خروج امارات چگونه رهبری اوپک و عربستان را تضعیف میکند؟ | فروپاشی اوپک نزدیکتر شد | اعتبار بن سلمان زیر تیغ است
به گزارش اقتصادنیوز، امارات متحده عربی روز سهشنبه اعلام کرد که سازمان اوپک را ترک میکند تا نفت بیشتری را طبق شرایط خود تولید کند. این خروج، عربستان سعودی را از یک شریک کلیدی محروم میکند و به عدم قطعیت فزاینده در مورد آینده این کارتل میافزاید.
چرا امارات متحده عربی اکنون تصمیم به خروج از اوپک گرفته است؟
به نوشته دویچهوله، اوپک، کارتل جهانی کشورهای تولیدکننده نفت، یک سیستم سهمیهبندی را اجرا میکند که میزان تولید نفت هر عضو را محدود میکند. سالهاست که امارات متحده عربی با عربستان سعودی، قدرتمندترین عضو اوپک، بر سر این سهمیهها اختلاف نظر دارد. امارات متحده عربی سرمایهگذاریهای زیادی برای گسترش صنعت نفت و افزایش سهم بازار خود انجام داده است، اما محدودیتهای اوپک بارها مانع آن شده است
اقتصادنیوز: تلاش پکن برای فروش فنآوری مربوط به انرژی خورشیدی و بادی به دنیا به دلیل جنگ در خاورمیانه شتاب میگیرد.
سهیل المزروعی، وزیر انرژی، روز سهشنبه به نیویورک تایمز گفت: «جهان به انرژی بیشتری نیاز دارد. جهان به منابع بیشتری نیاز دارد و امارات متحده عربی میخواست از تمام قیود آزاد باشد».
امارات متحده عربی اکنون تصور میکند که پس از پایان جنگ ایران و بحران تنگه هرمز، چه در میانمدت و چه در بلندمدت، میتواند نفت بیشتری بفروشد. در همین حال، تحلیلگران این اقدام را گامی حسابشده از سوی تولیدکنندهای میدانند که آماده اقدام مستقل است.
به گفته خورخه لئون، رئیس تحلیل ژئوپلیتیک در شرکت مشاوره تحقیقاتی ریستاد انرژی: «از دست دادن عضوی با ظرفیت ۴.۸ میلیون بشکه در روز و جاهطلبی برای تولید بیشتر، ابزاری واقعی را از دست گروه [اوپک] خارج میکند. با نزدیک شدن به اوج تقاضا، محاسبات تولیدکنندگانی که هزینههای استخراج پایینتری دارند به سرعت در حال تغییر است و منتظر نوبت ماندن در یک سیستم سهمیهبندی شبیه این است که پول خود را معطل کردهاید».
امارات متحده عربی که در سال ۱۹۶۷ به اوپک پیوست، در اول ماه می هم اوپک و هم اتحاد گستردهتر اوپک پلاس، -که روسیه هم عضو آن است- را ترک خواهد کرد. خبرگزاری رویترز گزارش داده که امارات متحده عربی در حال حاضر تقریباً ۳.۲ تا ۳.۶ میلیون بشکه در روز کمتر از سهمیهاش تولید میکند، اما ظرفیت مازاد نزدیک به ۴.۸ میلیون بشکه در روز را در اختیار دارد. برنامهها حاکی از افزایش تولید به ۵ میلیون بشکه در روز تا سال آینده است.
خروج امارات چگونه رهبری اوپک و عربستان سعودی را تضعیف میکند؟
خروج امارات متحده عربی یکی از معدود اعضای اوپک با ظرفیت ذخیره نفت قابل توجه را حذف میکند و دست عربستان سعودی را برای پیشبرد سیاست تعدیل تولید خالی میکند. این پادشاهی خلیج فارس به طور سنتی با کاهش تولید و اعمال نظم و انضباط در این سازمان، قیمت نفت را مدیریت کرده است.
با رفتن امارات متحده عربی، عربستان سعودی برای تثبیت قیمتها باید بیشتر به کاهش تولید نفت خود متکی باشد. این امر دفاع از قیمت نفت را برای ریاض گرانتر و کماثرتر میکند. همچنین توانایی این پادشاهی را برای مدیریت و نظم بخشیدن به گروه گستردهتر اوپک تضعیف میکند.
