سناریوهای خوشبینانه و محافظه‌کارانه از آینده بورس در پساجنگ | جبل‌عاملی: عقب ماندگی بورس از طلا بر رفتار سرمایه‌گذاران اثر داشت

به گزارش اقتصادنیوز؛ بازار سهام از 9 اسفندماه همزمان با حمله آمریکا و اسرائیل به ایران تعطیل شد و تا به امروز همچنان بازگشایی نشده است. اما تحلیل ها از عملکرد بورس در سالی که دو جنگ و تحریم های جدید را به خود دید چیست و پیش بینی ها از آینده بازار سهام بعد از جنگ چه می گویند؟

در همین رابطه علی جبل عاملی، تحلیلگر بازارسرمایه، در گفتگو به «اقتصادنیوز» می گوید: «رشد ریالی شاخص کل نسبت به ابتدای سال 1404 محقق شد، اما سرعت این رشد با انتظارات شکل‌گرفته در ابتدای سال و یا حذف قیمت گذاری دستوری و واقعی سازی قیمت ارز همخوانی کامل نداشت.»

خبر مرتبط

بازدهی بورس در سال وقوع دو جنگ تمام عیار | بازار سرمایه در سال ۱۴۰۴ هم بازنده بود و از تورم جا ماند | شاخص هم‌وزن؛ نشان‌دهنده عمق فاجعه در بورس

اقتصادنیوز: سال 1404 در حالی برای بورس تهران به پایان رسید که بازدهی این بازار حتی به اندازه تورم هم نبود. شاخص کل بورس تهران به عنوان معیار و متر اصلی برای سنجش عملکرد بازار سهام، تنها 37 درصد رشد کرد.

وی می گوید؛ « باوجود کاهش تنش ها شاهد ادامه تحریم‌ها، کسری بودجه، تورم کنترل‌نشده هستیم که منجر به تداوم رکود یا اصلاح محدود خواهد شد. »

مشروح گفتگوی علی جبل عاملی با اقتصادنیوز را در ادامه می خوانید:

******

*آقای جبل عاملی! ارزیابی شما از عملکرد و وضعیت بورس در سال 1404 چیست؟ بازار سرمایه توانست انتظارات را برآورده کند یا ...

سال ۱۴۰۴ برای بازار سرمایه ایران با نوسانات قابل توجه همراه بود. صندوق‌های درآمد ثابت و صندوق‌های کالایی مانند صندوق‌ها طلا عملکرد خوبی را ارائه کردند. همچنین شاخص کل در مقاطعی از مرز ۴ میلیون واحد عبور کرد و در ادامه با اصلاح‌های ساختاری مواجه شد، در برخی هم مقاطع به حدود ۳ میلیون واحد بازگشت؛ در این سال ما با رویدادهای تجربه نشده ای مانند دو جنگ و تغییر مفروضات اقتصادی و فشار بیشتر تحریم ها روبرو بودیم.

بورس نتوانست از سایر بازارها پیشی بگیرد زیرا...

به طور کلی، رشد ریالی شاخص کل نسبت به ابتدای سال محقق شد، اما سرعت این رشد با انتظارات شکل‌گرفته در ابتدای سال و یا حذف قیمت گذاری دستوری و واقعی سازی قیمت ارز همخوانی کامل نداشت. مانند سال‌های گذشته، بورس نتوانست به صورت پایدار از سایر بازارها پیشی بگیرد و در بسیاری از ماه‌ها در فاز رکود یا اصلاح قرار داشت.

عوامل مؤثر بر این عملکرد شامل نوسانات سیاسی، تنش های منطقه ای، نوسانات اقتصادی، نرخ تورم بالا و رقابت بازارهای موازی بوده است.

عقب‌ماندگی نسبی بورس نسبت به بازار طلا

*آیا عقب ماندگی بورس نسبت به طلا و دلار در سال 1404 می تواند بی اعتمادی به بازار سهام را بین عموم مردم تشدید کند؟ بورس در سال 1404 اگرچه از نظر ریالی رشد کرد، اما از نظر دلاری، حتی می توان گفت که افت هم داشته است. این وضعیت بازار سهام تا کی می تواند ادامه داشته باشد و دلیل عقب افتادگی بورس از دلار چیست؟

بله عقب‌ماندگی نسبی بورس نسبت به بازار طلا در سال ۱۴۰۴ بیش از پیش مشاهده شد. طلا و بالاخص صندوق های طلا در طول سال رشدهای قابل توجهی را تحت تأثیر افزایش قیمت جهانی طلا و قیمت ارز تجربه کردند، در حالی که بازدهی بورس محدودتر بود. این وضعیت به خودی خود تأثیر روانی متفاوتی بر رفتار سرمایه‌گذاران خرد داشت؛ اگرچه بازار سهام ذاتاً افق بلندمدت‌تری را همواره در نظر دارد و بسیاری از تحلیلگران معتقد بودند در صورت بهبود شرایط کلان، امکان جبران این شکاف بازدهی وجود خواهد داشت.

