وقتی «سین»های سفره هفت سین با جنگ عوض میشوند | روایت مردم از نوروز در بحرانِ جنگ | معلق میان اضطراب و امید
به گزارش اقتصادنیوز، نوروز معمولاً با تصویر روشنی در ذهن ایرانیها همراه است؛ خانهتکانی، خرید شب عید، بوی سبزه و سنبل و سفرهای که هفت «سین» را کنار هم مینشاند تا سال تازه را آغاز کند.
اقتصادنیوز:در روزهایی که صدای انفجارهای پراکنده و نااطمینانی آینده بر شهرها سایه انداخته، نوروز ۱۴۰۵ برای بسیاری از خانوادههای ایرانی به جای خریدهای شب عید و سفرهای نوروزی، بیشتر به سال تحویلی در حالت انتظار و صرفهجویی تبدیل شده است.
اما نوروز امسال در فضایی متفاوت از راه میرسد. از نهم اسفند که کشور وارد وضعیت جنگی شد و فضای عمومی را در شوکی سنگین فرو برد، ریتم زندگی تغییر کرده است. در یک قرن اخیر، این دومین باری است که نوروز در سایه جنگ به ایران میرسد؛ نخستین بار در سال 58 و حالا دوباره در 1404. آن روزها صدای آژیر و خبر جبههها با روزهای عید گره خورده بود و امروز هم صدای جنگنده و پدافند و اضطراب آینده، رکود اقتصادی و کسبوکارهایی که نمیدانند سال بعد هنوز سرپا خواهند بود یا نه، همه اینها به نوعی حال و هوای مشابهی ساخته است.
در چنین فضایی، پرسشی ساده اما عمیق میان مردم شکل گرفته است: آیا امسال نوروز برگزار میشود؟ و اگر میشود، شکل آن چگونه خواهد بود؟
هفتسینی که دیگر شبیه گذشته نیست
در سالهای معمولی، اسفند ماه زمان هیاهوی خرید بود؛ خیابانها شلوغ، مغازهها پر از مشتری و سبدهای خرید پر از آجیل، شیرینی و وسایل تازه برای سفره هفتسین. اما اسفند امسال بیشتر شبیه یک مکث طولانی است.
بسیاری از کسبوکارها یا نیمهتعطیلاند یا با مشتریانی مواجهاند که بیشتر میپرسند تا اینکه بخرند. در شبکههای اجتماعی که البته این روزها با بیشترین محدودیت دسترسی برای ایرانیان مواجه است هم بیشتر با تردید درباره هر آئینی از نوروز صحبت میشود.
کاربری در شبکه اجتماعی نوشته است:«امسال برای اولین بار نمیدونم اصلاً سفره هفتسین میچینیم یا نه. حال و هواش نیست.»
در مقابل، کاربر دیگری نوشته:«ما امسال سادهتر میگیریم، ولی حذفش نمیکنیم. یه سبزه کوچیک میذاریم که بدونیم سال نو رسیده.»
این دو جمله کوتاه شاید خلاصه حال و هوای نوروز امسال باشد؛ تردید میان برگزار کردن یا نکردن، میان حفظ آیین یا رها کردن آن.
وقتی «سینها» معنای تازه پیدا میکنند
سفره هفتسین همیشه مجموعهای از نمادهای زندگی بوده است؛ سبزه برای رویش، سیب برای سلامتی، سکه برای برکت. اما در شرایط بحرانی، نمادها هم تغییر میکنند. در روزهای اخیر در شبکههای اجتماعی شوخیها و روایتهایی منتشر شده که میگویند شاید هفتسین امسال سینهای دیگری باحروف ص یا س هم داشته باشد:
سینِ «صلح»، سینِ «سلامتی»، سینِ «سرباز» یا حتی سینِ «صبر.»
یک کاربر نوشته است:«امسال کنار هفت سین شاید یه سین دیگه هم باید باشه؛ صبر...»
