دوران سرکشی؛ «شاهزادهِ نفتی» سعودی بحران اوپک را بعد از خروج امارات مهار می‌کند؟ | سکوتی که گویای همه چیز است

​به گزارش اقتصادنیوز، چند روز پس از آنکه امارات متحده عربی با اعلام خروج فوری خود از اوپک، همسایگانش را شگفت‌زده کرد، نه این کارتل نفتی و نه عربستان سعودی، رهبر بالفعل این سازمان، هیچ واکنش عمومی نشان نداده‌اند. به نظر می‌رسد مناقشه کنونی خاورمیانه، ریاض را مجبور به تعویق هرگونه واکنش به تصمیم امارات متحده عربی برای خروج از اوپک می‌کند. 

آزمون بزرگ شاهزاده نفتی

به نوشته خبرگزاری رویترز، شاهزاده عبدالعزیز بن سلمان، وزیر انرژی عربستان سعودی، اکنون علاوه بر بزرگ‌ترین اختلال در عرضه جهانی نفت، با چالش در کارتل تولیدکنندگان جهانی نفت، اوپک، نیز روبرو است.

خبر مرتبط

خروج امارات چگونه رهبری اوپک و عربستان را تضعیف می‌کند؟ | فروپاشی اوپک نزدیک‌تر شد | اعتبار بن سلمان زیر تیغ است

اقتصادنیوز: خروج امارات از اوپک تنش‌های دیرینه در داخل اوپک را آشکار و در زمانی صورت می‌گیرد که نفوذ کلی اوپک رو به کاهش است.

جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، نه تنها صادرات نفت خام خلیج فارس را مختل کرده، بلکه به این معنی‌ست که عربستان سعودی و سایر اعضای اوپک قادر به بهره‌برداری از ظرفیت مازاد تولید که معمولاً در مواقع بحرانی مورد استفاده قرار می‌گیرد، نیستند.

به گفته دو نماینده از گروه گسترده‌تر اوپک پلاس، خروج ناگهانی امارات متحده عربی -به عنوان چهارمین تولیدکننده بزرگ اوپک- که پس از عربستان سعودی بالاترین ظرفیت مازاد را دارد، آزمونی دشوار برای وزیر نفت پادشاهی سعودی محسوب می‌شود که سبک کاری او از دیپلماسی فعالانه و پردردسر به تصمیم‌گیری‌های یک‌جانبه تغییر کرده است.

به گفته جیم کرین، عضو موسسه بیکر دانشگاه رایس «امارات متحده عربی سال‌هاست که در داخل اوپک درگیر است و هرگز در مورد سهمیه خود به طور عادلانه‌ای مورد بحث قرار نگرفته است. بنابراین اکنون مرغ‌ها به لانه خود بازگشته‌اند».

پیروز جنگ قیمت‌ها با پوتین؛ چه کسی رئیس است؟

قدرت شاهزاده عبدالعزیز در اوپک پلاس -که با نام ABS نیز شناخته می‌شود- از نفت عظیم و ظرفیت مازاد عربستان سعودی ناشی می‌شود. برخلاف وزرای انرژی گذشته پادشاهی سعودی، او عضو خانواده سلطنتی است که توسط برادر ناتنی‌اش، ولیعهد محمد بن سلمان، که عملاً حاکم است، حمایت می‌شود. 

شاهزاده عبدالعزیز در سال ۲۰۲۰ جنگ قیمتی را با روسیه آغاز و در آن پیروز شد و بعداً در یک مستند سعودی گفت: «مسئله بر سر بودن یا نبودن بود - چه کسی رئیس این بخش است». در آن زمان مسکو در ابتدا از کاهش تولید به دلیل کاهش تقاضا خودداری کرده بود.

او هم‌چنین بارها درخواست‌های جو بایدن، رئیس جمهور سابق ایالات متحده، برای افزایش تولید را نادیده گرفت. در سال ۲۰۲۲، اوپک به ABS، که اکنون ۶۶ ساله است، اختیارات بی‌سابقه‌ای داد و به او به عنوان رئیس اعتماد کرد تا در هر زمانی جلسات را تشکیل دهد.

برخورد با واقعیت سخت؛ هر چه اعلی‌حضرت بخواهد!

اکنون، درخواست او برای نظم بازار قرار است با واقعیت جدیدی روبرو شود. در صورت بازگشایی تنگه هرمز و عادی شدن تولید نفت خلیج فارس، امارات متحده عربی بدون محدودیت، که سال گذشته ۱۲ درصد از تولید اوپک را تشکیل می‌داد، متغیری را نشان می‌دهد که شاهزاده سعودی دیگر نمی‌تواند آن را کنترل کند.