باوجود حذف نرخ دستوری ارز و استقبال بازار باید گفت که از منظر ارزش دلاری، وضعیت بورس ۱۴۰۴ نیازمند توجه بیشتر است و این ارزش به طور ملموسی هم زمان با افزایش شدید قیمت ارز زیر ۱۰۰ میلیارد دلار باقی ماند. بنابراین با وجود رشد ریالی شاخص، نرخ دلار آزاد در اسفندماه حدود ۱۶۶-۱۶۷ هزار تومان (در برخی مقاطع بالاتر) نوسان داشت و نتوانست رشد دلاری بازار را رقم بزند. 

بنابراین در مقیاس سالانه، رشد دلار و طلا از رشد شاخص کل پیشی گرفت که دلایل اصلی این رویداد عبارتند از: 

- افزایش نرخ تورم و رشد نرخ ارز که سرعت قیمت‌گذاری دارایی‌های دلاری را افزایش داد.

-عدم تزریق محرک‌های مستقیم به بورس (مانند حمایت‌های مستقیم یا اصلاحات ساختاری گسترده).

-ریسک‌های سیاسی و ژئوپلیتیکی که بر ورود نقدینگی پایدار تأثیر گذاشت.

-جذابیت بازارهای موازی برای حفظ ارزش دارایی در شرایط عدم قطعیت.

دو سناریوی پیش روی بورس در پساجنگ

*آقای جبل عاملی! پیش بینی می کنید بورس پس از پایان جنگ با چه شرایط و وضعیتی روبرو شود؟

تا زمانی که تنش ها فروکش نکند و تورم و نرخ ارز در سطوح فعلی باقی بمانند، بازار سهام نمی تواند نقدینگی کافی جذب کند. بنابراین در میان‌مدت در صورت ثبات بیشتر سیاسی- اقتصادی، امکان جبران بخشی از این شکاف وجود دارد.

در خصوص سناریوهای احتمالی بورس پس از کاهش تنش‌ها باید گفت که دو سناریوی اصلی در این میان وجود دارد؛

در حالت خوشبینانه کاهش ریسک‌های ژئوپلیتیکی، ورود نقدینگی جدید، حمایت‌های سیاستی حرکت به کانال‌های بالاتر (۵-۶ میلیون واحد) ممکن و میسر است.

در سناریوی محافظه کارانه، باوجود کاهش تنش ها شاهد ادامه تحریم‌ها، کسری بودجه، تورم کنترل‌نشده و… هستیم که منجر به تداوم رکود یا اصلاح محدود خواهد شد و نهایتا به نظر می رسد که واقعیت احتمالا ترکیبی از این دو سناریو خواهد بود؛ یعنی رشد اولیه محدود و سپس وابستگی شدید به عملکرد سیاست‌های اقتصادی داخلی.

*پس از پایان جنگ، آیا می توان گفت که وقتش رسیده دامنه نوسان به اعداد 5 و 6 درصد بازگردد؟

دامنه ۳ درصدی در دوره تشدید تنش‌ها به عنوان ابزار مدیریت ریسک اعمال شد تا از نوسانات شدید و خروج هیجانی جلوگیری شود. پس از کاهش ریسک‌های سیستماتیک، بازگشت دامنه نوسان به سطوح قبلی (۵ یا حتی ۶ درصد برای برخی نمادها) مسیر منطقی بازار خواهد بود. این تغییر می‌تواند به افزایش کارایی بازار و کاهش صف‌های طولانی کمک کند؛ البته هرگونه تغییر باید با احتیاط و پس از بررسی شرایط بازار انجام شود.

ریسک پذیری و صبر سرمایه گذاران باید با شرایط همخوانی داشته باشد

سال ۱۴۰۴ نشان داد که بورس ایران همچنان تحت تأثیر عوامل کلان و خارجی است و برای بازگشت به دوره‌های رشد پایدار، نیازمند ثبات شرایط کلان، اصلاحات ساختاری و بازسازی اعتماد سرمایه‌گذاران است. سرمایه‌گذاری در این بازار، به ویژه در افق بلندمدت و در صورت کاهش تنش ها همچنان می‌تواند گزینه‌ای قابل توجه باشد، مشروط بر این که ریسک‌پذیری و صبر سرمایه‌گذاران با شرایط همخوانی داشته باشد.