پاشنه آشیل توافق ایران و آمریکا | طرح «هرمز امن» و دریافت عوارض رمزارزی عملیاتی خواهد شد؟

به گزارش اقتصادنیوز، درحالی که مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و آمریکا از طریق میانجیگران در روزهای اخیر ادامه داشته، محدودیت های موجود در تنگه هرمز نگرانی های بسیاری را برای دیگر کشورها به وجود آورده است.

جنی گراس در نیویورک تایمز نوشت: تهران در تلاش است تا مدیریت تنگه هرمز را به روش خود رسمی کند؛ اقدامی که قرار است از طریق دریافت هزینه از کشتی‌های عبوری انجام شود تا موجب درآمدزایی این کشور شود.

ابهام در وضعیت صنعت کشتیرانی

از سویی، برخی کارشناسان می‌گویند که طرح ایران با اصولی که نظام حمل‌ونقل دریایی بین‌المللی بر اساس آن شکل گرفته در تضاد است. این اصول تأکید می‌کنند که کشورها نمی‌توانند برای عبور امن کشتی‌ها از آبراه‌های بین‌المللی عوارض دریافت کنند. با این حال، این زمزمه ها نیز صنعت کشتیرانی را نگران کرده و بر ابهام شرکت‌هایی که کشتی‌ها و خدمه‌شان نزدیک به سه ماه است در خلیج فارس گرفتار شده‌اند، افزوده است. وضعیتی که با ادامه جنگ ایران طولانی‌تر شده است.

خبر مرتبط

چه کسی از جنگ ایران بیشتر ضرر کرد؟ | ترامپ، محاصره دریایی را «راه‌حل جادویی» می‌داند | ضربه بزرگ به مدل اقتصادی خلیج فارس

اقتصادنیوز: هدف از محدودیت‌های تردد از طریق تنگه هرمز از سوی ایالات متحده، وادار کردن تهران به امتیازدهی بود، اما در واقع به نظر می‌رسد برداشت‌ها از قدرت آمریکا را تضعیف می‌کند.

نویسنده مدعی شد: نگرانی اصلی این است که ایران، پس از آنکه با استفاده از موقعیت جغرافیایی راهبردی خود آمریکا را در تنگنا قرار داد، حتی پس از پایان جنگ نیز بتواند بر رفت‌وآمد کشتی‌ها در تنگه هرمز نفوذ داشته باشد. اظهارات تهران نشان می‌دهد این جنگ می‌تواند خسارت‌های بلندمدتی به اقتصاد جهانی وارد کند.

احتمال همکاری ایران و عمان بر سر مدیریت جدید تنگه هرمز

آرسنیو دومینگوئز، دبیرکل سازمان بین‌المللی دریانوردی، روز جمعه در گفت‌وگویی اعلام کرد که نظام دریافت عوارض برای عبور از تنگه هرمز قابل قبول نیست.اظهارات او پس از آن مطرح شد که گزارش‌هایی مبنی بر اینکه ایران و عمان درباره سازوکار دریافت هزینه از کشتی‌های عبوری در حال مذاکره هستند، منتشر شد.

دومینگوئز گفت: من وارد بحث‌هایی درباره عوارض اجباری یا اقداماتی فراتر از اصل آزادی دریانوردی و حق عبور بی‌ضرر نمی‌شوم.

میشل ویسه باکمن، تحلیلگر شرکت اطلاعات دریایی ویندوارد، معتقد است که برنامه‌های ایران بیشتر نوعی قدرت‌نمایی در رویارویی طولانی‌مدت تهران با دولت دونالد ترامپ است. با این حال، اهمیت موضوع بسیار بالاست. طبق داده‌های کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل، سالانه ۱۱ میلیارد تُن تجارت جهانی از طریق دریا جابه‌جا می‌شود.

اختلافات حقوقی ادامه دارد

نویسنده مدعی شد: ایران تلاش کرده تا طرح خود را در قالب هزینه خدمات، عوارض ترانزیت یا هزینه‌های زیست‌محیطی عنوان کند. بر اساس قوانین و کنوانسیون‌های بین‌المللی، کشورهایی که آبراه‌های مصنوعی مانند کانال پاناما یا کانال سوئز را اداره می‌کنند، مجاز به دریافت عوارض هستند، اما تنگه‌هایی که برای ناوبری بین‌المللی استفاده می‌شوند باید آزاد باقی بمانند.

به گفته باکمن، یکی از مهم‌ترین دلایل غیرعملی بودن طرح ایران مسئله بیمه است. کشتی‌هایی که به ایران پول پرداخت کنند ممکن است ناقض تحریم‌های آمریکا و کشورهای غربی شناخته شوند و در نتیجه شرکت‌های بیمه تمایلی به پوشش آنها نخواهند داشت.

