جنگی خوراک اضافی به روانمان ندهیم
از طرف دیگر، امکان بروز آسیبهای روانی از جمله پیامدهایی مثل تصمیمهای نادرست یا برنامهریزیها و برآوردهای نامناسب را نیز میتواند در پی داشته باشد. در نتیجه، بهترین مراقبت این است که ما تا حد ممکن به این وضعیت ویژه، بیشتر از آن چیزی که هست، خوراک ندهیم یا لااقل تلاش کنیم به نحوی به ذهن و بدن خود کمک کنیم که تأثیر آن را تا جای ممکن کاهش دهیم.
حفظ روتین ساده، یک مداخله جدی در بحران است چون...
یکی از توصیههایی که به طور معمول و کلاسیک مطرح میشود این است که در شرایط ویژه تلاش کنیم روتینهای خود را حفظ کنیم؛ مانند ساعات خواب و بیداری و فعالیتهای روزمره. البته در شرایط جنگی احتمالاً بسیاری از برنامهها تغییر میکند یا فرد ناچار به انجام مراقبتهایی میشود.
فلسفه حفظ روتین این است که وقتی مغز میبیند بدن روتین دارد، یعنی ساعات خواب و بیداری منظمتر است و فعالیتهای معین دارد، کمتر ادراک میکند که وضعیت ویژه با همان شدت اولیه در حال تداوم است. بنابراین واکنشهای بدنی تعدیل میشود و نشانههای روانشناختی نیز کاهش مییابد.
اما اگر ما به شیوههای مختلف، نه فقط از طریق به هم زدن روتین بلکه از طرق دیگر که معمولاً در توصیههای این شرایط به آن اشاره میشود، حالت عدم اطمینان و بیثباتی را دامن بزنیم، شرایط ویژه ادامه پیدا میکند و عوارض آن افزایش مییابد.
پیگیری مداوم اخبار؛ کنترل واقعی یا وهم کنترل شرایط؟
یکی از موضوعات مهم، میزان رویارویی با شایعات، اخبار و نوع دریافت اخبار است. در این حالت، به علت احساس عدم اطمینان و عدم کنترل، تلاش میکنیم به شیوههای مختلف که اغلب این تلاشها نادرست و معمولاً ناکام هستند ـ احساس یا وهم برقراری مجدد کنترل را ایجاد کنیم. برای مثال، از طریق پیگیری کانالهای خبری مختلف. با توجه به محدودیتهایی که در اینترنت وجود دارد، معمولاً این کانالها اخبار کم و بیش یکسانی میدهند.
در شرایط کنونی، پیگیری کانالهای مختلفی که اخبار واحدی را منتشر میکنند، ما را مکرراً با اطلاعات گاه تکراری که تغییرات مختصری در آن رخ داده ـ مواجه میکند. بنابراین، اتکا به اخبار رسانههای رسمی و پرهیز از پیگیری کانالهای فرعی یا غیررسمی و در عین حال محدود کردن آنها اهمیت دارد.
واقعیت این است که در شرایط قطبی سیاسی امروز، طرح این مسئله احتمالاً باعث سوءتفاهم میشود، اما من بازهم تاکید می کنم برخی کانالهای اطلاعرسانی ماهوارهای، حتی اگر بعضی اخبارشان درست باشد، به علت نوع رویکرد خبری، نوع پوشش اخبار و حتی آرایش صفحه که در آن چندین منبع تولید استرس مانند پیامهای مردمی، یادآوری وقایع سیاسی، تیترهای تحریککننده و تصاویر دال بر ویرانی و جنگ و آسیب که در کنار هم نمایش داده میشود، میتواند مایعی از تنش ایجاد کند. بنابراین حتی اگر کسی بخواهد این منابع را پیگیری کند، توصیه من این است که این کار برنامهریزیشده، محدود و معین باشد. افراد از نظر اجتماعی و سیاسی حق انتخاب دارند، اما اگر به سلامت خود اهمیت میدهیم، طبعاً این پارامترها باید رعایت شود.