در جریان سقوط بازار نفت ناشی از همه‌گیری ویروس کووید-19 در سال ۲۰۲۰، شاهزاده عبدالعزیز بر توافقی متفق‌القول برای کاهش تاریخی تولید اوپک پلاس اصرار داشت و مذاکرات طولانی را تا رسیدن به یک مصالحه دیپلماتیک که شامل به دوش کشیدن بخشی از کاهش تولید مکزیک توسط ایالات متحده به عنوان تنها کشور مخالف بود، به پیش برد. اما دو نماینده اوپک پلاس گفتند که این تعهد طاقت‌فرسا به وحدت، اکنون نسبت به آن زمان سخت‌تر شده است. به گفته آن‌ها اکنون مقامات سعودی معمولاً یک روز قبل از برگزاری جلسات، وزرای تولیدکنندگان کوچک‌تر اوپک پلاس را از توافق نهایی مطلع می‌کنند. 

چندین نماینده عضو این سازمان اذعان کرده‌اند که عربستان سعودی بار اصلی کاهش تولید را به دوش می‌کشد. با این حال، عدم مشورت در مورد تصمیمات مهم، یک تغییر آزاردهنده نسبت به رویه گذشته است. ضمن اینکه اوپک پلاس در اواخر سال 2022 نقش ارزیابی‌های فنی کارشناسان خود را نیز به حاشیه رانده و عملاً تصمیمات را مستقیماً به وزرا تحمیل کرده و فضای کمی برای بحث وجود دارد. با این حال، این نماینده که نخواست نامش فاش شود، گفت: «ما از کاری که اعلی‌حضرت برای قیمت نفت انجام می‌دهند، قدردانی می‌کنیم».

بقای سازمان در هاله‌ای از ابهام

در حالی که رویدادهای اخیر سوالاتی را در مورد بقای اوپک و اتحاد آن با روسیه ایجاد کرده، یکی از نمایندگان و منبع دیگری که با تفکر این گروه آشنا است، به رویترز گفتند که این بحران در نهایت انسجام سازمان را تقویت و تصمیم‌گیری را روان‌تر می‌سازد. 

رقابت ژئوپلیتیکی عربستان سعودی و امارات متحده عربی در آغاز سال، زمانی که جنگ در یمن بین جناح‌های مخالف مورد حمایت ریاض و ابوظبی آغاز شد، شعله‌ور شد. اختلاف نفتی طولانی‌مدت در اوپک در سال ۲۰۲۱ به اوج خود رسیده بود، زمانی که ابوظبی خواستار سهمیه تولید بالاتری شد. توافقی که افزایش ۳۰۰ هزار بشکه‌ای تولید روزانه را تضمین می‌کرد، تنها پس از علنی شدن شکایات حاصل شد.

سهیل المزروعی، وزیر انرژی امارات متحده عربی، در آن زمان به اسکای نیوز عربی گفت: «پذیرش بی‌عدالتی و فداکاری بیشتر غیرمنطقی است - ما صبور بوده‌ایم.» یک عضو ناامید امارات متحده عربی به العربیه گفت که «کمی عقلانیت و کمی مصالحه، اوپک پلاس را نجات می‌دهد» و افزود که در ۳۴ سال حضور خود در جلسات اوپک «هرگز چنین درخواستی ندیده است».

سهمیه امارات متحده عربی از سال ۲۰۱۹ حدود ۵۰۰ هزار بشکه در روز یا ۰.۵ درصد از تقاضای جهانی افزایش یافته بود که بیشتر از سهمیه سایر اعضای این گروه است. این شامل افزایش هدف امارات متحده عربی در ژوئن ۲۰۲۳ نیز می‌شد، زمانی که آنگولا و نیجریه شاهد کاهش سهمیه خود بودند. آنگولا ماه‌ها بعد با عصبانیت از این گروه خارج شد. سعودی‌ها این امتیاز را داده بودند زیرا امارات متحده عربی متعهد شده بود ۱۵۰ میلیارد دلار برای یک طرح توسعه برای ایجاد ظرفیت بیشتر هزینه کند، اما در نهایت این کشور هفته گذشته از این گروه خارج شد.

برای بازارهای نفت، خروج و اهداف تولید امارات متحده عربی در حالی که تنگه هرمز عملاً بسته است، معنای چندانی ندارد. عراق و کویت بیشترین صادرات را از دست داده‌اند، در حالی که امارات متحده عربی مقداری از عرضه خود را از طریق خلیج عمان حفظ کرده است. عربستان سعودی موفق شده است ۶۰ تا ۷۰ درصد از صادرات خود را از طریق خط لوله‌ای که در سال ۱۹۸۱ در طول جنگ ایران و عراق ساخته شد، به دریای سرخ تغییر مسیر دهد.