دیوید آکسلی، اقتصاددان ارشد اقلیم و کالاها در مرکز تحقیقاتی کپیتال اکونومیکس مستقر در لندن، این اقدام را «نقطه ضعف» نامید و در تحلیلی در وبسایت خود هشدار داد که «پیوندهای اعضای اوپک سست شده است».
عربستان سعودی برای تأمین هزینههای دولت و چشمانداز بلندپروازانه ۲۰۳۰ خود، مجموعهای از پروژههای عظیم زیرساختی برای کاهش وابستگی این پادشاهی به سوختهای فسیلی، به نرخهای بالای نفت - حدود ۹۰ دلار (۷۷ یورو) در هر بشکه - نیاز دارد. هر بشکه اضافی که این کشور نگه میدارد به معنای از دست دادن درآمد است که به توانایی این کشور برای رشد اقتصادش آسیب میرساند.
این خروج همچنین تنشهای دیرینه در داخل اوپک، به ویژه این تصور که عربستان سعودی بر تصمیمگیریها تسلط دارد، را آشکار میکند. این اقدام همچنین در زمانی صورت میگیرد که نفوذ کلی اوپک رو به کاهش بوده است. این کارتل زمانی بیش از نیمی از عرضه جهانی را کنترل میکرد؛ امروز، کمتر از یک سوم را در اختیار دارد.
خروج امارات متحده عربی برای قیمتهای جهانی نفت چه معنایی دارد؟
بعید است که خروج امارات متحده عربی باعث نوسانات عمده فوری در قیمتهای جهانی نفت شود - عمدتاً به این دلیل که اختلال مداوم در تنگه هرمز در حال حاضر بر بازار تسلط دارد. بخش عمدهای از صادرات نفت منطقه همچنان مسدود است و امارات متحده عربی حدود ۱.۸ میلیون بشکه در روز را از طریق خط لولهای که با حداکثر ظرفیت کار میکند، به بندر فجیره در سواحل خلیج عمان هدایت میکند و هرگونه تولید اضافی نمیتواند فوراً به بازارها برسد.
در نتیجه، این اعلامیه تأثیر فوری کمی بر قیمتها داشت و قیمت نفت خام برنت در روز سهشنبه تا حد زیادی بدون تغییر ماند.
به گفته جف کولگان، متخصص اوپک در دانشگاه براون «بعید است در کوتاهمدت، [خروج امارات از اوپک] تأثیر عمدهای داشته باشد، زیرا آنچه در تنگه هرمز اتفاق میافتد، بر کل تصویر جهانی نفت تأثیر میگذارد، به گونهای که این خبر از اوپک را به نوعی یک اتفاق جزئی تبدیل میکند. اما هنگامی که وضعیت در تنگه هرمز عادی شود، امارات میتواند چند صد هزار بشکه اضافی در روز به بازار اضافه کند. در درازمدت، خروج از توافق به قیمتهای نفت نسبتاً پایینتر و بیثباتتر منجر میشود».
آیا امارات میتواند سایر تولیدکنندگان را به تجدیدنظر در اوپک ترغیب کند؟
برخی از تحلیلگران صنعت نفت میگویند خروج امارات متحده عربی به تردیدهای طولانیمدت در مورد انسجام آینده اوپک میافزاید. به گفته کولگان «ممکن است شاهد فروپاشی کل سازمان باشیم». او معتقد است عربستان سعودی احتمالاً سعی خواهد کرد این گروه را به عنوان «لنگرگاه کلیدی کل سازمان» حفظ کند.
با این حال، خروج امارات متحده عربی، ناامیدیهای فزاینده از سیستم سهمیهبندی اوپک را برجسته میکند و شکافها، به ویژه با ریاض را آشکار میسازد. اوپک پیش از این نیز به دلیل نقض مکرر سهمیهبندی توسط اعضایی مانند عراق و نیجریه و همچنین به دلیل پایبندی ناپایدار روسیه به توافق اوپک پلاس، تحت فشار بوده است. خروج امارات متحده عربی به این حس چندپارگی میافزاید. آکسلی در تحلیل خود برای موسسه کپیتال اکونومیکس هشدار داد که در میانمدت، اگر سایر تولیدکنندگان با ظرفیت مازاد «ببینند که امارات متحده عربی با موفقیت در خارج از اوپک انعطافپذیری و سهم بازار را به دست میآورد، دیگران ممکن است از آنها پیروی کنند».
