چگونه چین در میانه جنگ، از کابوس «نفت 200 دلاری» جلوگیری کرد؟ | تضمین «امنیت انرژی» از مسیر انرژیهای تجدیدپذیر
به گزارش اقتصادنیوز، با آغاز جنگ علیه ایران و مسدود شدن تردد دریایی از طریق تنگه هرمز، نزدیک به یک پنجم عرضه نفت جهانی قطع شد، قیمت نفت به شکل قابل توجهی افزایش یافت و در مقطعی به نزدیک به ۱۲۰ دلار در هر بشکه رسید. اما با وجود اینکه برخی از تحلیلگران نسبت به نفت ۲۰۰ دلاری هشدار داده بودند، قیمتها از آن سقف بالاتر نرفته و حتی کاهش یافتند.
وقتی پکن بازار را متعادل میکند
به نوشته نیویورکتایمز، قیمت 80 دلار برای هر بشکه نفت، نرخ بالایی محسوب میشود. اما به واسطه پیامدهای ناشی از جنگ در خاورمیانه، میتوانست بسیار فراتر از این باشد. یکی از دلایل اصلی این ماجرا چین بود.
چین، در مقام بزرگترین خریدار نفت در جهان، با کاهش سریع میزان واردات نفت، قیمتها را کنترل کرده است. قبل از شروع جنگ، چین به طور متوسط ۱۱.۶ میلیون بشکه در روز وارد میکرد. طبق دادههای گمرکی منتشر شده توسط پکن، تا ماه می، خرید نفت خارجی این کشور به کمتر از هشت میلیون بشکه در روز کاهش یافته بود -که پایینترین حد طی بیش از هشت سال گذشته است. در حالی که قیمت نفت در روز دوشنبه، در پی اعلام موافقت تهران و واشنگتن با چارچوبی برای پایان دادن به جنگ، به پایینترین حد خود در سه ماه گذشته رسید، تحلیلگران معتقدند چین همچنان نفوذ قابل توجهی بر بازار جهانی خواهد داشت.
اقتصادنیوز: دو رهبر قدرتمند جهان، که هر دو برنامههای اقتصادی ملیگرایانه را دنبال میکنند، میتوانند در مسیر تضعیف اقتصادی کشورهای خود قرار گیرند.
به گفته جیسون بوردوف، مدیر بنیانگذار مرکز سیاست انرژی جهانی در دانشگاه کلمبیا «کاهش واردات نفت چین یکی از مهمترین دلایلی است که قیمت نفت در حال حاضر به اوج خود نرسیده است».
واکنش پکن به بدترین شوک عرضه نفت در تاریخ مدرن
جهان از زمان آغاز جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران در 28 فوریه، که منجر به بسته شدن تنگه شد و بدترین شوک عرضه نفت را در تاریخ مدرن ایجاد کند، بیش از 14 میلیون بشکه در روز از دست داده است. بدین ترتیب زلزلهای در اقتصاد انرژی در سراسر جهان رخ داد -رانندگان خرید بنزین را کاهش دادند؛ دولتها برای کاهش تقاضای برق، خاموشیها را اعمال کردند؛ وخطوط هوایی برای صرفهجویی در سوخت جت، از تعداد پروازها کاستند.
در این میان، چین نیز گامهایی برای کاهش تقاضای واردات خود برداشت. به گفته مایکل میدان، رئیس تحقیقات انرژی چین در موسسه مطالعات انرژی آکسفورد، این کشور از ذخایر عظیم نفتی خود بهرهبرداری کرد و تولید در پالایشگاهها را کاهش و از زغال سنگ بیشتری استفاده میکند. او افزود: «این واقعیت که چین تا به امروز نیازی به بهرهبرداری قابل توجه از بازار برای تامین منابع جایگزین نداشته، افزایش قیمتها را محدود کرده است».
افزایش تولید بیسابقه واشنگتن و کاهش صادرات پکن
یکی دیگر از عواملی که در سه ماه گذشته فشار نزولی بر قیمت نفت وارد کرده، افزایش تولید ایالات متحده به سطوح بیسابقه بوده است. والبته مقداری نفت نیز همچنان از خلیج فارس صادر شده است - از طرق مختلفی چون خطوط لوله زمینی، نفتکشهایی که مایل به پرداخت عوارض به ایران هستند و ناوگانهایی که با فرستندههای خاموش خود برای جلوگیری از شناسایی، در تاریکی حرکت میکنند.
