ردپای میانجیگران جدید در پرونده جنگ اوکراین | پوتین و زلنسکی از مذاکره به روش آمریکایی دلسرد شدند، اروپاییها فعال شدند
به گزارش اقتصادنیوز، نشست آلاسکا در تابستان گذشته که میان دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین برگزار شد، از سوی مسکو بهعنوان یک موفقیت بزرگ دیپلماتیک در جنگ اوکراین معرفی شد؛ تا جایی که مقامات روسی بعدها با لحنی شاعرانه از «روح آنکوریج» سخن میگفتند.
اقتصادنیوز: نشست اخیر ترامپ و شی جینپینگ بار دیگر نشان داد که چنین رهبرانی چگونه هم ترامپ را تحت تأثیر قرار میدهند، و هم با تعریف و تمجید، او را به سمت خود میکشانند؛ تا جایی که رئیسجمهور آمریکا حتی حاضر میشود در برابر منافع آمریکا، مواضع رقیب کشور خود را توجیه کند.
اما حالا، کمتر از یک سال بعد، خبری از آن فضای خوشبینانه نیست. یوری اوشاکوف، از مقامهای ارشد سیاست خارجی روسیه، روز چهارشنبه به رسانههای روسی گفت: «من چیزی درباره روح آنکوریج نمیدانم. هیچوقت هم از این عبارت استفاده نکردهام.»
نارضایتی و بدبینی متقابل
سم اسکاو در فارن پالیسی نوشت: در همین حال، اوکراین هم به وضوح نسبت به میانجیگری آمریکا بدبین شده است؛ این در شرایطی است که تلاشهای نظامی کییف کمکم نتایجی در برابر روسیه به همراه آورده است؛ وضعیتی که میتواند جنگ را وارد مرحلهای طولانیتر کند.
تیم ترامپ و مذاکراتی که به نتیجه نرسید
در طرف آمریکایی، مذاکرات ابتدا توسط استیو ویتکاف، سرمایهگذار حوزه املاک و از دوستان نزدیک دونالد ترامپ هدایت میشد. مذاکراتی که بعدتر جرد کوشنر، داماد ترامپ نیز به آن پیوست.
در ابتدا اینطور به نظر می رسید که کرملین تمایل دارد تا تیم ویتکاف را به سمت خود جلب کند. ویتکاف شش بار برای مذاکرات طولانی به مسکو سفر کرد و شخصا با ولادیمیر پوتین دیدار داشت. او همچنین با سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، ملاقات کرد. روسیه نیز کریل دمیتریف، تاجر و مدیر اقتصادی را برای نمایندگی بخش اقتصادی توافق احتمالی میان آمریکا و روسیه درباره اوکراین به میدان فرستاد.
اما با وجود این تلاشهای گسترده، پیشرفت چندانی به دست نیامد؛ چرا که روسیه حاضر نشد تا از خواسته خود برای کنترل کامل منطقه دونباس عقبنشینی کند و طرف آمریکایی نیز یا نتوانست، و یا نخواست که اوکراین را برای واگذاری این منطقه تحت فشار تعیینکننده قرار دهد.
یک دیپلمات ارشد اروپایی که اجازه صحبت رسمی ندارد به پولیتیکو گفت که تصور میکند آمریکاییها از مقاومت اوکراین در برابر واگذاری دونباس ناامید شده بودند، اما در عین حال باور داشتند که روسیه در نهایت این منطقه را تصرف خواهد کرد و آن زمان مسیر برای توافق صلح باز میشود.
اشتباه تیم ترامپ در تحلیل وضعیت جنگ
ترامپ بارها روسیه را قدرت برتر این جنگ توصیف کرده است. او در دیدار فوریه ۲۰۲۵ با ولودیمیر زلنسکی گفته بود که اوکراین هیچ کارت دیگری را در اختیار ندارد. ترامپ همچنین در دسامبر ۲۰۲۵ گفت که اوکراین در حال باختن این جنگ است. جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا نیز پیشتر استدلال کرده بود که احتمالا اوکراین دونباس را از دست خواهد داد.
با این حال، دولت ترامپ در برخی حوزهها فشار کامل بر کییف وارد نکرد. اگرچه حجم کمکهای آمریکا به اوکراین کاهش یافته، اما واشنگتن همچنان از طریق ناتو به این کشور سلاح میفروشد و اطلاعاتی در اختیار کییف قرار میدهد و صادرات نفت روسیه را تحریم کرده است؛ هرچند بخشی از این تحریمها بعدا کاهش یافت.
روسیه تمایلی به گفتگو ندارد
در نتیجه، علاقه روسیه به مذاکرات تحت هدایت آمریکا نیز بهتدریج کاهش یافت. لاوروف در آوریل اعلام کرد که مذاکرات دیگر اولویت اصلی مسکو نیست. جان هربست، مدیر مرکز اوراسیای شورای آتلانتیک گفت: «کاملا روشن است که روسها نسبت به مذاکرات دلسرد شدهاند.»