در حال حاضر، اکثر اعضا فاقد ظرفیت تولید یا تنوع اقتصادی امارات متحده عربی هستند، بنابراین خروج دستهجمعی بعید است. امارات متحده عربی اولین عضو اوپک نیست که از این سازمان خارج میشود. قطر در سال ۲۰۱۹ از این سازمان خارج شد، در حالی که آنگولا، اکوادور، گابن و اندونزی نیز در سالهای اخیر، اغلب به دلیل اختلاف نظر بر سر سهمیهها، از این سازمان خارج شدهاند.
چگونه تصمیم امارات میتواند خاورمیانه را از نو شکل دهد؟
از سوی دیگر، پاتریک وینتور، سردبیر دیپلماتیک گاردین هم با انتشار یادداشتی ابعاد سیاسی و منطقهای تصمیم تازه ابوظبی را مورد بررسی قرار داده است. به باور او، خروج از اوپک به اعتبار عربستان سعودی آسیب میرساند و میتواند دست ایالات متحده را در منطقه تقویت کند.
به نوشته وینتور، تصمیم امارات متحده عربی برای خروج از اوپک، به همان اندازه که یک تصمیم تجاری است، یک تصمیم سیاسی نیز هست و اختلافات شدید بین امارات متحده عربی و عربستان سعودی را - که آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران بر آن سرپوش گذاشته بود - دوباره شعلهور خواهد کرد.
در کوتاه مدت، ترک کارتل تولیدکننده نفتی که در سال ۱۹۶۷ به آن پیوست، به امارات متحده عربی این آزادی را میدهد که به سرعت به چشمانداز بلندمدت عرضه محدود پاسخ دهد و سود خود را به حداکثر برساند. اما این تصمیمی است که از قبلا در امارات گرفته شدهبود، زیرا تنشهای امارات و عربستان سعودی بر سر سهمیه تولید مدتهاست که وجود داشته است.
اما زمانبندی و ماهیت یکجانبه تصمیم امارات متحده عربی نشان میدهد که چگونه سایر اختلافات درون خلیج فارس بر سر نحوه واکنش به جنگ ایران میتواند خاورمیانه را از نو شکل دهد.
ضربه به اعتبار بن سلمان
این خروج البته ضربهای به اعتبار عربستان سعودی است، زیرا امارات متحده عربی را به عنوان نزدیکترین کشور خلیج فارس به دونالد ترامپ، منتقد دیرینه اوپک، قرار میدهد و توانایی سعودیها را در مدیریت قیمت نفت تضعیف میکند. این اعلام، بدون هیچ گونه مشورت قبلی، در حالی صورت گرفت که شورای همکاری خلیج فارس برای اولین بار پس از آغاز جنگ علیه ایران، در حال برگزاری یک جلسه اضطراری در جده بود.
از زمان آغاز جنگ علیه ایران، امارات متحده عربی، که از نظر سیاسی نزدیکترین کشور خلیج فارس به اسرائیل و خصمانهترین کشور با تهران است، به طور خصوصی عربستان سعودی و قطر را برای انجام حملات مشترک علیه ایران تحت فشار قرار داده است. امارات متحده عربی در میان کشورهای کناره جنوبی خلیج فارس، بیشترین حملات را از سوی ایران متحمل شد که بخشی از آن به دلیل نزدیکی جغرافیایی آن است.
با وجود گزارشهایی که مدعی میشدند عربستان سعودی از ایالات متحده میخواهد حملات علیه ایران را ادامه دهد، هیچ اجماع عمومی در شورای همکاری خلیج فارس برای برداشتن گامی که میتواند بسیار خطرناک تلقی شود، شکل نگرفت، زیرا این اقدام نه تنها میتوانست به عنوان دفاع از خود، بلکه به عنوان جانبداری از اسرائیل نیز تعبیر شود.
از سرخوردگی سیاسی به گسست اقتصادی
اکنون به نظر میرسد امارات متحده عربی که نتوانسته همبستگی سیاسی مورد نیاز خود را ایجاد کند، تصمیم گرفته تا همبستگی اقتصادی با باشگاه تولیدکنندگان نفت را رها و به تنهایی اقدام کند. شرکت دولتی ادنوک میگوید که قادر خواهد بود تولید را از ۳.۴ میلیون بشکه در روز در زمان قبل از شروع جنگ به ۵ میلیون بشکه تا سال ۲۰۲۷ افزایش دهد. پس از بسته شدن تنگه هرمز، تولید این کشور در ماه مارس با ۴۴ درصد کاهش به ۱.۹ میلیون بشکه رسید.