آیا اطلاعرسانی پراکنده، اضطراب را تشدید میکند؟
*با توجه به اینکه رسانههای رسمی همچنان فعال هستند، چه انتظاری از آنها برای تقویت تابآوری اجتماعی وجود دارد؟ در شرایط حساس کنونی این نقش توسط رسانههای رسمی مثل صدا و سیما چطور ایفا میشود؟
شرایط اجتماعی و سیاسی ما و شرایط جنگی که در آن به سر میبریم، واجد پیچیدگیهای زیادی است که گاهی انتظار برخی اقدامات را کاهش میدهد. برای مثال، با توجه به شکنندگی زیرساختهای امنیتی کشور که در گذشته نیز آشکار شده، طبیعتاً نمیتوان انتظار داشت اینترنت در شرایط جنگی آزاد باشد.
با توجه به تجربه جنگ قبلی در شش ماه پیش، به این نتیجه رسیدهاند که اخبار مربوط به کشتهشدگان، بهویژه افراد تراز بالا، به دلایلی که برای خودشان آشکار و بعضاً قابل توضیح است، به صورت قطرهچکانی و تدریجی اعلام شود.
با این حال، قاعدتاً همه این موارد ضد سلامت روان است؛ یعنی در تعارض با وضعیتی است که جامعه بتواند تاب بیاورد و تحمل کند.
تصمیم درباره آغاز و پایان جنگها در اختیار مردم نیست
تداوم این جنگ نمیتواند برای جامعه ما امر مبارکی باشد، هرچند تصمیم درباره آغاز و پایان جنگها در اختیار مردم نیست و جنگها را دولتها و قدرتها و عواملی خارج از کنترل شهروندان تعیین میکنند.
بخشی از پیگیری اخبار با این وهم همراه است که گویی ما شهروندان بر آغاز یا پایان جنگ تأثیر داریم، در حالی که واقعیت این نیست. البته میتوان از طریق رسانهها و نهادهای مدنی این تقاضا را مطرح کرد که مدت جنگها تا جای ممکن کوتاهتر شود، اما این وضعیت به هر حال زیانآور است.
هر مسئولی جداگانه اظهار نظر میکند؛ این مردم را سردرگم میکند
در انواع بحرانها، توصیه این است که نهادهای اطلاعرسانی، مراجع اطلاعرسانی مشخص و منسجم باشند. در این جنگ کنونی به نظر میرسد تا حدی این موضوع کنترل شده است، اما همچنان میبینیم نماینده مجلس، روحانی عضو دستگاهی خاص، فرمانده نیروهای اجرایی، نماینده قوه مجریه و دستگاه قضایی هر یک جداگانه اظهار نظر میکنند. این امر میتواند نوعی سردرگمی و احساس عدم یکپارچگی در نظام اطلاعرسانی و تصمیمگیری ایجاد کند.
اقداماتی از سوی حاکمیت که نشان دهد به مردم نظر دارند تضادی با وضعیت جنگی ندارد
هر قدر منابع اطلاعرسانی، حتی اگر جنگ طولانی شود، مشخصتر و منسجمتر باشند، میتوانند فشار روانی وارد بر مردم را کاهش دهند. همچنین، اقداماتی از سوی حاکمیت که نشان دهد به مردم نظر دارد و همه مردم را در یک بعد ملی با نیازها و نظراتشان لحاظ میکند، هیچ تضادی با وضعیت جنگی ندارد؛ بلکه به علت افزایش اعتماد و انسجام ملی میتواند بر میزان تابآوری اجتماعی تأثیر بگذارد.
پس از جنگ قبلی، خواستههای مشخصی از سوی انجمنها، نهادها، رسانهها، روشنفکران و دانشگاهیان مطرح شد. چند راهحل مشخص و معین و نکاتی که نشان دهد دولت به جامعه نگاه دارد. ممکن است اکنون به دلیل شرایط، برخی موارد قابل اجرا نباشد، اما مسائل بسیار دیگری وجود دارد که حتی وعده آنها با زبانی تازه میتواند به میزان بسیار تعیینکنندهای در کاهش تشویش موجود در جامعه مؤثر باشد.
ارسال نظر