جهان با برجام، امن و بدون جنگ بود؟ | چالشهای ایران و آمریکا فراتر از هستهای است | جدال موافقان و مخالفان برجام در بحبوحه جنگ
بهگزارش اقتصادنیوز، 8 سال پیش، دونالد ترامپ تصمیم گرفت تا از توافق هستهای برجام که به توافق هستهای ایران شناخته میشد، خارج شود. از آن زمان تاکنون، بسیاری در واشنگتن همواره این موضوع که شاید توافق برجام بهترین توافق ممکن با ایران بود را مورد بحث قرار دادهاند؛ این درحالی است که نیمی دیگر از افراد معتقدند که دستیابی به توافقی بهتر از برجام هم ممکن بود.
این موضوع از سال ۲۰۱۸، مانند موسیقی متن هر پیچ و خمی در سیاست آمریکا، در قبال ایران بوده است؛ اما از آغاز عملیات خشم حماسی توسط ترامپ، دوباره به صحنه آمده است.
موافقین برجام چه میگویند؟
استیون ای. کوک در فارن پالیسی نوشت: طرفداران این توافق معتقدند که اگر آمریکا از برجام خارج نمیشد، برنامه هستهای ایران تحت نظارتهای بینالمللی ادامه پیدا میکرد و همچنین ایران تصمیم به غنیسازی بالای اورانیوم را نمیگرفت. در چنین شرایط، دیگر دلیلی برای شروع جنگ و تحمیل فشار اقتصادی بر جهان وجود نداشت.
اقتصادنیوز: پشت ظاهر آرام کشورهای خلیجفارس، هزینه عظیمی پنهان شده است. یکی از تاجران میگوید دولتها به شرکتها گفتهاند؛ «هرچقدر لازم است خرج کنید، فقط نگذارید قفسهها خالی شوند.»
طبیعی است که با وجود شکافهای حزبی در واشنگتن، بسیاری بگویند: «ما از اول گفته بودیم که اینطور میشود!» اما سؤال مهمتر شاید این باشد، که آیا جهانی که ترامپ در برجام میماند، از جهانی که امروز در آن زندگی میکنیم بهتر بود؟»
دورانی که مذاکرات مستقیم بود..
در تایید این نگاه نمونههایی وجود دارد. مثلا کمی قبل از اجرایی شدن برجام، دو قایق نیروی دریایی آمریکا وارد آبهای ایران شدند و نیروهای سپاه ملوانان آمریکایی را بازداشت کردند. اما تنها بعد از ۱۵ ساعت و با تماس مستقیم میان محمدجواد ظریف و جان کری، ملوانها آزاد شدند.
در این میان، آژانس بینالمللی انرژی اتمی هم تأیید کرده بود که ایران به تعهدات هستهای خود پایبند مانده است.
در مقایسه با جنگ امروز و رقابت برای غنیسازی اورانیوم بعد از ۲۰۱۸، با وجود برجام احتمالا جهان کنونی وضعیت آرامتری را تجربه میکرد.
مخالفان برجام چه نگاهی داشتند؟
نویسنده در ادامه مدعی شد: از سویی، مخالفان برجام در واشنگتن معتقد بودند که این توافق یک مشکل اساسی داشت: اینکه محدودیتهای کلیدی آن دائمی نبودند و مهمترین محدودیتها بر غنیسازی اورانیوم در سال ۲۰۳۰ پایان مییافت. مدافعان توافق در پاسخ میگویند که ممکن بود تا آن زمان توافقهای جدیدی میان ایران و آمریکا شکل بگیرد.
چالشهای تهران و واشنگتن فراتر از هستهای است
بر اساس این تحلیل، اگر ترامپ از برجام خارج نمیشد، تحریمهای ایران رفع میشدند و ایران برای چندین سال برنامه هستهای خود را محدود میکرد. اما پس از پایان محدودیتها، تهران این امکان را داشت که فعالیت هستهای خود را بدون مانع از سر بگیرد.
در مقابل، حامیان برجام میگویند همان روندی که موجب مذاکرات برجام شد، بعدها هم میتوانست توافقهای جدیدی را ایجاد کند.
نویسنده مدعی شد: از باور من، چنین تصوری واقعبینانه نبود؛ چون بعید بود که اروپا، چین و روسیه بعد از ۱۵ سال تجارت سودآور با ایران، دوباره حاضر به بازگرداندن تحریمهای سنگین بر ایران شوند.
نویسنده مدعی شد: از نگاه ایران نیز، برنامه هستهای صرفا یک پروژه موقت نبود که بعد از چند سال کنار گذاشته شود. این کشور برای این برنامه هزینه عظیم سیاسی، مالی و علمی داده بود و بعید بود که آن را تا همیشه محدود نگه دارد.
وضعیت اقتصاد ایران در صورت تداوم برجام
پاسخ به این سوال پیچیده است. از یک طرف، سیاست «فشار حداکثری» آسیب شدیدی به اقتصاد و مردم ایران زده است. بسیاری از ایرانیها از برجام حمایت میکردند چون امید داشتند که زندگیشان بهتر شود.
از طرف دیگر، بخشی از مخالفان ایران معتقد بودند که برجام به تقویت حکومت کمک کرد و فرصتی را برای تثبیت قدرت آن فراهم آورد.
آیا ماندن در برجام بهتر بود؟
بهاحتمال زیاد جهان با وجود برجام و بدون جنگ کنونی، بهتر از جهانِ امروز به نظر میرسید، اما باز هم پر از بحران و بیثباتی بود. مشکلات بنیادین میان ایران و اسرائیل و آمریکا با برجام حل نمیشد و احتمالا منازعات به گونه دیگری ادامه پیدا میکردند. بنابراین، شاید مقایسه میان برجام و جنگ، یک مقایسه ناقص باشد.