در حاشیه کنفرانس اوپک مزروعی گفت که امارات متحده عربی آماده است تا ظرفیت تولید خود را پس از سال ۲۰۲۷، ۲۰ درصد دیگر افزایش دهد و به ۶ میلیون بشکه در روز برساند - نیمی از ظرفیت عربستان سعودی - که چالشی آشکار برای مبارزه شاهزاده عبدالعزیز برای مهار تولید بیش از حد است.

سکوتی که گویای همه چیز است

در همین شرایط، روزنامه فایننشیال تایمز هم در گزارشی نوشت مناقشه خاورمیانه، ریاض را مجبور به تعویق هرگونه واکنش به تصمیم امارات متحده عربی برای خروج از اوپک می‌کند. بر اساس این گزارش، سکوت فعلی ریاض در برابر این ماجرا خود گویای همه چیز است.

چند روز پس از آنکه امارات متحده عربی با اعلام خروج فوری خود از اوپک، همسایگانش را شگفت‌زده کرد، نه این کارتل نفتی و نه عربستان سعودی، رهبر بالفعل این سازمان، هیچ واکنش عمومی نشان نداده‌اند.

این خلأ، هم بازتاب‌دهنده شوک ناشی از این تصمیم است و هم موقعیتی را که عربستان سعودی - به عنوان بزرگترین صادرکننده نفت جهان - در آن قرار گرفته، نشان می‌دهد. در حالی که اختلاف این کشور با امارات متحده عربی چندین سال است که در حال افزایش است، زمان اعلام این خبر، در بحبوحه یک جنگ منطقه‌ای وخیم، بسیاری را غافلگیر کرد.

به گفته افراد آگاه، ریاض قبل از تحویل نامه رسمی ابوظبی به شاهزاده عبدالعزیز بن سلمان، وزیر نفت عربستان، هشدارهای کمی در این مورد دریافت کرده و هیچ فرصتی برای مذاکره نداشته است. به گفته یک چهره نزدیک به مقامات پادشاهی سعودی: «آنها می‌دانستند که این اتفاق خواهد افتاد، اما از این‌که به آن.ها هشدار داده نشده، ناراحت هستند».

ضرب شست سیاسی در بحبوحه جنگ

به گفته حلیمه کرافت، تحلیل‌گر نفتی در موسسه آربی‌سی کپیتال «انجام این کار در بحبوحه جنگ، لحظه جالبی بود».

از نگاه علی شهابی، مفسر سعودی نزدیک به دربار سلطنتی سعودی اقدام امارات «بیشتر با انگیزه سیاسی تا اقتصادی» به نظر می‌رسد. او گفت: «ممکن است هدف از این اقدام جدا کردن تصمیم‌گیری از سلطه عربستان باشد، اما امارات متحده عربی با همان معضل اساسی عربستان سعودی روبرو است: حداکثر کردن تولید می‌تواند قیمت‌ها را کاهش دهد. امارات متحده عربی با فاصله گرفتن از بلوک تولیدکنندگان طبیعی خلیج فارس، خطر کسب استقلال به قیمت نفوذ را به جان می‌خرد».

مهار پیامدهای بحران

در حال حاضر، اولویت عربستان سعودی مهار پیامدهای این اقدام است. مقامات پادشاهی سعودی کاملاً آگاه هستند که هرگونه ابراز خشم عمومی می‌تواند بازارهای آشفته نفت را آشفته کند یا بر ۲۱ عضو دیگر اوپک و اتحاد گسترده‌تر اوپک پلاس - که احتمالا در حال بازبینی موضع خود هستند - تأثیر بگذارد.

در عوض، ریاض در حال نشان دادن آرامش و اطمینان دادن به متحدان خود است تا نشان دهد توانایی‌اش برای مدیریت بازار تضعیف نشده است. به گفته یک منبع نزدیک به مقامات سعودی: «آنها باید اکنون ثبات خود را نشان دهند.» 

محمد رمادی، نویسنده کتاب «اوپک در دنیای نفت شیل: گام بعدی کجاست؟»، پیش‌بینی کرد که شاهزاده عبدالعزیز از خراب کردن هرگونه پل ارتباطی با امارات متحده عربی خودداری خواهد کرد. او گفت: «پاسخ او این خواهد بود که همه درها برای امارات متحده عربی برای همکاری دوباره با اوپک باز خواهد ماند».

در پشت صحنه، هیثم الغیس، دبیرکل اوپک، دیپلمات کویتی، تلاش کرده تا به ناظران بازار اطمینان دهد که سایر کشورهای عضو به دنبال خروج نیستند و این گروه با وجود خروج امارات متحده عربی، همچنان پابرجاست. 