کاربر دیگری نوشته است:«سفره هفتسین امسال ما فقط سه تا سین داره؛ صلح و صبر و سلامتی. بقیهش رو آرزو میکنیم...»
در واقع، هفتسین امسال برای بسیاری از خانوادهها دیگر نمایش فراوانی یا زیبایی نیست؛ بیشتر شبیه یادآوری چیزی است که مردم دوست دارند دوباره به زندگی برگردد: آرامش.
از کرونا تا جنگ؛ آیینهایی که معلق میشوند
در بسیاری از بحرانهای بزرگ، آیینهای اجتماعی ناگزیر دستخوش تغییر میشوند؛ گاهی کوچکتر میشوند و گاهی حتی موقتاً حذف. تجربه همهگیری کرونا هنوز در حافظه جمعی تازه است؛ زمانی که دید و بازدیدها، مهمانیها و بسیاری از مراسمهای خانوادگی ناگهان متوقف شدند و شکل تازهای از زندگی روزمره شکل گرفت. حالا در شرایط جنگی نیز نشانههای مشابهی دیده میشود.
اقتصادنیوز: این روزها بسیاری از کاسبان یک جمله در ذهن دارند: اسفند 1404 نه لحظهای و نه حتی ذرهای بوی عید نمیدهد. جای آن بوی اضطراب است، بوی جنگ و خون و تعلیقی ادامهدار...
همانطور که سفرهای نوروزی معلق مانده، خریدهای شب عید نیمهکاره رها شده و بسیاری از برنامههای زندگی در حالت انتظار قرار گرفتهاند، ممکن است آیینهایی مانند دید و بازدیدهای گسترده نوروزی هم تحت تأثیر قرار بگیرند. برای بخشی از خانوادهها، عید امسال شاید بیش از هر زمان دیگری به جمعهای کوچک خانوادگی یا حتی سکوت خانه محدود شود؛ نشانهای از اینکه بحرانها نهتنها اقتصاد و برنامههای روزمره، بلکه شکل برگزاری آیینهای قدیمی را هم تغییر میدهند.
نوروزی که بیشتر شبیه صرفهجویی است
یکی از تفاوتهای مهم نوروز امسال با سالهای گذشته، تغییر در الگوی مصرف است. در سالهای عادی، خرید شب عید یکی از مهمترین نشانههای نزدیک شدن نوروز بود. اما امسال برای بسیاری از خانوادهها اولویت چیزهای دیگری است.
یک کاربر نوشته است:«امسال تصمیم گرفتیم هیچ خرید اضافهای نکنیم. فقط چیزهایی که لازم داریم.»
کاربر دیگری نوشته است:«سالهای قبل برای سفره هفتسین کلی وسیله میخریدیم. امسال همون چیزهایی که تو خونه داریم رو میذاریم.»
در واقع نوروز امسال برای بسیاری از خانوادهها به نوعی «صرفهجویی آیینی» تبدیل شده است؛ حفظ شکل جشن، اما با حداقل امکانات.
کسبوکارهایی که چشم به آینده نامعلوم دارند
برای بسیاری از صاحبان کسبوکار، اسفند همیشه بهترین ماه سال بوده است؛ ماهی که فروش بالا میرفت و رکود ماههای قبل جبران میشد. اما امسال شرایط متفاوت است.صاحب یک مغازه لباس در تهران نوشته است:
«اسفند همیشه امید ما بود. امسال اما بیشتر روزها مغازه خالیه. مردم حق دارن؛ وقتی آینده معلوم نیست، خرید عید اولویت نیست.»
فروشندهای در رشت هم نوشته است:«بیشتر مشتریها میگن فعلاً صبر میکنیم ببینیم اوضاع چی میشه.»
این «صبر کردن» شاید یکی از مهمترین ویژگیهای این روزها باشد؛ صبری که هم در اقتصاد دیده میشود و هم در زندگی روزمره مردم.