اما کاهش شدید واردات نفت چین نقش بزرگی در محدود کردن قیمتهای جهانی داشته است. چین، همانند واکنشش به حمله روسیه به اوکراین در سال 2022 ، صادرات دیزل و بنزین را محدود کرده و بیشتر آن را برای استفاده خود نگه داشته است. تنها چند روز پس از شروع جنگ، دولت به شرکتهای بزرگ انرژی دولتی خود دستور داد تا صادرات را موقتاً متوقف کنند، به ذخایر داخلی روی آورد و برای نیازهای خود به ترکیبی از انرژی تکیه کرد.
ذخایر نفت چین به پکن اجازه داده تا قبل از شروع خرید نفت در بازار جهانی، منتظر کاهش قیمت نفت بماند. به گفته مویو شو، تحلیلگر ارشد نفت در شرکت دادهپردازی کپلر، انتظار میرود چین طی دو ماه آینده حدود یک میلیون بشکه در روز از ذخایر تجاری خود برداشت کند.
با این نرخ، چین میتواند تا همین موقع از سال آینده بدون شروع برداشت از ذخایر استراتژیک رسمی خود که طبق تحلیل شو حدود ۱.۲۳ میلیارد بشکه است، به بهرهبرداری از ذخایرش ادامه دهد. پکن چنین اقدامی را تنها با اکراه انجام خواهد داد زیرا میتواند سالها تلاش برای ایجاد امنیت انرژی را تهدید کند.
ابرقدرت انرژی پاک جهان
تبدیل پکن به اولین ابرقدرت انرژی پاک جهان در سالهای اخیر نیز کمک کرده است. چین با رشد سرسامآور خودروهای برقی و انرژیهای تجدیدپذیر، تقاضای خود را برای سوختهای احتراقی مانند بنزین و گازوئیل کاهش داده است. چین در زمینه انرژی پاک در جهان پیشرو است و تقریباً معادل دو برابر ظرفیت بادی و خورشیدی سایر نقاط جهان، آن را به کار میگیرد. همچنین این کشور خودروهای برقی بیشتری نسبت به مجموع سایر کشورهای جهان تولید و به فروش میرساند.
این رشد برای تثبیت انتشار گازهای گلخانهای چین در سال گذشته حیاتی بود. دانشمندان میگویند اگر جهان امیدوار است گرمایش جهانی را در سطوح نسبتاً ایمن نگه دارد، برای چین، بزرگترین تولیدکننده سالانه گازهای گلخانهای جهان، بسیار مهم است که به سرعت به اوج خود برسد و شروع به کاهش آلودگی گرمایشی خود کند. اما این به سختی دلیل گسترش خودروهای برقی و انرژی بادی و خورشیدی پکن بوده است.
به گفته ماتیاس لارسن، عضو ارشد سیاستگذاری در موسسه تحقیقاتی گرانتهام دانشکده اقتصاد لند «دلیل اصلی توسعه انرژیهای تجدیدپذیر توسط چین نه به خاطر مسائل آبوهوایی، بلکه برای امنیت انرژی است. این واقعیت که انرژیهای تجدیدپذیر اکنون ارزانتر از سوختهای فسیلی، به ویژه گاز و نفت وارداتی هستند، به این معنی است که چین پس از جنگ ایران به اندازهای که میتوانست در معرض افزایش قیمت سوختهای فسیلی قرار نگرفته است».
مصون از بازگشت بحران؟
طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی، خودروهای برقی به تنهایی تقاضای نفت چین را به میزان قابل توجهی کاهش دادهاند و جایگزین دهها میلیون تن بنزین شدهاند. در همین حال، پکن همچنین شبکه راهآهن پرسرعت خود را گسترش داده است.
طبق اعلام وزارت راهآهن چین، ۴۲۱.۷ میلیون نفر در ماه آوریل از خطوط راهآهن استفاده کردهاند که ۱۱ درصد نسبت به سال گذشته افزایش داشته و یک رکورد فصلی است. به گفته لی شوئو، مدیر مرکز آب و هوای چین در موسسه سیاستگذاری انجمن آسیا «این یک تلاش چند ساله بوده که اکنون زمینه را برای چین فراهم میکند تا به طور سیستماتیک مصرف نفت خود را کاهش دهد».
با این حال، ذخایر، حتی ذخایر چین، نمیتوانند به طور نامحدود مورد استفاده قرار گیرند. به گفته لوگان رایت، که تحقیقات بازارهای چین را در گروه رودیوم، یک شرکت مشاورهای، رهبری میکند، اگر تنگه هرمز بسته بماند، «هیچکس نمیداند» چین تا چه مدت میتواند سطح کاهش یافته واردات نفت خود را حفظ کند.
رایت هشدار داد: «ممکن است این ماجرا حتی شش ماه یا یک سال بعد دوباره رخ دهد و چنین بحرانی دوباره رخ دهد. وقتی این اتفاق بیفتد، «نشانهای از این خواهد بود که قیمتها احتمالاً دوباره بالا میروند».