اقدام در لحظه طلایی بحران

اقدام امارات متحده عربی ممکن است ناگهانی بوده باشد، اما زمان‌بندی دقیقی داشت. این کشور سال‌هاست که به روشنی اعلام کرده که می‌خواهد نفت بیشتری نسبت به سهمیه‌اش در اوپک تولید کند. اما اقدام ابوظبی در حالی که جریان نفت خلیج فارس به دلیل جنگ مختل شده، تأثیر فوری بر بازار را به حداقل رسانده و احتمال تلافی را کاهش داده است.

به گفته منبع نزدیک به مقامات سعودی «آنها بسیار نگران بودند که سعودی‌ها تولید نفت خود را برای کاهش قیمت‌ها و مجازات آنها افزایش دهند. انجام این کار در حال حاضر تمام خطرات را از بین می‌برد.»

به گفته جیم کرین، متخصص انرژی خاورمیانه در موسسه بیکر دانشگاه رایس، عربستان سعودی گزینه‌های خوب کمی برای پاسخگویی دارد، در حالی که انتقال محموله‌های نفتی از طریق تنگه هرمز همچنان با محدودیت مواجه هستند. او خاطرنشان کرد که عربستان سعودی تنها تولیدکننده نفت با ظرفیت اضافی قابل توجه است اما در حال حاضر نمی‌تواند از این قابلیت بهره ببرد.

یکی اهرم فشار بالقوه، مرز زمینی گسترده بین دو کشور است که شریان حیاتی تجارت محسوب می‌شود. او خاطرنشان کرد: «این یک گذرگاه مرزی بسیار پررونق است و امارات متحده عربی برای غذا، به ویژه لبنیات، به عربستان سعودی وابسته است، به خصوص اکنون که تنگه بسته است». اما او هشدار داد که هرگونه اختلالی در این مبادلات به معنای «تشدید بسیار جدی تنش» خواهد بود.

کرین، که در سال ۲۰۲۳ تخمین زده بود که امارات متحده عربی می‌تواند با فروش آزادانه و فارغ از نظام سهمیه‌بندی، سالانه ۵۰ میلیارد دلار درآمد نفتی اضافی خارج از اوپک کسب کند، گفت که این کشور تهدید فوری برای این کارتل نفتی ایجاد نمی‌کند. افزایش تولید زمان‌بر خواهد بود و ابوظبی ممکن است به دلایل استراتژیک، ظرفیت اضافی را حفظ کند.

دوران سرکشی و دست‌وپا زدن در تاریکی

در کوتاه‌مدت، عربستان سعودی ممکن است با اختلال بیشتری در داخل خود اوپک مواجه شود. خروج امارات متحده عربی ممکن است سایر اعضا را تشویق کند تا برای کاهش محدودیت‌های تولید، به ویژه در پی جنگ علیه ایران، زمانی که اعضای خلیج فارس می‌خواهند سهم بازار خود را بازپس گیرند، فشار بیاورند.

یکی از ناظران بلندمدت اوپک گفت: «آنها از این به عنوان منبع اهرم فشار استفاده خواهند کرد. آنها خواهند گفت، ما عاشق تو هستیم سعودی، اما آیا می‌توانیم دوباره در مورد سهمیه‌مان تجدید نظر کنیم؟ سعودی‌ها انتظار دارند که همه برای مدتی سرکش باشند.»

به گفته فردریک لاسر، مدیر تحقیقات گروه تجارت نفت گانور، «چالش واقعی» مهار روسیه، عراق، قزاقستان و دیگرانی است که متهم به تولید بالاتر از سهمیه رسمی خود شده‌اند. اما او خاطرنشان کرد که عربستان سعودی سابقه طولانی در مدیریت این گروه دارد. او گفت: «ما نباید توانایی آنها را دست کم بگیریم.»

به گفته یک مقام سابق سعودی، در حال حاضر قضاوت در مورد تأثیر تصمیم امارات غیرممکن است. او گفت: «ما در آشفتگی ناشی از جنگ هستیم. پس از جنگ ابهامات زیادی وجود دارد. در شرایط عادی می‌دانستیم که آیا این بد خواهد بود یا خیر، اما تا زمانی که تنگه هرمز بازگشایی نشود، ما فقط در تاریکی دست و پا می‌زنیم». با این وجود، او گفت که ریاض مطمئن است که اوپک دوام خواهد آورد: «آن‌ها اکنون به دلیل خروج یک کشور مسیرشان را تغییر نخواهند داد. اوپک به راهش ادامه خواهد داد».