نوروزهای جنگی دهه شصت چطور بود؟
اگر به چهار دهه قبل برگردیم، نوروزهای دهه ۱۳۶۰ تجربهای مشابه را یادآوری میکنند. آن زمان هم کشور درگیر جنگ بود و بسیاری از خانوادهها فرزندانشان در جبهه بودند. روایتهای آن سالها نشان میدهد نوروز حذف نشد، اما شکلش تغییر کرد:
مادر 65ساله ای که آن سالها را خوب به یاد دارد میگوید:«نوروز ۶۴ بود. پدرم جبهه بود. مادرم گفت باید سفره هفتسین بندازیم، حتی اگر ساده باشه. سبزه رو از گندمهایی که داشتیم درست کرد.لباس نو نداشتیم. ولی شب عید مادرم سفره رو انداخت و گفت سال نو هرطور که باشه میاد و ماهم باید دور سفره بنشینیم.»
آن نوروزها هم سادهتر بودند، اما حذف نشدند؛ درست شبیه چیزی که امروز هم در حال تکرار است.
نوروزی که آئینش شبیه مقاومت است
جامعهشناسان معتقدند آیینها در زمان بحران نقش مهمی در حفظ ثبات روانی جامعه دارند. وقتی نظم عادی زندگی به هم میریزد، آیینها کمک میکنند مردم احساس کنند زندگی هنوز ادامه دارد.
حتی کسانی که میگویند حال و هوای عید ندارند، اغلب در نهایت میگویند که احتمالاً سفرهای کوچک خواهند انداخت یا حداقل لحظه سال تحویل را دنبال خواهند کرد.
یکی از کاربران نوشته است:«شاید امسال جشن نگیریم، ولی سال تحویل رو دور هم مینشینیم.»
این جمله ساده نشان میدهد نوروز برای بسیاری از ایرانیها چیزی فراتر از یک جشن است؛ بخشی از نظم زندگی.
نوروزی میان حال، گذشته و آینده
ایرانیها در طول تاریخ بارها نوروز را در شرایط دشوار تجربه کردهاند؛ از جنگ گرفته تا بحرانهای اقتصادی و سیاسی. هر بار شکل جشن تغییر کرده، اما اصل آن باقی مانده است.نوروز امسال هم احتمالاً چنین خواهد بود؛ سادهتر، کمهزینهتر و شاید ساکتتر از همیشه.اما همچنان نشانهای از تداوم زندگی.
لحظهای که سال ۱۴۰۵ آغاز میشود
چند ساعت دیگر، ساعت به لحظه تحویل سال ۱۴۰۵ میرسد.در آن لحظه، در خانههای زیادی شاید سفرههای هفتسین کوچکتر از همیشه باشند. شاید بعضی سینها حذف شده باشند و شاید کنار سبزه و سیب، سینهای تازهای هم در ذهن مردم شکل گرفته باشد همانطور که مردم گفتند، مثل: صبر، صلح و سلامتی.
در بسیاری از خانهها شاید خبری از مهمانیهای پرجمعیت نباشد. شاید سفرهها ساده باشند و شاید گفتوگوها کوتاهتر.
اما احتمالاً در همان لحظه، بسیاری از مردم به یک چیز مشترک فکر خواهند کرد: اینکه سال پیشرو چه خواهد شد؟
نوروز همیشه وعده شروع دوباره بوده است. اما نوروز ۱۴۰۵ بیش از هر چیز شبیه لحظهای معلق است؛ لحظهای میان اضطراب امروز و امیدی که هنوز کسی نمیداند چه زمانی دوباره به زندگی روزمره بازخواهد گشت.
شاید سفرههای هفتسین امسال سادهتر از همیشه باشند، اما همان سبزهای که هر سال دوباره سبز میشود یادآوری میکند که حتی در دل سختترین روزها هم زندگی راهی برای ادامه پیدا میکند.
ارسال نظر