وزارت خزانه‌داری آمریکا حتی در همین ماه نیز به اپراتورهای کشتیرانی هشدار داده از هرگونه پرداخت به ایران خودداری کنند. بسیاری از کشورهای اروپایی نیز تحریم‌های جداگانه‌ای علیه تهران دارند. تاکنون هیچ شرکت غربی به‌طور علنی اعلام نکرده که به ایران پولی پرداخت کرده باشد. مقام‌های صنعت حمل‌ونقل می‌گویند بیشتر شرکت‌ها، هرچند برای خارج کردن کشتی‌های گرفتار خود تحت فشار هستند، حاضر نیستند وارد چنین مبادلاتی شوند.

واکنش کاخ سفید به طرح دریافت عوارض

دونالد ترامپ روز پنجشنبه در دفتر بیضی کاخ سفید اعلام کرد آمریکا به هیچ عنوان عوارض‌گیری در تنگه هرمز را نخواهد پذیرفت. او مدعی شد: ما می‌خواهیم این مسیر آزاد باشد. عوارض نمی‌خواهیم. این یک آبراه بین‌المللی است.

با وجود این موضع‌گیری، ایران در روزهای اخیر اقدامات تازه‌ای را برای تثبیت کنترل خود بر تنگه هرمز انجام داده است.

روز دوشنبه، تهران نهادی به نام سازمان تنگه خلیج فارس راه‌اندازی کرد که مسئول اداره عملیات در تنگه هرمز، از جمله نظارت بر دریافت هزینه عبور خواهد بود. بر اساس گزارش‌ها، این هزینه ممکن است تا دو میلیون دلار برای هر کشتی برسد.

ایران همچنین شنبه گذشته طرحی به نام هرمز امن معرفی کرد که به شرکت‌های کشتیرانی اجازه می‌دهد تا هنگام عبور از تنگه، در ازای پرداخت رمزارز به دولت ایران، تحت پوشش بیمه قرار گیرند.

نیروی دریایی سپاه پاسداران نیز اعلام کرده که تنها مسیر امن عبور در تنگه هرمز، کریدوری است که ایران تعیین کرده و هر کشتی که از این مسیر منحرف شود ممکن است هدف حمله قرار گیرد.

کشورهایی که راه توافق را در پیش گرفتند

در این میان، هند، عراق، پاکستان و چند کشور دیگر برای عبور کشتی‌های خود به توافق‌هایی با ایران رسیده‌اند.

ایران روز چهارشنبه اعلام کرد محدوده آبی تحت کنترل خود را به آب‌های اطراف تنگه هرمز و بخشی از دریای عمان گسترش می‌دهد.

اختلال در تردد کشتی‌ها

پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در اواخر فوریه، عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز تقریبا متوقف شد و بهای انرژی جهش شدیدی پیدا کرد. حدود ۱۵۰۰ کشتی و ۲۰ هزار ملوان در خلیج فارس گرفتار شدند و تردد از تنگه به حداقل رسید. پیش از بسته شدن مسیر، روزانه بیش از ۱۳۰ کشتی از هرمز عبور می‌کردند.

از سویی، فرماندهی مرکزی آمریکا مدعی شده که در پاسخ به اعمال محدودیت ها بر تنگه هرمز، تا روز پنجشنبه مسیر ۹۴ کشتی تجاری را تغییر داده و چهار کشتی را از کار انداخته است. سنتکام مدعی است که تمامی تلاش خود را برای محدودسازی صادرات نفت ایران، انجام می دهد.

نگرانی از سرایت الگوی ایران به دیگر آبراه‌ها

یکی از نگرانی‌هایی که نسبت به نحوه مدیریت جدید تنگه در واشنگتن مطرح می شود، این است که کشورهای دیگر نیز ممکن است به فکر استفاده از موقعیت جغرافیایی خود برای اعمال فشار بر آبراه‌های بین‌المللی بیفتند.

یکی از نمونه‌های مطرح‌شده، تنگه مالاکا در جنوب شرق آسیاست؛ گذرگاهی حیاتی که میان اندونزی و مالزی قرار دارد. ماه گذشته وزیر دارایی اندونزی به‌طور کوتاه به امکان دریافت عوارض از کشتی‌های عبوری اشاره کرد؛ مسیری که اکنون رایگان است.

این اظهارات واکنش‌های سریعی در پی داشت و ایده دریافت عوارض از تنگه مالاکا خیلی زود از سوی وزیر خارجه مالزی و یکی دیگر از مقام‌های اندونزی رد شد.

آینده مبهم توافق

آنچه به نظر می رسد این است که حتی در صورت پایان یافتن جنگ، احتمال تغییر شرایط عبور و مرور و مدیریت جدید تنگه هرمز وجود دارد. با این حال، مشخص نیست که آیا ایران و آمریکا به توافقی جامع که شامل این آبراه حساس بین المللی می شود، دست یابند.