از سوی دیگر، برخلاف پیشبینی ونس، هنوز مشخص نیست که روسیه بتواند دونباس را بهطور کامل تصرف کند. روسیه در این منطقه پیشروی محدودی داشته و حتی اخیرا در برخی مناطق دیگر نیز بخشی از مواضع خود را از دست داده است.
کاهش وابستگی نظامی به آمریکا
فشارهای کاخ سفید باعث شد اوکراین تلاش کند تا از وابستگی خود به آمریکا بکاهد. پس از کاهش کمکهای نظامی و انسانی آمریکا، کشورهای اروپایی تاحدودی جای خالی آن را پر کردند؛ موضوعی که مؤسسه اقتصاد جهانی کیل در آلمان نیز آن را تأیید کرده است. علاوه بر این، شکست ویکتور اوربان، نخستوزیر مجارستان در ماه آوریل، باعث آزاد شدن ۱۰۴ میلیارد دلار منابع اتحادیه اروپا برای اوکراین شد.
اوکراین همچنین تولید داخلی تسلیحات خود، از جمله پهپادهای رهگیر و رباتهای زمینی را بهشدت افزایش داده است. کییف همچنان برای دریافت موشکهای ضدبالستیک به آمریکا وابسته است، اما تأثیر محدود حملات موشکی روسیه بر توان جنگی اوکراین باعث شده تا اهرم فشار آمریکا در این زمینه چندان تعیینکننده نباشد.
ضربات اقتصادی اوکراین به روسیه
کارزار اوکراین علیه تأسیسات نفتی روسیه نیز به اقتصاد متکی به انرژی مسکو ضربه زده و به پیشبینی رشد اقتصادی تنها ۰.۴ درصدی برای روسیه در سال جاری، دامن زده است.
اوکراین همچنین با استفاده گسترده از پهپادها و فناوریهای جدید، نیروهای روس را سریعتر از توان جایگزینی آنها هدف قرار میدهد. همین موضوع کرملین را مجبور کرده تا برای جذب نیرو به دانشگاهها و شرکتها فشار وارد کند؛ روندی که میتواند زمینهساز ناآرامی داخلی شود.در چنین فضایی، اوکراین با صراحت بیشتری از آمریکا انتقاد میکند. زلنسکی در ماه آوریل گفت که انگار مذاکرهکنندگان آمریکایی وقتی برای اوکراین ندارند.
پای میانجیگران جدید به معادله باز می شود
در میانه ناامیدی درحال گسترش از روند تحت هدایت آمریکا، هم روسیه و هم اوکراین اعلام کردهاند که اکنون آمادهاند تا اروپا نقش پررنگتری را در مذاکرات ایفا کند.
زلنسکی روز یکشنبه با آنتونیو کوستا، رئیس شورای اروپا، درباره افزایش نقش مستقیم اروپا در مذاکرات گفتوگو کرد؛ از جمله این موضوعات، احتمال تعیین نماینده ویژه اروپایی برای مذاکرات بود.
فایننشال تایمز گزارش داده که رهبران اروپایی نامهایی مانند آنجلا مرکل، صدراعظم پیشین آلمان، و ماریو دراگی، رئیس سابق بانک مرکزی اروپا را بهعنوان گزینههای احتمالی بررسی کردهاند.
پوتین نیز در ۱۱ مه پیشنهاد داده بود که گرهارد شرودر، صدراعظم پیشین آلمان که روابط نزدیکی با روسیه دارد، نقش میانجی را ایفا کند؛ پیشنهادی که از سوی رهبران اروپایی رد شد.
میانجی گری اروپا به چه مسیری ختم خواهد شد؟
با این حال، هنوز مشخص نیست که اروپا بتواند در جایی موفق شود که آمریکا ناکام مانده است. جان هربست معتقد است تفاوت مهم این است که اروپاییها مانند ترامپ قصد ندارند اوکراین را تحت فشار قرار دهند، زیرا روسیه را آغازگر جنگ میدانند.
او گفت: «تصور نمیکنم اروپاییها بخواهند اوکراین را مرعوب یا وادار به عقبنشینی کنند؛ چون روسیه طرف مهاجم است.»
با این حال، خود کشورهای اتحادیه اروپا نیز دیدگاههای بسیار متفاوتی را درباره روسیه دارند؛ از کشورهای بالتیک که مواضعی بسیار تند علیه مسکو دارند تا کشورهایی مانند بلغارستان که نگاه نرمتری به روسیه دارند.
پیتر اسلزکین، مدیر برنامه روسیه در اندیشکده استیمسون در واشنگتن گفت: «اروپاییها شاید جستوجو برای یافتن یک پیامرسان را آغاز کرده باشند، اما هنوز تا رسیدن به توافق بر سر خود پیام، فاصله زیادی دارند. تا زمانی که این اتفاق نیفتد، پیشرفت چندانی ممکن نخواهد بود.»