در مجموع، جنگ باعث کاهش ۷.۸۸ میلیون بشکه در روز از تولید اوپک در ماه مارس شد که بزرگترین سقوط عرضه برای این گروه تولیدکنندگان در دهههای اخیر است.
به گفته ابتسام الکتبی، رئیس مرکز سیاست امارات مستقر در دبی، این تصمیم اقدامی در راستای منافع شخصی است: «در واقع، امارات متحده عربی در حال بازتعریف نقش خود از یک تولیدکننده در یک بلوک به یک تولیدکننده مستقل است که از طریق توانایی عمل خود به ثبات بازار کمک میکند. اگرچه این اقدام ممکن است به تدریج انسجام اوپک را تضعیف کند، اما همزمان موقعیت امارات متحده عربی را به عنوان بازیگری که قادر به تأثیرگذاری مستقیم بر پویایی عرضه جهانی است، تقویت میکند».
محبوب ترامپ؟
امارات متحده عربی که مصمم به تنوعبخشی اقتصاد خود است، بسیار بیشتر از عربستان سعودی به همکاری با ایالات متحده وابسته است. تصمیم به خروج از اوپک در واقع ممکن است این کشور را به عنوان کشور مورد علاقه دیپلماتیک ترامپ تثبیت کند، وضعیتی که میتواند پیامدهای سرمایهگذاری برای امارات داشته باشد.
امارات متحده عربی پیش از این نفوذ خود را اعمال کرده است. در اوایل این ماه، 3.5 میلیارد دلار سپرده از پاکستان -معادل یک پنجم ذخایر ارزی پاکستان- را به نشانه نارضایتی از بیطرفی پاکستان در قبال ایران فراخواند و عربستان سعودی را مجبور به مداخله برای کمک به پاکستان کرد. در همان زمان، در شاخ آفریقا، امارات متحده عربی سیاست خارجی عمدتاً تجاری را دنبال میکرد که آن را مستقیماً در تضاد با ریاض قرار میدهد. این تنشها ممکن است بسته به نحوه واکنش سعودیها دوباره ظاهر شوند.
انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رئیس دولت امارات متحده عربی، بارها هشدارهایی در مورد ناامیدی امارات متحده عربی از واکنش سیاسی جمعی کشورهای خلیج فارس به «حمله از پیش برنامهریزی شده» ایران ابراز کرده است. روز دوشنبه، قرقاش گفت که شورای همکاری خلیج فارس در نازلترین سطح خود قرار دارد: «متأسفانه، با توجه به ماهیت حمله و تهدیدی که برای همه ایجاد میکند، موضع شورای همکاری خلیج فارس در ضعیفترین حالت خود در تاریخ است». او با اشاره به خصومت با ترکیه و احتمالاً پاکستان گفت: «ما نمیتوانیم به کسی خارج از منطقه خلیج فارس اجازه دهیم اولویتهای امنیتی ما را تعیین کند. این موشکها فردا به سمت آنها نشانه گرفته نخواهند شد؛ آنها به سمت ما نشانه گرفته خواهند شد. بنابراین، باید یک دیدگاه، سیاست و نمایندگی خلیج فارس در سطح ملی وجود داشته باشد و امیدوارم در سطح جمعی نیز وجود داشته باشد. دفاع ملی بسیار مهم است، اما باید بگوییم که همبستگی خلیج فارس به تنهایی کافی نبود».
پیش از بحث در کشورهای خلیج فارس بر سر آینده تضمین امنیتی ایالات متحده، قرقاش موضع خود را تندتر کرده و ادعا کرده که ایران همچنان تهدید استراتژیک بزرگ است - نه اسرائیل - و آمریکا هنوز در منطقه مورد نیاز است. او مدعیست: «امروزه نقش آمریکا در منطقه مهمتر شده است، نه کمتر، زیرا نقش آمریکا فقط مربوط به تأسیسات نظامی یا چیزی شبیه به آن نیست. نقش آمریکا یک سیستم دفاعی است. نقش آمریکا حمایت سیاسی است. نقش آمریکا تعامل اقتصادی و مالی است». امارات متحده عربی با ترک اوپک بر این پندار است که تعامل ایالات متحده را تضمین کرده باشد.
